મૈથિલી સીતાએ આશ્રમમાં અનસૂયાના પ્રેમપૂર્વક આપેલા વસ્ત્રો, ઉંગણાં, આભૂષણો અને પુષ્પમાલાઓ—જે અનન્ય સ્નેહની ભેટ હતી—સ્વીકારી. એ ભેટ પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તેજસ્વી સીતા હાથ જોડીને શ્રદ્ધાપૂર્વક તપસ્વિ અનસૂયાના સેવા માટે ઊભી રહી. સીતા આવું કરીને બેઠી હતી ત્યારે અનસૂયા, જે પોતાના વ્રતમાં અડગ હતી, આનંદદાયક વાત શરૂ કરતાં સીતાને પૂછવા લાગી: “ઓ સીતે, મેં સાંભળ્યું છે કે તું મહાન રાઘવ દ્વારા સ્વયંવરમાં જીતાઈ હતી. મૈથિલી, હું એ વાર્તા વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું; તું જે રીતે અનુભવ્યું, એ રીતે મને સમગ્ર વાર્તા કહો.” આ રીતે પૂછાતા, સીતાએ ધર્મનિષ્ઠ અનસૂયાને કહ્યું, “સાંભળો,” અને એ વાર્તા કહેવા લાગી: “મિથિલાના પરાક્રમી રાજા જનક, જે ધર્મપ્રતિ અતિશય સમર્પિત હતા, રાજધર્મ અને ન્યાય મુજબ રાજ્ય ચલાવતા. એક દિવસ, તેઓ પોતે ખેતર પર હળ ચલાવતા હતા, ત્યારે એમના કહેવા મુજબ, હું—રાજાની પુત્રી—પૃથ્વીને ફાડીને નીકળી આવી. મને ધૂળથી ઢંકાયેલ અને માટી છોડતી જોઈને રાજા જનક આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. સંતાન ન હોવા છતાં, પ્રેમથી તેમણે મને ગોદમાં ઉઠાવી કહ્યું, ‘આ મારી પુત્રી છે,’ અને મને પ્રેમથી પોષ્યા. ત્યારે આકાશમાંથી માનવયહિન અવાજ આવ્યો: ‘એમ છે, રાજા; ધર્મથી એ તમારી પુત્રી છે.’ પછી મારા પિતા, ધર્મનિષ્ઠ મિથિલાના રાજા, ખૂબ આનંદિત થયા અને મને પામી, વિશાળ સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી. મને એ મહાન વડીલ દેવીઓમાં એક, જે સદાચારી અને કલ્યાણકારી છે, તેમની પાસે સોંપવામાં આવી; તેમના માતૃસ્નેહ અને મિત્રતાથી મને બહુ સન્માન અને પ્રેમ મળ્યો. જ્યારે મારી ઉંમર પતિ સાથે સુલભ સંયોગ માટે યોગ્ય થઈ, ત્યારે મારા પિતા, સંપત્તિ અને અન્ય મુશ્કેલીઓથી વ્યથિત, ચિંતામાં પડી ગયા. આ સંસારમાં, કન્યાના પિતા, ભલે એ સમાન કે નીચા હોય, અને ભલે એ ઇન્દ્ર જેટલા શક્તિશાળી હોય, જો કન્યાનું યોગ્ય રીતે વિવાહ ન થાય, તો અપમાન સહન કરવું પડે છે. એ અપમાન નજીક આવતા જોઈને, રાજા ચિંતામાં ડૂબી ગયા—જેમ તરણહાર કિનારે પહોંચી શકતો નથી. જાણતા કે હું સ્ત્રીમાંથી જન્મી નથી, રાજાએ ઘણાં વિચારો કર્યા છતાં, રાજાઓમાં મારા માટે યોગ્ય અને યોગ્ય પતિ શોધી શક્યા નહીં. સતત વિચાર કરતાં, વિવેકી રાજાએ ઠરાવ કર્યો: ‘હું મારી પુત્રી માટે સ્વયંવરનું આયોજન કરું.’ તેમના મહાસમારોહમાં, મહાન વરુણે આનંદથી તેમને એક અદભૂત ધનુષ અને અક્ષય તીરો આપ્યા. એ ધનુષ એટલું ભારે હતું કે પુરુષો જોર લગાવતાં પણ એને હલાવી શકતાં નહીં; રાજાઓ એ ધનુષ વાળવા તો સ્વપ્નમાં પણ અસમર્થ હતા. એ ધનુષ પ્રાપ્ત કરી, મારા પિતા, સત્યવચનવાળા, એકત્રિત રાજાઓને જાહેર કર્યું: ‘જે કોઈ આ ધનુષ ઉઠાવી, એને વાળીને તાર ચડાવશે, એ જ મારી પુત્રીને પત્ની રૂપે પામશે—એમાં શંકા નથી.’ પર્વત જેટલા વિશાળ અને ઉત્તમ એ ધનુષને જોઈ, રાજાઓ વંદન કરી, એ ઉઠાવી શક્યા નહીં, એટલે પાછા ચાલ્યા ગયા. ઘણાં સમય પછી, તેજસ્વી રાઘવ—રામ—વિશ્વામિત્ર સાથે, પોતાના સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, એ યજ્ઞ જોવા આવ્યા. ત્યાં, વિશ્વામિત્ર, જે મારા પિતાને સન્માનિત અને ધર્મનિષ્ઠ હતા, રાજાને રામ અને લક્ષ્મણ વિશે જણાવ્યું: ‘દશરથના આ બે પુત્રો ધનુષ જોવા ઈચ્છે છે; રામને એ દિવ્ય ધનુષ બતાવો.’ એ રીતે મહર્ષિ દ્વારા કહેવામાં આવતા, મારા પિતાએ એ ધનુષ લાવ્યું; પલમાં જ પરાક્રમી રામે એ ધનુષ વાળ્યું. ઝડપથી, શક્તિથી, તેમણે એ ધનુષમાં તાર ચડાવી. અને જ્યારે એ ધનુષને જોરથી ખેંચ્યું, ત્યારે એ ધનુષ વચ્ચેમાંથી તૂટી પડ્યું; એ અવાજ આકાશમાંથી પડતી વીજળી જેવો ભયાનક હતો. પછી, મારા પિતાએ, પોતાના વચનને સાચવતા, મને રામને આપવાનો સંકલ્પ કર્યો અને શ્રેષ્ઠ જળપાત્ર ઉંચું કર્યું. પણ એ સમયે, રાઘવ—રામ—એ આપવાનું સ્વીકાર્યું નહીં, કેમ કે તેઓ અયોધ્યાના રાજા, પોતાના પિતાના ઇચ્છા જાણતા નહોતા. પછી, મારા વૃદ્ધ સાસરિયા, રાજા દશરથને સંબોધીને, મારા પિતાએ મને રામને—જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે—સોંપી દીધા. અને મારી ધર્મનિષ્ઠ નાના બહેન, સુંદર ઉર્મિલાને પણ, મારા પિતાએ લક્ષ્મણ માટે પત્ની રૂપે આપ્યા. આ રીતે, હું એ સ્વયંવરમાં રામને આપવામાં આવી, અને હું ધર્મમાં સમર્પિત છું, મારા પતિ—શકિતમાં શ્રેષ્ઠ—રામ માટે. આ રીતે મહાન આયોધ્યા કાંડના એકસો અઠારમા સર્ગનો અંત આવે છે, જે પ્રાચીન અને મહાન વાલ્મીકિ રામાયણમાં વર્ણવાયું છે. પછી, અનસૂયા, જે ધર્મ જાણે છે, એ મહાન વાર્તા સાંભળીને, મૈથિલી સીતાને પોતાના હાથમાં લઈ, માથા પર ચુંબન કર્યું. “તારા શબ્દો સ્પષ્ટ, સુંદર અને મીઠા હતા; તું જે રીતે સ્વયંવર થયું, એ બધું સાંભળ્યું, ઓ મીઠી બોલનાર, અને તારી વાર્તાથી હું ખરેખર આનંદિત થઈ છું.” તેજસ્વી સૂર્ય અસ્ત થઈ ગયો છે, શુભ રાત આવી ગઈ છે; સાંજના સમયે, દિવસભર અન્ન શોધી ફરેલા પક્ષીઓ હવે સૂવા માટે બેસી ગયા છે, એમના અવાજો સંભળાય છે. અને આ તપસ્વીઓ, જે તાજા સ્નાન કરીને, પાણીના કળશો હાથમાં લઈને, ભેગા થયા છે, એમના વસ્ત્રો સ્નાનથી ભીંજાયેલા છે. જ્યારે ઋષિઓ અગ્નિમાં નિર્ધારિત હવન અર્પણ કરે છે, ત્યારે ધૂમ્રપંખી જેવો લાલ રંગ ધરાવતો ધૂમ્ર, પવનથી હલચલ કરતો, દેખાય છે.