રામચંદ્રજીની આખી કાયામાં અનેક બાણો ઘૂસી ગયા હતા અને લોહીથી લાલ થઈ ગયેલા તેઓ એવાં લાગતા હતા, જાણે કોઈ મહાન પર્વતને અનેક આગલાગા વીજળીના પ્રહારો થયા હોય. સંધ્યા સમયે વાદળોથી ઢંકાયેલા સૂર્ય જેવો રામા દેખાતા હતા; દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓને આ દૃશ્ય જોઈને નિરાશા થવા લાગી. રામા એકલા, ચારેય બાજુથી હજારો રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાયેલા હતા. એ સમયે તેઓ ક્રોધથી ભરાઈ, પોતાના ધનુષ્યને વૃત્તાકાર સ્થિતિમાં રાખી બાણો તૈયાર કર્યા. પછી તો રામા એ યુદ્ધમાં શત, સહસ્રો તીક્ષ્ણ અને દુર્લભ બાણો છોડ્યા, જે મૃત્યુના ફાંસ જેવા અસહ્ય અને અપરાજેય હતા. રામા સહેજે જ સોનાથી શોભિત પંખવાળી બાણો છોડતા હતા; તેઓ રમતાં રમતાં જે બાણો છોડતા, એ શત્રુ સેનામાં વરસી પડતા. મૃત્યુદેવના ફાંસ જેવાં એ બાણો રાક્ષસોની જીંદગી છીનવી લેતા; રાક્ષસોની દેહને છિદ્ર કરી, બાણો લોહીથી લિપ્ત થઈ જતા. આ બાણો આકાશમાં ચમકતા, જાણે અગ્નિ જ્વાળાઓ હોય; રામાના ધનુષ્યમાંથી અનગણિત, અવિરત બાણો નીકળતા. એ બાણો અત્યંત ભયાનક બની, રાક્ષસોની જીંદગી લઈ લેતા; રામા એ બાણોથી ધનુષ્ય, ધ્વજ, ઢાલ અને કવચ પણ કાપી નાખ્યા. યુદ્ધમાં, તેમણે શત, સહસ્રો હાથ—જેમાં કંગણ પહેરેલા હતા—અને હાથીના સુંડ જેવા જાંઘો પણ કાપી નાખ્યા. રામા એ સોનાની લગામવાળા ઘોડા, રથના વાળાઓ, હાથીઓ અને તેમના સવારો, તથા ઘોડેસવારો પણ માર્યા. રામાના ધનુષ્યથી છૂટેલા બાણો એ બધાને કચડી નાખ્યા; પદાતિઓને યુદ્ધમાં સંહાર કરી, યમલોકમાં મોકલી દીધા. રામાના વિવિધ બાણો, જે રાક્ષસોની પ્રાણસ્થળને ઘૂસ્યા હતા, એ સેનાને કોઈ રાહત આપી શક્યા નહીં—જેમ સુકાં જંગલને અગ્નિથી રાહત મળતી નથી. કેટલાંક શક્તિશાળી રાક્ષસો, અત્યંત ક્રોધથી, રામા પર ભાળ, ભાલા, કટારી, કુહાડી ફેંકી માર્યા. મહાબાહુ, પરાક્રમી રામા એ તેમના હથિયારોને બાણોથી અટકાવી, યુદ્ધમાં તેમના શિર અને ગળા કાપી, પ્રાણ સંહાર્યા. કાપેલા શિર, તૂટેલી ઢાલ, ભંગ થયેલા ધનુષ્ય ધરાવતાં રાક્ષસો પવનથી વિખેરાયેલા વૃક્ષો જેવા જમીન પર પડી રહ્યા. જેઓ બચી ગયા હતા, તેઓ નિરાશ, બાણોથી ઘાયલ, રાત્રીચર રાક્ષસો ખરા પાસે શરણ લેવા ભાગ્યા. દુષણ, પોતાનું ધનુષ્ય લઈ, સૌને હિંમત આપી, ભયાનક ક્રોધથી આગળ વધ્યો—મૃત્યુદેવના ઉગ્ર રૂપ જેવો. દુષણના સહારે, બાકી રહેલા રાક્ષસો ફરી નિર્ભય બની, રામા તરફ દોડી આવ્યા; તેઓ સાલ, તાલના વૃક્ષો અને પથ્થરો હથિયાર તરીકે લઈ આવ્યા. ભાલા, ગદા, દોરા, અને બાણોથી તેઓ યુદ્ધમાં શસ્ત્રવર્ષા કરવા