રામચંદ્રજી અને સીતાજી, જનકનંદિની, એક દિવસ અરણ્યમાં ફરતા હતા. એ સમયે, એક અદભૂત મણિથી સજ્જ, અનેક રત્નોથી ઝળહળતો હરણ અરણ્યમાં ફરતો હતો, જાણે સમગ્ર જંગલને પ્રકાશિત કરતો હોય. આવા હરણને સીતાએ પહેલાં ક્યારેય જોયો ન હતો, અને એના સૌંદર્યથી સીતાના હૃદયમાં અતિશય આશ્ચર્ય અને આનંદ ભરાઈ ગયું. સીતાજી, સુંદર કટિવાળી, ફૂલો એકત્રિત કરતી કરતી, એ હરણને જોઈને મંત્રમુગ્ધ થઈ ગઈ. એના શરીર પર સોનાં અને રજતના રંગો ઝળહળતા હતા. એ હરણનું સ્વરૂપ અત્યંત નિર્મળ અને તેજસ્વી હતું, જાણે તપેલા સોનાની જેમ ચમકતું હોય. એ જોઈને સીતાએ આનંદભેર રામ અને લક્ષ્મણને બોલાવ્યા, “આવો, આવી જલદી, હે શ્રીમંત, તમારા નાના ભાઈ સાથે!” એ હરણને જોઈને સીતાજી વારંવાર બોલાવતી રહી અને એના પર ગાઢ નજર રાખતી રહી. વૈદેહીના આહવાનથી, રામ અને લક્ષ્મણ, જે પુરુષ સિંહો જેવા હતા, એ સ્થળે આવ્યા અને હરણને જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. લક્ષ્મણને શંકા આવી અને તેણે કહ્યું, “હું માનું છું કે આ હરણ કોઈ અનેરું નથી, પણ મારિચા નામનો રાક્ષસ છે.” લક્ષ્મણે રામને સમજાવ્યું કે, “આ રાક્ષસ, જે રૂપ બદલવામાં પારંગત છે, જંગલમાં શિકાર કરતાં રાજાઓને મારતો રહ્યો છે. આ તો માયાવિની માયા છે; આ હરણનું સ્વરૂપ એણે જ બનાવ્યું છે, જાણે ગંધર્વની નગરી જેવી ચમકતું હોય.” લક્ષ્મણે વધુ કહ્યું, “હે રાઘવ, આવા રત્નોથી સજ્જ હરણ ક્યાંય નથી જોવા મળતું; હે ભૂમિના સ્વામી, નિશ્ચિતપણે આ માયા છે.” એ રીતે કાકુત્સ્થ રામ બોલતા હતા, ત્યારે સીતાજી, શુદ્ધ હાસ્યવાળી અને આનંદિત, પણ મોહમાં આવી, જવાબ આપ્યો, “હે શ્રીમંત, આ રમણીય હરણ મારા હૃદયને આકર્ષે છે; તેને અમને લાવી આપો, એ અમારા રમણ માટે રહેશે.” સીતાએ કહ્યું, “અમે જે આશ્રમ પાસે છીએ, ત્યાં અનેક શુભ દેખાતા હરણો—ચમરા, સૃમરા અને બીજા પણ—સાથે ફરતા હોય છે. ભાલુ, હરણોના ટોળા, વાંદરા અને કિનારાઓ પણ, હે બલવાન, અહીં ફરતા રહે છે, સુંદર સ્વરૂપ અને શક્તિ ધરાવતા. પણ આવા હરણ મેં ક્યારેય જોયા નથી—તેના તેજ, ધૈર્ય અને પ્રકાશમાં એ સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે. એના રંગબેરંગી, અદભૂત શરીર, જાણે મણિ સામે હોય, નિ:શંક જંગલને પ્રકાશિત કરે છે, જાણે ચાંદની જેવી ઝળહળે છે.” સીતાજી એના સ્વરૂપ અને સૌંદર્યથી મંત્રમુગ્ધ થઈ ગઈ. “આહ, એનું સ્વરૂપ! આહ, એનું સૌંદર્ય! એની અવાજ અને તેજ પણ સુંદર છે; આ અદભૂત, રંગબેરંગી હરણ તો મારું હૃદય જ ચોરી લે છે. જો તમે આ હરણને જીવતું પકડો, તો એ અદભૂત હશે અને આશ્ચર્ય પેદા કરશે.” સીતાએ એમ પણ કહ્યું, “જ્યારે આપણું વનવાસ પૂર્ણ થશે અને આપણે રાજ્યમાં