રાજ્યમાંથી પડેલા રાજાના હાથમાં કંઈ કાર્ય સિદ્ધ થતું નથી, જ્યારે સૂકા લાકડા, માટીના ઢેળા કે ધૂળથી પણ ઘણાં કામ થઈ શકે છે. જેમ વપરાયેલું વસ્ત્ર કે મલકાવેલો હાર ફેંકી દેવામાં આવે છે, તેમ રાજ્ય ગુમાવનાર—even જો તે શક્તિશાળી હોય—નકામો બની જાય છે. પણ જે રાજા સતર્ક, સર્વજ્ઞ, આત્મનિયંત્રિત, ઋણસ્વીકારક અને ધર્મનિષ્ઠ હોય છે, તે લાંબા સમય સુધી સત્તામાં સ્થિર રહે છે. એવો રાજા, જે જાગૃત હોય કે ઊંઘમાં, હંમેશા રાજનીતિની દૃષ્ટિથી ચેતન રહે છે; જેના ક્રોધ અને કૃપા સ્પષ્ટ છે, તેને પ્રજામાં માન મળે છે. પરંતુ, હે રાવણ, તું તો દુષ્ટમન છે, અને તારી અંદર એ ગુણો નથી. તું તો ગુપ્તચરો દ્વારા પણ રાક્ષસોની મહાન વિનાશના સમાચાર જાણ્યો નહીં. તું બીજાને અપમાન કરે છે, ભોગોમાં આસક્ત છે, સ્થાન અને સમયની યોગ્ય સમજ રાખતો નથી, ગુણ–દોષની યોગ્ય પરખ તારી નથી; તેથી તું તારા વિનાશ પથ પર છે, અને તું તારા રાજ્ય સાથે જલ્દી નાશ પામશે. એ દોષો વિચારતા, રાત્રિચર રાક્ષસાધિપતિ રાવણે, જે ધન, અભિમાન અને શક્તિથી ભરપૂર હતો, લાંબા સમય સુધી વિચાર કર્યો. હવે, મહાન વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડના ચોત્રીસમા સર્ગનું વર્ણન સાંભળો. શૂર્પણખાએ કઠોર શબ્દોમાં વાત કરતાં રાવણ Ministers વચ્ચે ક્રોધિત થયો અને તેને પૂછ્યું: "આ રામ કોણ છે? તેની શક્તિ કેટલી છે? તેની કાયાકૃતિ કેવી છે? તેની પરાક્રમ શું છે? અને તે આ દુર્ગમ દંડક વનમાં કયા કારણસર આવ્યો છે? રામ પાસે કયું શસ્ત્ર છે, જેના કારણે ખરા, ત્રિશિરા અને દુષણ જેવા રાક્ષસો યુદ્ધમાં મરી ગયા? સાચું કહેજે, સુંદર અંગવાળી, તને કિસે વિકાર રૂપે બનાવ્યું?" રાક્ષસાધિપતિ રાવણના આ પ્રશ્નો સાંભળીને, ક્રોધથી ભરેલી શૂર્પણખાએ રામનું સાચું વર્ણન શરૂ કર્યું: "રામ લાંબા હાથવાળો, વિશાળ નેત્રો ધરાવનાર છે, વલ્કલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ ધારણ કરે છે. દશરથપુત્ર રામ કામદેવ જેટલા સુંદર છે, ઈન્દ્રના સમાન ધનુષ્ય તાણે છે, અને સોનાના કંકણોથી શોભે છે. તે અગ્નિસમાન તીક્ષ્ણ બાણો છોડે છે, જે જીવંત સાપની જેમ ઘાતક હોય છે; તેની શક્તિથી તે સતત શક્તિશાળી તીક્ષ્ણ તીરો છોડે છે. હું રામને યુદ્ધમાં ધનુષ્ય તાણતો નથી જોઈ શકી, પણ તેની તીરોની વૃષ્ટિથી દુશ્મનોની સેના ધરાશાયી થતી જોઈ. જેમ ઈન્દ્ર તોફાની પવનથી શ્રેષ્ઠ પાકને નાશ કરે છે, તેમ તેણે ચૌદ હજાર ભયંકર રાક્ષસોને એકલા જ થોડા સમય—અડધા મુહૂર્તથી પણ ઓછા સમયમાં—ખરા અને દુષણ સહીત મારી નાખ્યા. તેણે ઋષિઓને સુરક્ષા આપી છે, હવે દંડકવન નિર્ભય બન્યું છે. હું એકલી જ બચી ગઈ, પણ રામે, જે મહાત્મા છે, સ્ત્રીને ન મારી એ માટે મને માત્ર વિકૃત કરી દીધી. રામનો ભાઈ પણ મહાશક્તિશાળી છે, પરાક્રમ અને ગુણમાં સમાન, ભક્તિ અને નिष्ठામાં અદ્વિતીય—લક્ષ્મણ નામે, જે મહાબળવાન છે. તે ઉત્સાહી, અપરાજિત, વિજયી, બહાદુર, બુદ્ધિશાળી અને શક્તિશાળી છે—રામના જમણા હાથ સમાન, રામના શરીરથી બહાર તેનું જીવંત પ્રાણ છે. રામની પત્ની, વિશાળ નેત્રોવાળી, પૂર્ણચંદ્ર સમાન ચહેરાવાળી, હંમેશા પતિપ્રેમમાં તત્પર છે, તેની કલ્યાણમાં આનંદ પામે છે. તે સુંદર વાળ, સુંદર નાક, મૃદુ કાયાકૃતિ અને પ્રસિદ્ધ છે; વનમાં તે દેવી સમાન અથવા બીજી શ્રી સમાન તેજ ધરાવે છે. ગૌરવર્ણ, સુંદર, લાલ અને ઉન્નત નખવાળી, ક્ષીણ કટિવાળી, ઉત્તમ રૂપાવાળી, વિદેહપુત્રી સીતા છે. પૃથ્વી પર મેં આવી સુંદર સ્ત્રી ક્યારેય જોઈ નથી—કોઈ દેવી, ગંધર્વી, યક્ષી કે કિન્નરી પણ આવી નથી. જેની પત્ની સીતા છે, જેને તે આનંદથી ભેટી છે, તે તો દેવોમાં પણ ઇન્દ્ર કરતાં વધુ સુખી થાય. તે ગુણવંતી, રૂપમાં અદ્વિતીય, પૃથ્વી પર સર્વશ્રેષ્ઠ છે; તે તારી પત્ની બનવા યોગ્ય છે, અને તું તેનો શ્રેષ્ઠ પતિ બની શકે. હું નક્કી કરી લીધી છે—પૃથુલ કટિવાળી, ઉન્નત વક્ષસ્થળવાળી, સુંદર ચહેરાવાળી, સીતા તારી પત્ની બને, એ માટે હું તેને તારી પાસે લાવીશ. મને ક્રૂર લક્ષ્મણે વિકૃત કરી દીધું છે, પણ હવે જ્યારે મેં વૈદેહીનું પૂર્ણચંદ્ર સમાન ચહેરું જોયું છે—જો તું તેને પોતાની પત્ની બનાવવા ઇચ્છે, તો કામદેવના બાણો તને વ્યાકુળ કરશે; તું વિજય માટે તારો જમણો પગ આગળ વધાર. જો મારા શબ્દો તને ગમ્યા હોય, હે રાક્ષસાધિપતિ, તો વિલંબ કર્યા વિના મારી સલાહ અનુસર. તેઓની દૂર્બળતા જાણી, યોગ્ય કાર્ય કર, હે મહાબલી; નિર્દોષ રૂપાવાળી સીતા તારી પત્ની બનવી જોઈએ, હે રાક્ષસાધિપતિ. જાનસ્થાન સ્થિત રાત્રિચરો રામના તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા ગયા છે, ખરા અને દુષણ પણ મરી ગયા છે—હવે તું તારો કાર્ય આરંભ કર." હવે પાંત્રીસમા અધ્યાયનું વર્ણન સાંભળો. શૂર્પણખાના આ શબ્દો સાંભળીને, રાવણના રોમકૂપ ઊભા થઈ ગયા. તેણે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી, વિષયને સમજ્યો અને આગળ વધ્યો. તેણે યોગ્ય રીતે માહિતી મેળવી, શક્તિ–દુર્બળતા, દોષ–ગુણનું વિશ્લેષણ કર્યું. પછી, જે કરવું એ નિર્ધાર્યું, મનમાં દૃઢ સંકલ્પ કર્યો અને તેજસ્વી રથમંડપ તરફ ગયો. રથમંડપમાં પહોંચીને, રાક્ષસાધિપતિ રાવણે ગુપ્ત રીતે પોતાના સારથીને આદેશ આપ્યો: "રથ તૈયાર કરો." એમ કહેતાં જ, ચતુર અને ઝડપી સારથીએ તરત જ પોતાના સ્વામીનો પ્રિય, ઉત્તમ રથ જોતાં જોતાં તૈયાર કરી દીધો.