લાગ્યા. રાક્ષસો એ વૃક્ષો અને પથ્થરોની વરસાદ વરસાવી; એ યુદ્ધ અદભુત, ઉગ્ર અને રોમાંચક બની ગયું. ફરીથી, રાક્ષસો ચારે બાજુથી રામા પર ઉગ્ર હુમલો કરવા લાગ્યા; રામા અને રાક્ષસો વચ્ચેનું યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક બન્યું. તે સમયે, રામા એ જોયું કે ચારે બાજુ, તમામ પ્રદેશોમાં રાક્ષસો ઘેરાઈ ગયા છે અને બાણોની વરસાદથી ઢંકાઈ ગયા છે. મહાબલી રામા એ ભયાનક ધ્વનિ કરી, તેજસ્વી શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરતાં, રાક્ષસો સામે ગંધર્વાસ્ત્ર ચલાવ્યું. ત્યારે, ધનુષ્યના વક્ર ભાગમાંથી હજારો બાણો નીકળ્યા, દશ દિશાઓ બાણોથી ભરાઈ ગઈ. રાક્ષસો, એ બાણોથી ઘાયલ, રામાને ભયાનક બાણો ચલાવતા, ખેંચતા, છોડતા જોઈ રહ્યા. આકાશમાં અંધકાર છવાઈ ગયું, જાણે બાણોની વરસાદ—even સૂર્ય હોવા છતાં; રામા એ બાણો વરસાવતાં ઊભા રહ્યા. અનેક રાક્ષસો એક સાથે પડ્યા, અનેક એક સાથે મર્યા, અનેક એક સાથે જમીન પર પલટી ગયા; ધરતી ચારે બાજુ લાશોથી છવાઈ ગઈ. મૃત, પડેલા, થાકી ગયેલા, કાપેલા, ભંગ થયેલા, ફાટેલા રાક્ષસો હજારોની સંખ્યામાં ચારે બાજુ દેખાયા. પાગડી, શિર, કંગણવાળી હાથ, જાંઘ, હાથ—વિવિધ આભૂષણોથી શોભિત—કાપેલા, વિવિધ રૂપમાં ધરતી પર પડ્યા. ઘોડા, મહાન હાથીઓ, રથો, યાક-પૂછવાળા પંખા, છત્ર, વિવિધ ધ્વજ—all રામાના બાણોથી તૂટી ગયા. બાણો, ભાલા, શુલ, તલવાર, કટારી, કુહાડી—રામા એ બધું કાપી નાખ્યું; પથ્થરો પાવડર થઈ ગયા, અદભુત બાણોથી ધરતી યુદ્ધમાં વિશાળ, ભયાનક બની, કાપેલા હથિયારો everywhere scattered. આ બધું જોઈને, બચેલા રાક્ષસો અત્યંત વ્યથિત થઈ ગયા; તેઓ રામા સામે આગળ વધવાનો શક્તિ ગુમાવી બેઠા—રામા, શત્રુ શહેરોનો વિજયી. અત્યારે છવટે, છવીસમા સર્ગ સાંભળો. દુષણ, પોતાની સેનાને નાશ પામતી જોઈ, મહાબલી દુષણ એ ભયાનક, શક્તિશાળી રાક્ષસો ને આજ્ઞા આપી. તેણે પાંચ હજાર રાક્ષસોને, જે યુદ્ધમાં કદી પછાડાતા નથી, આદેશ આપ્યો; તેઓ ભાલા, શુલ, તલવાર, પથ્થરોની વરસાદ અને વૃક્ષોથી હુમલો કરવા લાગ્યા. અવિરત બાણોની વરસાદ, ચારે બાજુથી રામા પર વરસી; અને વૃક્ષો, પથ્થરોની જીવનહાનિકાર વરસાદ પણ પડી. ધર્મપ્રાણ રાઘવ એ બાણોથી એ વરસાદને સ્વીકારી, સ્થિર ઊભા રહ્યા—જાણે કોઈ સાઢું આંખો બંધ કરીને ઊભું હોય. રાક્ષસોની વિનાશથી રામા એ ઉગ્ર ક્રોધ પામ્યા; એ સમયે, ક્રોધથી તેઓ તેજસ્વી બની ગયા. તેમણે ચારે બાજુની સેનાને, દુષણ સહિત, બાણોથી ઢંકી નાખી; હવે, ક્રોધિત દુષણ, શત્રુઓનો વિનાશક, યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો...