રામ અને ખરા વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. બંને યુદ્ધવીરો એકબીજાના વિનાશ માટે તત્પર હતા, અને તેમના બાણોની ઘનઘોર ઝમાઝમથી સૂર્ય પણ તે સમયે પ્રકાશિત થતો ન હતો. ખરાએ નલિકા, નરાચ અને તિક્ષ્ણ વિકર્ણી બાણોથી રામને આક્રમણ કર્યું, જેમ કે હાથીને અંકુશથી ઘાયલ કરવામાં આવે છે તેમ. બધા જીવાત્માઓએ ખરાને તેના રથ ઉપર ધનુષ્ય હાથે, ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલો જોઈને, એવું અનુભવ્યું કે જાણે યમરાજ પોતે ફાંસો લઈને ઊભા છે. ખરાએ રામને, જે સર્વ સેનાનો વિનાશક, અડગ પરાક્રમી અને મહાન આત્માવાળા છે, થાકેલો સમજ્યો. પણ રામે ખરાને, જે સિંહ જેટલો સાહસી અને સિંહની જેમ મંડિયાળ ચાલે છે, નિર્ભયતાપૂર્વક જોયો—જેમ સિંહ નાના પ્રાણીઓથી ડરે નહિ તેમ. ત્યારબાદ ખરા, જેનો રથ સૂર્યની જેમ તેજસ્વી હતો, રામ તરફ આવી પડ્યો, જાણે જ્યોત તરફ પતંગિયો દોડી જાય. યુદ્ધકૌશલ્ય દર્શાવતા ખરાએ રામનું ધનુષ્ય અને તેના બાણને પકડીને કાપી નાખ્યું. રામે તરત જ ક્રોધિત થઈને ઈન્દ્રના વજ્ર સમાન તેજસ્વી સાત બાણ લીધા અને યુદ્ધમાં ખરાને પ્રાણસ્થળે ઘાયલ કર્યા. ખરાએ હજારો બાણો વરસાવીને રામને પીડિત કર્યા અને યુદ્ધમાં ગર્જના કરી. ખરાના બાણોથી ઘાયલ થઈ, રામનું સૂર્ય સમાન તેજસ્વી કવચ ધરતી પર પડી ગયું. રામ આખા શરીરે બાણોથી ઘાયલ અને ક્રોધિત થયા, છતાં યુદ્ધમાં ધૂમ વિના પ્રગટતી અગ્નિ સમાન તેજસ્વી લાગ્યા. પછી રામ, શત્રુ વિનાશક, બીજા મહાન ધનુષ્ય તૈયાર કરી, દુશ્મનના અંત માટે તાણ્યું અને ઘનગંજી અવાજ સાથે તણાવ્યું. તેણે મહર્ષિ દ્વારા પ્રદાન કરેલું વૈષ્ણવ ધનુષ્ય હાથમાં લીધું અને ખરા તરફ આગળ વધ્યા. રામે ક્રોધે ભરાઈ બાંધેલા સુવર્ણપંખી તીક્ષ્ણ બાણોથી ખરાનું ધ્વજ કાપી નાખ્યું. તે સુંદર સુવર્ણધ્વજ અનેક જગ્યાએથી કાપાઈને ધરતી પર પડ્યું, જાણે દેવતાઓના આદેશે સૂર્ય જ પૃથ્વી પર આવતો હોય. પછી ખરાએ ક્રોધિત થઈને ચાર બાણોથી રામના અંગો ભેદ્યા અને એક બાણથી હૃદયને ઘાયલ કર્યું, જેમ હાથીને ભાલાથી ઘાયલ કરવામાં આવે. ખરાના અનેક બાણોથી રામ લોહીથી લથબથ થઈ ગયા અને વધુ ક્રોધિત થયા. પછી રામ, શ્રેષ્ઠ તીર્થધનુર્ધારી, પોતાના ધનુષ્યથી છ સુસંયોજિત બાણ છોડ્યા—એકથી ખરાના માથા પર, બે બાણથી બાજુઓ પર, અને ત્રણ અર્ધચંદ્રાકાર બાણોથી છાતી પર ઘાયલ કર્યા. પછી એક બાણથી રથની યોક કાપી, ચાર બાણોથી વાઘણ ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને છઠ્ઠા બાણથી ખરાના રથચાલકનું માથું કપાઈ ગયું. ત્રણ બાણોથી રથના ત્રણ દંડ તોડી નાખ્યા, બે બાણથી ધુરા તોડી નાખ્યા અને બારમું બાણ ખરાના ધનુષ્ય તથા તેની દોરી પર