હરમયાળના શાંત અને સુંદર વાતાવરણમાં, સીતાએ રામને કહ્યું, “મહાન શૂરવીર, આ મનોહર મૃગ મારા હૃદયને આકર્ષે છે; કૃપા કરીને, તેને અમારી માટે લાવો, તે અમારા રમણ માટે રહેશે.” સીતાએ ઉમેર્યું, “અહીં આશ્રમ પાસે અનેક શુભદાયક મૃગ—ચામરા, સ્રમરા અને અન્ય પણ—સાથે સાથે ફરતા રહે છે. ભાલુ, હરણોના ઝુંડ, વાંદરાં અને કિનર પણ અહીં વિહરે છે, તેઓ સુંદર અને શક્તિશાળી છે.” પછી સીતાએ રામને કહ્યું, “રાજા, આવા મૃગ મેં ક્યારેય જોયા નથી—ન તો તેજમાં, ન તો સહનશીલતા અને ન તો પ્રકાશમાં—આ મૃગ તો મૃગોમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેનું અનેક રંગોનું અજોડ શરીર, મારા સામે રત્ન જેવું ઝલકે છે, અને અવિચલિત વનમાં તે ચાંદની જેવું તેજ આપે છે.” સીતા મૃગની સુંદરતા જોઈ મગ્ન થઈ ગઈ: “આહ, તેનું રૂપ! આહ, તેની સુંદરતા! તેની અવાજ અને તેજ પણ અદભૂત છે; આ રંગબેરંગી મૃગ મારા મનને ચોરી લે છે. જો તમે આ મૃગને જીવતો પકડો, તો તે આશ્ચર્યજનક હશે અને સૌને ચકિત કરશે.” તે પછી સીતાએ કહ્યું, “જ્યારે અમારો વનવાસ પૂર્ણ થશે અને અમે રાજ્યમાં પાછા જઈશું, ત્યારે આ મૃગ મહેલમાં એક અલંકાર બની રહેશે. ભરત, મારી સાસુઓ અને મારા માટે, આ દિવ્ય મૃગનું રૂપ આશ્ચર્ય પેદા કરશે.” સીતાએ રામને સ્પષ્ટ કહ્યું, “જો તમે આ શ્રેષ્ઠ મૃગને જીવતો પકડો, તો તેની સુંદર ચામડી તમારી હશે. જો આ પ્રાણી મારવામાં આવે, તો હું તેની સુવર્ણ ચામડી પર ઘાસના આસન પર પૂજન કરવા ઇચ્છું છું. આ ઇચ્છા ઉગ્ર છે અને સ્ત્રીઓ માટે યોગ્ય નથી, તેમ છતાં આ પ્રાણીના રૂપે મને અદભૂત આશ્ચર્ય થયું છે.” સીતાએ મૃગની વિશેષતાઓ વર્ણવી: “તેના સુવર્ણ વાળ, રત્ન જેવું તેજ, યુવાન સૂર્ય જેવો રંગ અને તારાઓની જેમ પ્રકાશ છે.” રામ પણ સીતાના શબ્દો અને મૃગના અદભૂત રૂપથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. મૃગના રૂપથી મોહિત અને સીતાના આગ્રહથી, રામ આનંદિત થઈ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું, “લક્ષ્મણ, વૈદેહીની આકાંક્ષા જોઈ; તેના શ્રેષ્ઠ રૂપ માટે, આ મૃગ આજે રહી શકશે નહીં.” રામે ઉમેર્યું, “વનમાં, નંદનવનના વન અને ચૈત્રરથના આશ્રમોમાં—પૃથ્વી પર ક્યાંય, સોમિત્રિ, આવો મૃગ ક્યાં છે?” પછી તેણે મૃગની સુંદરતા વર્ણવી: “તેના વાળની પંક્તિઓ, દિશા સામે અને સાથે, સુવર્ણ ચિત્તીથી શોભાયમાન છે. જો, જ્યારે તે ઊંઘે છે, તેની જીભ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે, અને તેના મોંમાંથી સૂર્યકિરણો જેવા ઝલકે છે.” રામે કહ્યું, “આ મૃગનું ચહેરું નીલમ અને સોનાં જેવું છે, પેટ શંક અને મુક્તાની જેમ છે—આવા અવિર્ણ્ય મૃગ માટે કોણ ઇચ્છા ન રાખે?” “કોણ, જંબૂદ્વીપના સોનાં જેવી તેજવાળું, રત્નોથી શોભાયમાન આ દિવ્ય મૃગ જોઈ, આશ્ચર્યથી ભરાઈ ન જાય?” રામે કહ્યું, “માસ માટે અને રમણ માટે, રાજાઓ વનમાં ધનુષથી મૃગનો શિકાર કરે છે. વનમાં, મહેનતથી ખજાના શોધાય છે—ખનિજ, રત્નો અને સોનાં. જે મનુષ્યોમાં ધનનો સાર માનવામાં આવે છે, સંપત્તિ વધારવાનો ઉપાય, અને મનમાં ઈચ્છાય છે, તે શુક્ર માટે છે.” “જે શોધનાર લાભ માટે જે શોધે છે, નિ Hesitation વિના, તે ‘ધન’ કહેવાય છે, લક્ષ્મણ, ધનશાસ્ત્રના નિપુણો દ્વારા.” રામે કહ્યું, “આ મૃગમાં રત્ન જેવી અમૂલ્ય સુવર્ણ ચામડી પર, વૈદેહી, ક્ષીણ કટિવાળી, મારા સાથે બેસશે.” “કદાચ, કેળના પાન, પ્રિયકા, પ્રવેની કે આવિકી—કોઈ પણ સ્પર્શમાં આ મૃગની સરખામણી કરી શકે નહીં.” રામે ઉમેર્યું, “આ અદભૂત મૃગ અને આકાશમાં ફરતું દેવમૃગ—બંને દિવ્ય છે: તારામૃગ અને પૃથ્વી પરનો મૃગ.” “જો—as you say—લક્ષ્મણ, આ વાસ્તવમાં રાક્ષસની માયા હોય, તો મને આ મૃગને મારવું પડશે.” “કારણ કે, આ ક્રૂર મારિચ, જે અધીર્મ છે, વનમાં ફરતા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને અગાઉ હાનિ પહોંચાડી છે.” “ઘણા રાજાઓ, ધનુષના નિપુણ શૂરવીરો, શિકાર માટે આવ્યા અને આ મારિચ દ્વારા માર્યા ગયા છે; તેથી, આ મૃગને મારવું જ પડશે.” “અહીં, અગાઉ, વાટાપી એ ઋષિઓને ભ્રમમાં પાડી, બ્રાહ્મણોને તેમના પેટમાંથી મારી નાખ્યા, જેમ ઘોડાનું બાળક માતાના પેટમાં હોય.” “એક વખત, લોભથી, તે તેજસ્વી મહર્ષિ અગસ્ત્ય પાસે ગયો અને તેમનું ભોજન બની ગયો.” “વાટાપી, તું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અવગણ્યો અને તારી શક્તિથી તેમને પરાજિત કર્યા; તેથી, તું જીવતા જીવતા વૃદ્ધ થયો છે.” “આવા રાક્ષસો સાચા રાક્ષસ નથી, લક્ષ્મણ, જે મારા જેવા—ધર્મમાં સ્થિર અને આત્મસંયમમાં—કોઈને અવગણ કરે, જેમ વાટાપી એ કર્યું હતું.” “તેનો અંત આવી જશે, જેમ અગસ્ત્યએ વાટાપીને નાશ કર્યો; તું અહીં જ રહે, સશસ્ત્ર અને ચેતન, માઇથિલીનું રક્ષણ કર.” “અહીં આપણું કર્તવ્ય, રઘુવંશના આનંદ, સીતા પર આધારિત છે; હું આ પ્રાણીનું સંહાર અથવા મૃગને પકડી લવ.” “જ્યારે હું ઝડપથી જાઉં, સોમિત્રિ, મૃગ લાવવા, તું વૈદેહીની તેની સુંદર ચામડી માટેની ઈચ્છા જો.” “આ મૃગ આજે બચી શકશે નહીં, કારણ કે તેની ચામડી જ મુખ્ય આકર્ષણ છે; તું આશ્રમમાં સીતાની સાથે ચેતન રહે.” “જ્યારે હું આ ચિત્તીદાર મૃગને એક બાણથી મારું, ત્યારે તેની ચામડી લઈ, ઝડપથી પાછો આવીશ, લક્ષ્મણ.” આ રીતે, સીતાની ઈચ્છા અને મૃગની અદભૂત તેજના પ્રભાવ હેઠળ, રામે લક્ષ્મણને સીતાની રક્ષા માટે ચેતન રહેવા કહ્યું, અને પોતે મૃગ પકડવા અથવા મારવા જવા તૈયાર થયો.