ખરાના રથને ઉત્તેજિત કરવામાં આવ્યો ત્યારે, દુશ્મનોનો વિનાશ કરનાર ખરા તેનો રથ ઝડપથી દિશાઓ અને દિશાન્તરોમાં ગૂંજતો, બધું ગભરાવી નાખતો ગયો. ખરાનો ક્રોધ અત્યંત વધી ગયો હતો; તેની અવાજ કઠોર હતી અને તે પોતાના દુશ્મનના વિનાશ માટે, જાણે કે મૃત્યુ સ્વયં, ઝડપથી આગળ વધ્યો. તે ફરીથી પોતાના રથચાલક પર ચડી પડ્યો, અને ગર્જના કરતાં, જાણે કે પથ્થર ફેંકતી ભયાનક વાદળ હોય એવી ગૂંજ સાથે, ચીસો પાડી. વૈભવી વાલ્મીકી રામાયણના અરણ્ય કાંડના ત્રીસમી સર્ગમાં વર્ણવાયેલી ઘટનાઓ હવે તમે સાંભળો. જ્યારે ખરાની ભયાનક અને અશુભ સેના આગળ વધતી હતી, ત્યારે એક ભયાનક, ભયજનક રક્તવર્ષા, ગધેડાની જેમ રંગીન, તેમના પર વરસી રહી હતી. ખરાના રથમાં જોડાયેલા ઘોડા, રાજમાર્ગ પર, ફૂલોથી સજેલા વિસ્તારમાં, અચાનક ઢળી પડ્યા. ત્યારે, સૂર્યની આસપાસ એક અંધારી, રક્તરંગી ચક્ર, જાણે કે દહન કરતી ચક્ર, દેખાઈ. પછી, ઉંચા સુવર્ણ ધ્વજ પાસે, એક વિશાળ શરીરવાળું, ભયાનક ગૃધ્ર બેસી ગયું. જનસ્થાન નજીક, માંસાહારી પશુઓ અને પક્ષીઓ, ખરાની ચીસો કરતાં, નજીક આવી અને વિવિધ ભયાનક અવાજો પાડી. દહન દિશામાં, ભયાનક અને ભયજનક જીવ, શુભ પણ ભયાનક, રાત્રિમાં ફરતા જીવોની ચીસો કરતાં, ગૂંજતા હતા. વિશાળ વાદળો, ફાટેલા હાથી જેવા દેખાતા અને રક્ત તથા પાણીની ધારાઓ ધરાવતા, આકાશને આવરી લીધું, જાણે કે આકાશ જ નહોતું. ભયજનક, ગૂંજતી અંધારીએ બધાને ગભરાવી દીધા; દિશાઓ અને દિશાન્તરો સ્પષ્ટ દેખાતાં નહોતા. સંધ્યા, સમય વગર, તાજા રક્તની જેમ તેજસ્વી દેખાઈ; ત્યારે, ભયાનક પશુઓ અને પક્ષીઓ ખરાની તરફ ચીસો કરતાં. બગલા, શિયાળ અને ગૃધ્રો, યુદ્ધમાં હંમેશા અશુભ સંકેત આપતાં, ભયાનક ચીસો પાડી. બાલા સામે, ફલામના ગદા જેવો દેખાતો, અગ્નિ ઉગાડતો મુખવાળો કબંધ સૂર્યની નજીક દેખાયો. મહાદાનવ સ્વર્ભાનુએ ખોટા સમયે સૂર્યને પકડી લીધો; પવન જોરથી ફૂંકાયો અને સૂર્યની તેજસ્વિતા ઓછી થઈ ગઈ. તારા, અગ્નિકીટ જેવા તેજસ્વી, રાત્રિ વગર દેખાવા લાગ્યા; કમળો, તેમની માછલી અને પક્ષીઓ છુપાઈ ગયાં, સુકાઈ ગયાં. તે સમયે, વૃક્ષો ફૂલ અને ફળ વિહિન થઈ ગયા; વાદળ જેવા લાલ ધૂળ, પવન વગર ઉડતી હતી. ત્યાં, સ્ટારલિંગ્સ “ચીચી” અને “કૂચી” અવાજે ચીસો પાડી; અને ભયાનક ધૂમકેતુઓ, ગૂંજતા, ધરતી પર પડ્યા. ધરતી, તેના પર્વતો, જંગલો અને વન સાથે, ધ્રૂજવા લાગી; ખરાએ, બુદ્ધિમાન, પોતાના રથમાંથી ગર્જના કરી. ખરાનો ડાબો હાથ થરથર્યો, અવાજ અડધો થઈ ગયો, અને આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયા, જ્યારે તે આસપાસ જુએ છે. કપાળમાં દુ:ખ ઉભું થયું, છતાં ભયજનક સંકેતો જોઈને પણ, ખરા ગભરાતો નથી, પાછો ફરતો નથી. પછી