માર્યું. આવી રીતે, વીજળી સમાન તેજવાળા બાણથી રામે ખરાનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પછી, હાસ્યભરી રમતની જેમ, ત્રયોદશમા બાણથી ખરાને ઘાયલ કર્યા. હવે ખરાનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું, રથ નષ્ટ થઈ ગયો, ઘોડા અને રથચાલક મૃત્યુ પામ્યા—ખરા જમીન પર મગજ લઈને, ગદા હાથમાં લઈને ઊતર્યો. આ સમયે દેવતાઓ અને મહર્ષિઓ આકાશમાં પોતાના વિમાનોમાં ઉભા રહી, હર્ષભેર હાથ જોડીને રામના પરાક્રમને વંદન કરવા લાગ્યા. પછી રામાયણના આરણ્યકાંડના વૈભવી વાળ્મીકીકૃત નવમાવીસમું સર્ગ શરૂ થાય છે. રામ, મહાતેજસ્વી, ખરાને હથિયાર સાથે, રથ વિના ઉભેલો જોઈ, પહેલાં શાંત અને પછી કડક વાણીમાં બોલ્યા: "તમે, જે આ વિશાળ સેનામાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ઘેરાયેલા છો, બધાં લોકોથી તિરસ્કૃત એવો ભયાનક પાપ કર્યો છે. તું જીવાત્માઓમાં ભય પેદા કરનારો, ક્રૂર અને દુષ્ટ કર્મો કરનારો છે; ત્રણેય લોકનો સ્વામી પણ આમ કરે તો ટકી શકતો નથી." "જગતના વિરોધમાં કરનાર, હે રાક્ષસ, જલ્દી સર્વે દ્વારા વિનાશ પામે છે, જેમ દુષ્ટ સાપ દેખાય ત્યારે મારી નાખવામાં આવે છે. જે લોભ કે ઇચ્છાથી, સમજ્યા વિના પાપ કરે છે, તે પોતાની અંત્ય જોતો આનંદથી જાય છે, જેમ બ્રાહ્મણી સાપ પકડનારના અંત્યને જુએ છે." "દંડક વનમાં રહેતાં, ધર્મનિષ્ઠ ઋષિઓને તમે મારી નાખ્યા; એવા મહાનુભાવોનું વધ કરીને, હે રાક્ષસ, તમને શું ફળ મળશે? જે લોકો ક્રૂર અને દુષ્ટ કર્મ કરે છે, લોકોથી તિરસ્કૃત થાય છે, તેઓ લાંબા સમય સુધી શક્તિ ધરાવતા નથી, જેમ સૂકાઈ ગયેલા વૃક્ષની જેમ. ખરાબ કર્મ કરનારને તેનો ભયાનક ફળ અવશ્ય મળે છે, જેમ ઋતુ આવે ત્યારે વૃક્ષ પર ફૂલો આવે છે." "હે નિશાચર, પાપમય ભોજન ખાધા પછી જેમ ઝેરનું પરિણામ આવે છે, તેમ દુષ્ટ કર્મનું ફળ જલ્દી મળે છે. જે લોકહિત માટે ભયાનક પાપ કરે છે, તેમના માટે રાજાએ મને મોકલ્યો છે કે હું તારો નાશ કરું. આજે મારા સુવર્ણશોભિત બાણો તને ભેદીને, જેમ વિલાયેલી વાંદીઓ બામણા પરથી નીકળે છે તેમ, તને ચીર નાખશે." "દંડક વનમાં જે ધર્મનિષ્ઠ મહર્ષિઓને તું ભક્ષી ગયો, આજે યુદ્ધમાં મારીને તું પણ તારી સેના સાથે એમની પાછળ જશે. આજે મહર્ષિઓ, જેમને તું પહેલાં માર્યા અને જે હવે સ્વર્ગલોકમાં છે, તેઓ તને મારા બાણોથી પાતાળમાં પડતો જોઈ આનંદ પામશે." "તારી ઇચ્છા મુજબ પ્રહાર કર, પૂરું જોર લગાડ, હે કુળના કલંક; આજે હું તારો માથું એટલી સરળતાથી કપાઈ નાખીશ, જેમ તાડફળ તૂટે છે." રામના આ વચનો સાંભળીને, ખરા ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, હસતાં છતાં રોષથી ભરાઈને રામને જવાબ આપ્યો...