રામ અને સીતાનું આશ્રમ જ્યાં વસતુ હતું, ત્યાં એક અદભુત હરણ દેખાતું હતું. એની પીઠ પર કમળ જેવા નકશા હતાં અને એ આસપાસ સ્વચ્છંદે ફરતો હતો. એ હરણ ક્યારેક દૂર જઈ ફરી પાછું આવતું, ઝડપથી થોડું દૂર જઈને પાછું વળતું—એમ સતત રમતો રહેતો. ક્યારેક જમીન પર ઉછળતો, તો ક્યારેક આશ્રમના દ્વાર પાસે આવી, બીજા હરણોના ઝુંડમાં ભળતો. એ હરણના પાછળ પણ બીજા અનેક હરણો ચાલતાં, પણ એ તો સીધો સીતાના દર્શન માટે તલપાપડ હતો—એ રાક્ષસ જે હરણનું રૂપ ધારણ કરી આવ્યો હતો. એ હરણ આસપાસ ઘૂમતું, ચમકદાર આકારો ખીંચતું, અને જંગલના બધા હરણો આશ્ચર્યથી એને જુએ. ક્યારેક બીજા હરણો એની નજીક આવી એને સૂંઘે અને પછી દશ દિશામાં છૂટી જાય, પણ એ રાક્ષસ તો આનંદથી એ જંગલી હરણોમાં ભળી રહે. પોતાનું સાચું સ્વરૂપ છુપાવવા, એ હરણ બીજા હરણોને સ્પર્શે છે પણ કદી ખાય નહીં. એ જ સમયે, સુંદર ને મોહક આંખોવાળી વૈદેહી સીતાએ વૃક્ષો વચ્ચે ફૂલો તોડી રહી હતી—કર્ણિકર, અશોક અને કેરીના વૃક્ષોમાં. એ ફૂલો ભેગા કરતી કરતી એ હરણ પર એની નજર પડી. એ હરણના અંગો પર મોતી અને રત્નો ઝગમગતાં, દાંત અને હોઠ ચમકતાં, અને વાળ ચાંદી જેવા ઝળહળતાં. સીતાની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ; એ હરણને જોઈ એ પ્રેમથી નિહાળવા લાગી. એ જાદુઈ હરણ પણ રામપ્રિય સીતાને જોતું રહ્યું. એ હરણ એ જંગલને ઉજળી નાખે એવું લાગતું હતું. એવો અવિસ્મરણીય, અનેક રત્નોથી શોભાયમાન હરણ જોઈ, જાનકનંદિની સીતાનું હૈયું આશ્ચર્યથી ભરાઈ આવ્યું. હવે, આરણ્યકાંડના ઇતર ચોપાઈઓમાં, સુંદર નિતંબવાળી સીતાએ જ્યારે ફૂલો ભેગા કરી રહી, ત્યારે એ હરણના બાજુમાં સોનાની અને ચાંદી જેવી ઝળહળતી છાંયાઓ દેખાઈ. એ હરણનું રૂપ ચોખ્ખું અને તેજસ્વી હતું, જાણે ઘસેલું સોનુ. ખુશ થઈને સીતાએ પોતાના પતિ રામ અને શસ્ત્રધારી લક્ષ્મણને બોલાવ્યા. વારંવાર બોલાવતાં એ હરણને તાકી જોતાં, 'આવો, આવો, હે આર્યપુત્ર, તમારો નાના ભાઈ સાથે જલ્દી આવો!' એમ બોલાવ્યું. વૈદેહીના આહવાને રામ અને લક્ષ્મણ, બંને પુરુષસિંહો, એ જગ્યાએ આવ્યા અને એ અદભુત હરણને જોયું. લક્ષ્મણને શંકા આવી; એ બોલ્યા, 'મને લાગે છે કે આ હરણ બીજું કોઈ નહીં પણ રાક્ષસ મારિચ છે.' લક્ષ્મણે કહ્યું કે આ જંગલમાં શિકાર કરતાં રાજાઓને આ માયાવી રાક્ષસે મારી નાખ્યા છે. 