શૂર્પણખાએ રામને પ્રથમ નજરે જોયા ત્યારે તેના ચહેરા પર તેજ, બળવાન ભુજાઓ, કમળની પાંખડી જેવી લાંબી આંખો, હાથી જેવી ગતિ અને ગોળ વાળેલી જટાઓ જોઈ. તેણે રામને સૌમ્ય છતાં અપરંપાર શક્તિ ધરાવતા, રાજલક્ષણોથી યુક્ત, નીલકમળ જેવા શ્યામવર્ણ અને કામદેવ સમાન તેજસ્વી રૂપમાં જોયા. ઇન્દ્ર જેવા દિવ્ય રૂપાળાં રામને જોઈ, રાક્ષસી શૂર્પણખા કામાસક્ત થઈ ગઈ; પોતે વિક્રમ અને રૂપમાં અપ્રિય હોવા છતાં સુંદર રામને તાકી રહી. તેની કટિ પહોળી અને પેટ મોટું હતું. શૂર્પણખાની આંખો વાંકાં, વાળ તાંબાં જેવા, અને અવાજ ભયાનક છતાં મીઠો હતો; જ્યારે રામની આંખો વિશાળ અને વાળ સુંદર હતા. પોતે અસુરુપા, રામ મનોહર. પોતે વૃદ્ધ છતાં યુવાન દેખાતી, ક્રૂર છતાં વાણીમાં સૌમ્ય, દુષ્ટાચારવાળી જ્યારે રામ ધર્મનિષ્ઠ, પોતે અપ્રિય દેખાવાળી અને રામ મનમોહક. કામવશ થયેલી શૂર્પણખાએ રામને સંબોધિત કર્યું: “તમે જટાધારી, વનવાસી વેશમાં, ધનુષ-બાણ ધારણ કરીને પત્ની સાથે અહીં આવ્યા છો. રાક્ષસોથી ભરેલા આ પ્રદેશમાં આવવાનું કારણ શું છે? સાચું કહો.” શૂર્પણખા, શત્રુઓને દહન કરનારી, એમ કહી રામ પાસે સાચું સાંભળવા ઈચ્છી. રામે સીધા અને નિષ્ઠાપૂર્વક જવાબ આપ્યો: “મારો પિતા દશરથ દેવતાસમાન પરાક્રમી રાજા હતા. હું તેમનો મોટો પુત્ર રામ છું. આ મારો નાના ભાઈ લક્ષ્મણ છે, જે મને અતિપ્રિય છે; અને આ છે મારી પત્ની, વિખ્યાત વૈદેહી, એટલે સીતાજી. પણ હવે હું તારી જાણકારી ઈચ્છું છું—તું કોણ છે, ક્યા વંશની છે અને કોની છે? તું રાક્ષસી લાગે છે, છતાં રૂપાળું રૂપ ધારણ કર્યું છે. અહીં આવવાનું તું સાચું કારણ કહેજે.” રાક્ષસી, કામવશ થઈ, રામના શબ્દો સાંભળી ઉત્તર આપ્યો: “રામ, હું તને સાચું કહું છું: હું સ્વેચ્છાએ રૂપ બદલી શકનારી રાક્ષસી શૂર્પણખા છું. આ અરણ્યમાં એકલી ભટકું છું, બધા માટે ભયજનક છું. રાવણ મારો ભાઈ છે—શાયદે તને જાણ હશે. તે વિશ્વ્રસનો પુત્ર અને વિક્રમમાં મહાન છે; કુંભકર્ણ પણ છે, જે નિદ્રામાં લીન રહે છે અને બળવાન છે. વિભીષણ ધર્મનિષ્ઠ છે અને રાક્ષસો જેવા વર્તે નથી. મારા અન્ય ભાઈ ખરા અને દુષણ યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ છે. તેમને પાછળ છોડી, રામ, હું તને પ્રથમવાર જોઈ, મનથી આકર્ષાઈ, શ્રેષ્ઠ પુરુષને પતિ બનાવવા આવી છું. હું શક્તિશાળી છું અને સ્વેચ્છાએ ફરો છું; તું મારો