રામ અને લક્ષ્મણ મહાન અને વિશાળ જંગલમાં માઇથિલી, એટલે કે સીતાજીની શોધમાં ફરતા હતા. તેમના મનમાં આશા અને નિરાશા વચ્ચે હલચલ ચાલી રહી હતી, છતાં રામજી પોતાના પ્રિયજનને શોધવા માટે ફરીથી સંપૂર્ણ પ્રયત્ન કરતા રહ્યા. એક સમયે, જ્યારે તેઓ આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે રામચંદ્રજી એ જોયું કે આશ્રમ સંપૂર્ણપણે ખાલી છે—પર્ણકુટીમાં કોઈ નહોતું, બેઠકો પણ વિખેરાઈ ગઈ હતી. રામજી એ ચારે તરફ નજર કરી, પણ ત્યાં સીતાજી ક્યાંય નજરે ન આવી. તેઓ ખૂબ દુ:ખી થઈ ગયા અને પોતાના સુંદર હાથ પકડીને ઉંચે બોલી ઉઠ્યા: "લક્ષ્મણ, સીતાજી ક્યાં ગઈ? અહીંથી એ ક્યાં ગઈ હશે? કોઈએ મારી પ્રિયજનને લઇ ગયા છે કે કોઈ જંગલી પ્રાણીએ તેમને ખાઈ નાખી છે?" રામજી એ આશા રાખી કે કદાચ સીતાજી છુપાઈને મજાક કરી રહી હશે, એટલે બોલ્યા: "જો તું ઝાડની પાછળ છુપાઈને મારી સાથે રમતા હોય, તો હવે પૂરતું થયું, સીતે. હું ઘણો દુ:ખી છું—મારી સામે આવી જા." પછી તેઓએ એ જિંદાદિલ હરણોનું સ્મરણ કર્યું, જેમણે સીતાજી સાથે રમ્યા હતા—હવે એ હરણો પણ દુ:ખી બનીને સીતાજીને યાદ કરી રહ્યા છે. રામજી એ લક્ષ્મણને કહ્યું: "સીતાબિનાં હું જીવતો રહી શકતો નથી. તેમના અપહરણનું દુ:ખ મને ભરપૂર રીતે overwhelm કરી રહ્યું છે." તેઓએ પોતાના પિતાનું પણ સ્મરણ કર્યું: "મારો પિતા, મહાન રાજા, પરલોકમાં મને નિરાશ અને દુ:ખી જોઈને નહિ જાણે શું કહે છે! લક્ષ્મણ, મેં તને જે જવાબદારી આપી હતી, તે કેવી રીતે પૂરી કરી શકીશ?" પછી રામજી બોલ્યા: "હે કાંતિશાળી સીતે, તું મને દુ:ખમાં મૂકી ક્યાં જઈ રહી છે? મને એકલો છોડી દેતી નથી—જેમ ખોટું વર્તન કરનાર મનુષ્યની યશ તેને છોડી જાય છે એમ." રામજી એ વેદનાથી કહ્યું કે, "તારી વિના હું જીવતો રહી શકતો નથી," અને તેઓ સીતાજીનાં દર્શન માટે વ્યાકુળ થઈને રડવા લાગ્યા. રામજી દુ:ખથી વ્યથિત થયા હતા, અને તેમને સીતાજી ક્યાંય દેખાતી નહોતી. લક્ષ્મણએ રામજીને જોઈને, જેમ કોઈ હાથી ઘન કાદવમાં ફસાઈ જાય છે એમ, તેમના કલ્યાણ માટે પ્રેરણાદાયી શબ્દો કહ્યા: "હે મહાન, આશા છોડી દેતા નહીં. ચાલો, આપણે સાથે મળીને શોધીએ. આ સુંદર પર્વત ઘણાં ગુફાઓથી ભરપૂર છે—માઈથિલી કદાચ વનમાં કે કમળવટી તળાવમાં ગઈ હશે." લક્ષ્મણએ સંભવિત સ્થળો ગણાવ્યા—કદાચ સીતાજી નદીના કિનારે હશે, અથવા અમને ડરાવવા માટે ક્યાંક છુપાઈ ગઈ હશે. "હે