ખરા હસીને બધા રાક્ષસોને કહ્યું: “આ બધા ભયાનક અને વિશાળ અશુભ સંકેતો ઊભા થયા છે.” “પણ હું તેમને કારણે ચિંતિત નથી; મારા બળથી હું શક્તિશાળી અને નિર્વળ, બંનેને સમાન માનું છું. હું તીક્ષ્ણ બાણોથી તારા પણ આકાશમાંથી નીચે લાવી શકું.” “ક્રોધિત થઈને, હું મૃત્યુના નિયમ અનુસાર, રાઘવ—જે પોતાના બળ પર ગર્વ કરે છે—અને તેના ભાઈ લક્ષ્મણ પર મરણ લાવીશ.” “તેમને તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા વિના, હું પાછો ફરી શકતો નથી; રામ અને લક્ષ્મણનો પતન જ મારા માટે ધ્યેય છે.” “આ બધું તમારી સામે સ્પષ્ટ છે; હું ખોટું બોલતો નથી. જો હું ક્રોધિત થઈ જાઉં, તો હું દૈવોના રાજા—મદમાં ચુર એરાવત પર સવાર—ને પણ મારી શકું.” “યુદ્ધમાં વજ્રધારીને પણ હું મારી શકું—તો પછી એ બે પુરુષોની શું વાત છે?” ખરાની ગર્જનાથી, રાક્ષસોની વિશાળ સેના, મૃત્યુના બંધમાં હોવા છતાં, અદ્વિતીય આનંદથી ભરાઈ ગઈ; અને મહાન આત્માઓ, યુદ્ધ જોવા ઉત્સુક, એકઠા થયા. ઋષીઓ, દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો એકત્ર થયા અને એકદમ પુણ્યશાળી વ્યક્તિ વિશે ચર્ચા કરવા લાગ્યા. તેઓ કહે: “ગાય અને બ્રાહ્મણો, તથા જગતમાં માન્ય લોકો માટે કલ્યાણ રહે. રાઘવ યુદ્ધમાં પૌલસ્ત્ય—રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો—ને વિજય કરે.” “વિષ્ણુ, ચક્ર ધારણ કરીને, જેમ સર્વ શ્રેષ્ઠ અસુરોનો વિનાશ કર્યો, તેમ તેઓ કરે.” આવા અનેક રીતે, શ્રેષ્ઠ ઋષીઓએ વાત કરી. દેવતાઓ, જિજ્ઞાસાથી ભરેલા, પોતાના હવાઈ રથોમાં બેસીને, જીવશક્તિ ગુમાવેલી રાક્ષસ સેના પર નજર રાખતા હતા. પછી ખરા, વાઘની જેમ ઝડપથી, પોતાની સેના સાથે રથમાં આગળ વધ્યો; પૃથુગ્રીવ, યજ્ઞશત્રુ, વિહંગમ, દુર્જય, કરવીરાક્ષ, પરુષ, કાલકર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન—આ બાર બહાદુરો ખરાના આસપાસ આગળ વધ્યા. મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ, પ્રમાથ અને ત્રિશિર—આ ચાર દુષણના પાછળના ભાગમાં હતા. રાક્ષસોનું એ ભયાનક, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને વીરોથી ભરેલું દળ, અચાનક બંને રાજકુમારો—રામ અને લક્ષ્મણ—ના સામે આવી ગયું, જાણે કે સૂર્ય અને ચંદ્રને દલિત ગ્રહો ઘેરી લે છે. હવે ચોવીસમી સર્ગ સાંભળો. અરણ્ય કાંડના ચોવીસમી સર્ગનો અંત આવેછે. જ્યારે બલશાળી ખરા આશ્રમ તરફ ગયો, ત્યારે રામ, પોતાના ભાઈ સાથે, એ જ અશુભ સંકેતો જોયા. એ ભયાનક અને ભયજનક સંકેતો જોઈ, રામ, લોકોના કલ્યાણ માટે ચિંતિત, લક્ષ્મણને કહ્યું: “મહાબાહુ, જુઓ, આ બધા વિશાળ અને વિનાશક સંકેતો ઊભા થયા છે, જે તમામ રાક્ષસોનો વિનાશ લાવવા માટે છે.