રામચંદ્રજીના વનવાસ દરમિયાન, ભરત તેમના પ્રિય ભાઈ રામને મળવા આવ્યા હતા. બંને વચ્ચે સ્નેહભરી અને ધર્મમય વાતચીત શરૂ થઈ. રામચંદ્રજી પોતાના રાજ્ય વિશે અનેક પ્રશ્નો પુછે છે—"શું આપણું રાજ્ય આનંદમય છે, શું ત્યાં અધર્મી લોકો કે જંગલી પ્રાણીઓથી મુક્તિ છે? શું ખાંણો અને ખનિજોથી રાજ્ય શોભાયમાન છે?" રામચંદ્રજી પૂછે છે કે, "મારા પૂર્વજો દ્વારા રક્ષિત એ પ્રદેશમાં દુષ્ટ લોકોનો અભાવ છે ને? શું પ્રજાજન સુખી અને સમૃદ્ધ છે?" પછી તેઓ પૂછે છે, "તમે ખેતી અને પશુપાલન કરીને જીવતા પ્રજાજનોની સારી રીતે દેખરેખ રાખો છો ને? કેમ કે ખેતીથી જ જગતનું સુખ ટક્યું છે." તેઓ ભારપૂર્વક કહે છે કે, "રાજા તરીકે તમારે દરેક પ્રજાજનનું રક્ષણ અને કલ્યાણ કરવું જોઈએ, તેમાં કોઈ અવગણના થવી નહિં જોઈએ." રામચંદ્રજી સ્ત્રીઓ માટે પણ પૂછે છે—"તમે તેમને સાંત્વના આપો છો ને? તેમની સુરક્ષા કરો છો ને? અને શું તમે તેમના ગુપ્ત વાતોનો ખુલાસો નથી કરતા?" પશુધન અને હાથીઓ માટે તેઓ પૂછે છે—"હાથીઓના જંગલની યોગ્ય સુરક્ષા થાય છે ને? ગાયોની સંખ્યા પૂરતી છે? રાજમહેલના ઘોડા અને હાથીઓથી તમે સંતોષ પામો છો?" પછી તેઓ પૂછે છે કે, "તમે દરરોજ વહેલી સવારથી શોભાયમાન થઈને મહામાર્ગ પર પ્રજાને દર્શન આપો છો ને?" તેમના પ્રશાસકો વિશે પણ રામચંદ્રજી પૂછે છે—"તમારા અધિકારીઓ ખુલ્લા અને નિર્ભય રીતે કામ કરે છે કે કેમ? કે તેમના કામ અધૂરા રહે છે?" તેઓ કિલ્લાઓ વિશે પૂછે છે—"શું કિલ્લાઓમાં ધન, અનાજ, શસ્ત્રો, પાણી, યંત્રો અને કુશળ તીર્થધારી કારીગરો છે?" રાજ્યની આવક અને ખર્ચ વિશે તેઓ પૂછે છે—"આવક પૂરતી છે ને? ખર્ચ મર્યાદિત છે ને? શું ખજાનાની સંપત્તિ અયોગ્ય લોકોમાં વહેંચાતી નથી?" પછી તેઓ કહે છે, "ખર્ચ દેવતાઓ, પિતૃઓ, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને મિત્રોમાં જ થાય છે ને?" રામચંદ્રજી પૂછે છે કે, "ધર્મનિષ્ઠ અને નિર્દોષ વ્યક્તિઓ પર ચોરીનો આરોપ વગર તપાસના મૂકાતો નથી ને? અને લોભથી નિર્દોષને દંડ આપવામાં આવતો નથી?" તેઓ ચોરોની તપાસની યોગ્યતા, અને યોગ્ય સમયે પુરાવાથી જ દંડ આપવામાં આવે છે કે કેમ, તે પણ પૂછે છે. મંત્રીઓની નિષ્પક્ષતા વિશે તેઓ પૂછે છે—"સંકટ કે સમૃદ્ધિમાં તમારા વિદ્વાન, નિષ્પક્ષ મંત્રીઓ તમારી ભલાઈ માટે કામ કરે છે?" અને તેઓ ચેતવણી આપે છે કે, "નિર્દોષ પર ખોટો આરોપ મૂકવાથી તેમના સંતાન અને પશુઓનો નાશ થાય છે." રામચંદ્રજી પુછે છે—"વૃદ્ધ, બાળકો અને શ્રેષ્ઠ વૈદ્યોને તમે દાન, વિચાર અને વાણીથી સહાય કરો છો ને?" તેઓ આચાર્ય, વૃદ્ધો, તપસ્વી, દેવતાઓ, મહેમાન, તીર્થો, કુશળ લોકો અને બ્રાહ્મણોને માન આપો છો કે કેમ, તે પણ પૂછે છે. પછી તેઓ પૂછે છે—"તમે ધનથી ધર્મને, અને ધર્મથી ધનને સમર્થન