પતિ બની રહે—તારે સીતાથી શું કામ? તે રૂપ-ગુણમાં તારી યોગ્ય નથી; હું જ તારી યોગ્ય પત્ની છું—મારા રૂપમાં જો. આ醜, દુષ્ટ, ક્રૂર અને પેટાળવાળી સ્ત્રી—હું એને અને તારા ભાઈને પણ ભક્ષી જઉં. પછી તું મારી સાથે દંડક અરણ્યમાં મનમેળે ફરતો રેહે, પર્વત શિખરો અને વિવિધ વન ભોગવતો.” શૂર્પણખાની વાત સાંભળી, કાકુત્સ્થ રામ હસ્યા અને જવાબ આપ્યો. આરણ્યકાંડના મહાત્મ્યવંત વાલ્મીકિ રામાયણના અઢારમા અધ્યાયની શરૂઆત થાય છે. રામે શૂર્પણખાને કામાસક્ત જોઈ, હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: “હું પહેલેથી જ વિવાહિત છું અને આ મારી પ્રિય પત્ની છે. તમારી જેવી સ્ત્રીઓને સહપત્ની દુઃખદાયી હોય છે. પણ આ મારો નાના ભાઈ લક્ષ્મણ છે—ગુણવાન, રૂપવાન, વિક્રમશાળી અને અવિવાહિત. તે યુવાન છે, સુંદર છે અને પ્રથમવાર પત્ની શોધે છે—તે તારો યોગ્ય પતિ બની શકે. મોટી આંખવાળી, સુંદર કટિવાળી, તું મારા ભાઈને પતિ રૂપે ગ્રહણ કર; જેમ મેરુ પર્વત પર સૂર્યકિરણો પડે એમ.” રામની વાત સાંભળી, કામવશ શૂર્પણખા તરત રામને છોડીને લક્ષ્મણ પાસે ગઈ. તે લક્ષ્મણને કહ્યું: “સુંદર લક્ષ્મણ, હું તારી યોગ્ય પત્ની છું, ઉત્તમ વર્ણવાળી; તું મારી સાથે દંડક અરણ્યમાં આનંદથી ફરજે.” શૂર્પણખાની વાત સાંભળી, વાક્ચાતુર્યમાં પારંગત લક્ષ્મણ સ્મિતભેર જવાબ આપ્યો: “હું તો દાસ છું, અને તું દાસીની રીતે મારી પત્ની કેવી બની શકે? હું મારા મહાન ભાઈ પર આધાર રાખું છું, કમળવર્ણાવાળી. તારે મારા ભાઈની જ યુવાન પત્ની થવું જોઈએ—તેઓ સમૃદ્ધ, સુખી અને સુંદર છે. પોતાની જૂની醜, દુષ્ટ, ક્રૂર, પેટાળવાળી પત્નીને ત્યજી, તેઓ તને જ પસંદ કરશે. સુંદરવર્ણાવાળી, કોણ એવો વિવેકી પુરુષ છે કે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીને ત્યજી બીજાને પસંદ કરે?” લક્ષ્મણની વાત પર, વિવેકહીન, ક્રૂર, પેટાળવાળી શૂર્પણખા એ બધું સાચું માની ગઈ. કામવશ થઈ, તે રામ પાસે ફરી આવી, જે સીતાસહિત પર્ણકુટીમાં બેઠેલા હતા. શૂર્પણખાએ રામને કહ્યું: “તમે આ醜, દુષ્ટ, ક્રૂર, પેટાળવાળી સ્ત્રીને ચોંટાડી રાખી મને અવગણો છો. આજે હું આ મનુષ્ય સ્ત્રીને તારા સામે ભક્ષી જઉં, પછી સ્પર્ધા વિના તારી સાથે મનમેળે ફરશ.” એમ કહી, હરિણી જેવી આંખવાળી, લતાજીવી જેવી, ક્રોધથી ધગતી શૂર્પણખા રોહિણી તરફ દૂધપાતી જુએ એમ, સીતાને ભક્ષવા ધસી ગઈ.