રામ, કદાચ એ પણ આપણને શોધી રહી છે. ચાલો, તાત્કાલિક પ્રયત્ન કરીએ અને આખું જંગલ શોધી કાઢીએ." લક્ષ્મણના મિત્રતાપૂર્ણ શબ્દોથી પ્રેરાઈ, રામજી શાંત થયા અને લક્ષ્મણ સાથે શોધ શરૂ કરી. બંને ભાઈઓએ જંગલ, પર્વતો, નદીઓ અને તળાવો ચણીને તપાસ્યા, પણ સીતાજી ક્યાંય મળી નહીં. આખો પર્વત તપાસ્યા પછી રામજી બોલ્યા: "હે લક્ષ્મણ, અહીં પણ સીતાજી ક્યાંય દેખાતી નથી." રામજીનું દુ:ખ વધ્યું. લક્ષ્મણએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું: "મહાન બુદ્ધિશાળી રામ, તમે ચોક્કસપણે માઇથિલીજીને પાછા મેળવો છો, જેમ વિશાળબાહુ વિષ્ણુએ બલિને બાંધીને પૃથ્વી પાછી મેળવી હતી." લક્ષ્મણના આશ્વાસન છતાં, રામજી દુ:ખથી કંપતા અવાજે બોલ્યા: "આ આખું જંગલ, સુંદર તળાવ અને છાંયાવાળો પર્વત—બધું જોવા છતાં પણ મને મારી પ્રાણપ્રિય સીતાજી ક્યાંય દેખાતી નથી." તેઓ દુ:ખથી વ્યાકુળ થઈ ગયા, ક્ષણભર માટે મૂર્છિત જેવા થઈ ગયા. રામજીનું આખું શરીર ધ્રુજતું હતું, મન વિક્ષિપ્ત હતું. તેઓ દુ:ખી થઈને બેસી ગયા અને ઊંડી ઊંડી ઊંઘી કાઢી. વારંવાર રામજી, કમળની આંખવાળા, ઊંડી ઊંઘી કાઢતા અને રડતા—"હાય, મારી પ્રિય!" તેમનું ગળું આંસુઓથી અવરોધાયું હતું. લક્ષ્મણ, તેઓના સહયોગી, પણ દુ:ખી થયા અને જોડેલા હાથથી રામજીને ઘણી રીતે શાંત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પરંતુ રામજી લક્ષ્મણના શબ્દો અવગણતા રહ્યા, અને ફરી ફરીને સીતાજીને બોલાવતા રહ્યા. આ રીતે, જ્યારે સીતાજી ક્યાંય નજરે ન આવી, રામજીનું મન દુ:ખથી ભરાઈ ગયું અને તેઓ ફરીથી વિલાપ કરવા લાગ્યા. તેઓએ કલ્પના કરી કે સીતાજી જાણે સામે દેખાઈ રહી છે, પણ વાસ્તવમાં નહોતી—પ્રેમમાં વ્યાકુળ થઈને રામજી દુ:ખથી બોલ્યા: "હે પ્રિયે, તું આશોક વૃક્ષની ડાળીઓથી શરીર ઢાંકી રહી છે, પણ એ ફૂલો તો મારું દુ:ખ વધારે છે." "હે દેવિ, તારા જાંઘો કેળાના થડ જેવી છે, કેળાની પાંદડીઓથી છુપાવા છતાં પણ હું તેને જોઈ રહ્યો છું—તું એને છુપાવી શકતી નથી." "હે કોમળ, તું કર્ણિકાર વૃક્ષની બારીમાં રમતી અને હસતી હોય છે—પણ હવે પૂરતું થયું, આ રમતમાં મને દુ:ખ જ થાય છે." "ખાસ કરીને આ આશ્રમમાં આવી હાસ્યરમઝટ યોગ્ય નથી; હું તારી સ્વભાવ જાણું છું, તું રમુજી છે, પણ હવે બસ—મારે તારો દર્શન જોઈએ છે." આ રીતે, રામજી સીતાજીની વિયોગમાં વ્યાકુળ થઈ, દુ:ખ અને આશામાં સતત તેમને શોધતા રહ્યા.