પાછા જઈશું, ત્યારે આ હરણ રાજ્યના મહેલમાં શોભા પામશે. હે શ્રીમંત, ભરત, મારી સાસુઓ અને મારા માટે, આ દિવ્ય હરણના સ્વરૂપથી આશ્ચર્ય પેદા થશે. જો તમે આ શ્રેષ્ઠ હરણને જીવતું પકડો, તો એનું સુંદર ચામડું તમારું થશે. જો એ પ્રાણી મરી જાય, તો હું એની સોનાની ચામડી પર ઘાસના આસન પર પૂજા કરવા ઈચ્છું છું.” સીતાએ સ્વીકાર્યું, “આ ઈચ્છા સ્ત્રીઓ માટે યોગ્ય નથી, પણ આ પ્રાણીના સ્વરૂપે મને અતિશય આશ્ચર્ય થયો છે. એની સોનાની જેમ ચમકતી વાળ, રત્નોથી સજ્જ શિંગા, યુવાન સૂર્ય જેવી રંગત અને તારાઓની જેમ તેજસ્વી છે.” સીતાના આ શબ્દો અને હરણના અદભૂત સ્વરૂપને જોઈને રાઘવ પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. એ સ્વરૂપથી મોહિત અને સીતાના આગ્રહથી રાઘવ આનંદિત થઈને લક્ષ્મણને કહ્યું, “લક્ષ્મણ, જોઈને વૈદેહીની આકાંક્ષા કેટલી પ્રબળ છે; આ હરણના શ્રેષ્ઠ સૌંદર્યને કારણે, એ આજે અહીંથી જતું નથી.” રામે કહ્યું, “અરણ્યમાં, નંદનવનના ઉપવનમાં, કે ચૈત્રરથના આશ્રમોમાં—હે સૌમિત્રિ, પૃથ્વી પર ક્યાંય આવું હરણ છે? એના વાળની સુંદર પાંખો, સોનાની રંગબેરંગી ચામડી, અદભૂત ચમકતી છે. જોઈ, જ્યારે એ હરણ ઓંટે છે, તો એની જીભ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે, જાણે સો કિરણવાળી વાદળમાંથી નીકળે છે. એને મુખ નીલમ અને સોનાની જેમ છે, પેટ શંખ અને મણિ જેવી છે; આવું વર્ણનથી બહારનું હરણ જોઈને કોણ ઈચ્છા રાખે નહીં?” રામે વધુ કહ્યું, “કોણ, આવું સ્વરૂપ જોઈને—જાંબુ નદીના સોનાની જેમ તેજસ્વી, દિવ્ય, વિવિધ રત્નોથી સજ્જ—આશ્ચર્યમાં નહીં પડે? રાજાઓ તો માસ માટે અને રમણ માટે, ધનુષથી જંગલમાં હરણનો શિકાર કરે છે. જંગલમાં મહેનતથી વિવિધ ખનિજ, રત્ન અને સોનાની શોધ થાય છે.” “માનવોમાં જે ધનનો સાર ગણાય છે, સંપત્તિ વધારવાનો માર્ગ, અને મનમાં જે ઈચ્છાય છે, હે લક્ષ્મણ, એ બધું શુક્ર માટે જેવું છે. જે કોઈ લાભ માટે શોધે છે, અને નિ Hesitation, એ જ 'ધન' કહેવાય છે, હે લક્ષ્મણ, ધનશાસ્ત્રમાં નિપુણ લોકો કહે છે.” “આ અદભૂત હરણની અમૂલ્ય સોનાની ચામડી પર વૈદેહી, પાતળી કમરવાળી, મારી સાથે બેસશે. કેલા, પ્રિયકા, પ્રવેણી, કે આવિકી—કોઈ પણ સ્પર્શમાં આ હરણની સરખામણી કરી શકે નહીં.” “આ અદભૂત હરણ અને એ આકાશમાં ફરતા દિવ્ય હરણ—બન્ને દિવ્ય છે: તારાઓના હરણ અને પૃથ્વીના હરણ.” રામે અંતે કહ્યું, “જો—as you say, લક્ષ્મણ—આ ખરેખર રાક્ષસની માયા હોય, તો હું આ હરણને જરૂર મારવું પડશે.” આ રીતે, રામ, સીતાની ઈચ્છા અને હરણના અદભૂત સ્વરૂપથી મોહિત, લક્ષ્મણ સાથે ચર્ચા કરે છે, અને જંગલમાં એ હરણને પકડવાની અથવા મારવાની તૈયારી કરે છે.