'આ તો માયાનો સ્વામી છે, એણે હરણનું રૂપ ધારણ કર્યું છે, જાણે ગંધર્વોની નગરી હોય એવું ઝગમગતું દેખાય છે.' લક્ષ્મણ કહે છે, 'હે રાઘવ, આવા રત્નોથી શોભાયમાન હરણ દુનિયામાં ક્યાંય નથી, આ તો ચોક્કસ માયા છે.' લક્ષ્મણનું વાક્ય પૂરું થાય એ પહેલાં, શુદ્ધ સ્મિતવાળી સીતાએ, મનથી મોહિત અને આનંદિત થઈ, જવાબ આપ્યો: 'હે આર્યપુત્ર, આ રમણીય હરણે મારું મન હરી લીધું છે; એને અમારે માટે લાવો, મહાબાહુ.' સીતાએ કહ્યું કે અમારા આશ્રમ પાસે અનેક શુભહરણો ફરીએ છે—ચમરા, શ્રમરા અને બીજા પણ. અહીં ભાલુ, હરણોના ઝુંડ, વાંદરો અને કિન્નર પણ રહે છે, પણ આવા રૂપ, ધીરજ અને તેજવાળા હરણ મેં ક્યારેય જોયું નથી. 'આ હરણના રંગબેરંગી, અદભુત અંગો છે, જાણે રત્ન જ મારી સામે ઉભું હોય, જંગલને પ્રકાશિત કરે છે, ચાંદની જેમ તેજસ્વી લાગે છે. એનું રૂપ, એનું સૌંદર્ય, એનો અવાજ અને તેજ—all મોહક છે; આ અદભુત, વિવિધ રંગોવાળું હરણ મારું મન હરી લે છે. જો તમે આ હરણને જીવતું પકડો તો એ અદભુત હશે.' 'જ્યારે અમારી વનવાસ પૂર્ણ થશે અને અમે રાજ્યમાં પાછા જઈશું, ત્યારે આ હરણ મહેલમાં શોભા વધારશે. ભરત માટે, મારી સાસુઓ માટે અને મારા માટે પણ આ દિવ્ય હરણ આશ્ચર્ય પેદા કરશે. જો તમે આ શ્રેષ્ઠ હરણને જીવતું પકડો, તો એની સુંદર ખાલ તમારી થશે. જો એ મરી જાય, તો એની સુવર્ણ ખાલ પર હું પૂજા કરવા ઇચ્છું છું.' સીતાએ સ્વીકાર્યું કે આવું ઇચ્છવું સ્ત્રીઓ માટે યોગ્ય નથી, પણ આ હરણના રૂપે એ મોહિત થઈ ગઈ છે. 'એના સુવર્ણ વાળ, રત્નમય શિંગા, યુવાન સૂર્ય જેવી કાંતિ અને તારાપથ જેવી ઝળહળ—આ બધું જોઈને રાઘવ, તમે પણ આશ્ચર્યચકિત થશો.' સીતાના શબ્દો અને હરણના અદભુત રૂપે રાઘવ પણ મોહિત થઈ ગયા. હવે, સીતાના આગ્રહથી આનંદિત થઈ, રાઘવએ લક્ષ્મણને કહ્યું: 'જોઈ લેજે, વૈદેહીની આકાંક્ષા કેવી છે! આવું અદભુત હરણ આજે અહીંથી જતું નહીં.' 'નંદનવનના કાનનમાં, ચૈત્રરથના આશ્રમોમાં કે પૃથ્વી પર ક્યાંય આવું હરણ નથી, હે સૌમિત્ર.' એ હરણના શરીર પર વિવિધ દિશામાં અને વિરુદ્ધ દિશામાં સુશોભિત વાળ ઝગમગે છે, અને એ વિવિધ સુવર્ણ ચાંપોથી શોભાયમાન છે. આ રીતે, જંગલના એ પવિત્ર પ્રાંગણમાં, રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાની નજર સામે એ અદભુત, રત્નમય હરણ પોતાની માયા ફેલાવતું ફરતું રહ્યું.