આપો છો ને? અને લોભ કે ઇન્દ્રિયસુખ માટે આ બંનેને નુકસાન નથી કરતા?" તેઓ સમયાનુસાર ધન, ધર્મ અને કામને યોગ્ય રીતે વહેંચો છો કે કેમ, તે પણ પૂછે છે. રામચંદ્રજી પુછે છે—"બ્રાહ્મણો, શાસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતા, તેમજ નાગરિકો અને ગ્રામજનો તમારી કલ્યાણકામના કરે છે ને?" તેઓ પુછે છે કે, "તમે અસ્તિક્ય, સત્ય, ક્રોધ, અસાવધાની, ટાળટૂક, વિદ્વાનોની અવગણના, આળસ અને ચંચળતા ટાળો છો ને?" તમે એકલા વિચાર કરીને, અજ્ઞાનીઓની સલાહ લઈને, નિર્ણય કર્યા પછી અમલ ન કરીને, અથવા ગુપ્ત વાતો જાહેર કરીને ભૂલ કરો છો કે કેમ, તે પણ તેઓ પૂછે છે. રાજકીય ભૂલો વિશે, રાજધર્મની વિવિધ વિધિઓ, નીતિશાસ્ત્ર, અને ત્રિવિધ જ્ઞાન વિશે પણ રામચંદ્રજી વિગતે પૂછે છે. તેમને જાણવું છે કે, "યુદ્ધ, દંડ, દ્વિજ જન્મ, મિત્રતા અને દુશ્મનાવટમાં તમે યોગ્ય રીતે વિચાર કરો છો ને?" તેઓ મંત્રણા યોગ્ય રીતે કરો છો કે કેમ, તે પણ પુછે છે. "વેદાધ્યયન, યજ્ઞ, લગ્ન અને શિક્ષા—all these are fruitful for you?" તેઓ પુછે છે. "તમે જે રીતે વર્ણન કર્યું છે, એ રીતે તમારો બુદ્ધિ, આયુષ્ય, યશ, ધર્મ, કામ અને અર્થ માટે અનુકૂળ છે ને?" તેઓ પુછે છે કે, "પિતા અને પૂર્વજો જે માર્ગે ચાલ્યા, એ જ સારા અને ધર્મમય માર્ગે તમે ચાલો છો ને?" અને "સ્વાદિષ્ટ ભોજન એકલા નથી કરતા, પરંતુ મિત્રો સાથે વહેંચો છો ને?" રામચંદ્રજી અંતે કહે છે—"જાણકાર રાજા, જે ધર્મ અને ન્યાયથી પ્રજા પર શાસન કરે છે, અને પછી પૃથ્વી પર પોતાનું રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સમય આવે તો સ્વર્ગ પામે છે." આ રીતે, આયોધ્યા કાંડના શતતમ સર્ગનો અંત થાય છે. આ બધું સાંભળ્યા પછી ભરત રામને વિનમ્રપણે જવાબ આપે છે: "મને રાજપદની શું જરૂર છે, જ્યારે હું ધર્મથી વિમુખ છું?" તેઓ કહે છે, "અમારા કુળમાં સદાયનો નિયમ છે કે મોટો પુત્ર હાજર હોય ત્યારે નાનો રાજા બની શકતો નથી. રાઘવ, તમે મારા સાથે સમૃદ્ધ આયોધ્યામાં જાઓ અને આપણી વંશની ભલાઈ માટે રાજ્યાભિષેક સ્વીકારો." ભરત કહે છે, "લોકો રાજાને માનવ કહે છે, પણ મારા માટે તો, જે ધર્મ અને અર્થથી ચાલે છે, તે દેવતુલ્ય છે, ભલે તે માનવ હોય." પછી તેઓ દુઃખથી કહે છે, "જ્યારે હું કૈકેયમાં હતો અને તમે વનમાં ગયા, ત્યારે આપણા પુજ્ય પિતા, જે સદા ધર્મનિષ્ઠ હતા, સ્વર્ગવાસ પામ્યા." "જેમજ તમે અને લક્ષ્મણ વનમાં ગયા, આપણા પિતા દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈને સ્વર્ગે ગયા." અંતે ભરત રામને પ્રાર્થના કરે છે, "હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હવે ઊઠો અને આપણાં પિતાનું જળાંજલિ કર્મ કરો; હું અને શત્રુઘ્ન પહેલેથી જ પાણી અર્પણ કરી ચૂક્યા છીએ.