ભરત અને તેમની સાથેના લોકો માર્ગ પર આગળ વધતાં, ભરદ્વાજે બતાવેલી જગ્યા નજીક આવી પહોંચ્યા. રામ કહે છે, “મને લાગે છે કે આપણે એ સ્થળે આવી ગયા છીએ, જે ભરદ્વાજે કહ્યું હતું; કારણ કે મન્દાકિની નદી અહીંથી દૂર નથી.” પછી રામ ધ્યાનથી જુએ છે, “અહીં ઊંચે બાંધેલી વાળની છાલના વસ્ત્રો, જરૂર લક્ષ્મણે માર્ગ દર્શાવતો નિશાન રાખવા માટે મૂક્યા હશે, કેમ કે તે અસામાન્ય સમયે મુસાફરી કરવા ઈચ્છતો હતો.” રામની નજર પહાડની ઢાળ પર જાય છે, જ્યાં તેજસ્વી દાંતવાળા, ઝડપી હાથીઓના પગલાં દેખાય છે—હાથીઓ એકબીજાને ઘેરતા અને ગર્જન કરતા. રસ્તે, ઘન અને કાળો ધુમાડો ઉડતો દેખાય છે, જ્યાં ઋષિ-મુનિઓ હંમેશાં જંગલમાં યજ્ઞ-હવન માટે ધૂપ ચડાવતા હોય છે. રામ આનંદથી કહે છે, “અહીં હું મારા પૂજ્ય રાઘવને, મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન, તેમના વડીલોના સંસ્કારનું પાલન કરતા, મહાન ઋષિ જેવા, જોઈશ.” થોડા સમય પછી, રાઘવ એટલે રામ, ચિત્રકૂટ પહોંચે છે અને મન્દાકિની નદી પાસે આવે છે; તે ત્યાંના લોકો સાથે વાત કરે છે. પછી, રામ ધરતી પર બેસે છે, શૂરવીરોની બેઠકમાં આનંદથી; મનુષ્યોના સ્વામી એકાંતમાં પ્રવેશી ગયા છે—હાય, મારા જન્મ અને જીવન માટે! “મારા કારણે, જગતના સ્વામી, તેજસ્વી અને શક્તિશાળી રાઘવ, દુઃખમાં છે; તમામ ઇચ્છાઓ ત્યજી, રામ જંગલમાં રહે છે.” ભરત દુઃખથી કહે છે, “જગતના દોષ માટે, આજે હું રામ, સીતા અને લક્ષ્મણના પગે પડી, ક્ષમા માગીશ.” જંગલમાં આ રીતે વિલાપ કરતા, દશરથના પુત્ર ભરત, એક વિશાળ, શુભ અને સુંદર પર્ણકુટિર જોઈ છે. કુટિર ઘણી વિશાળ હતી, સાલ, તાલ અને અશ્વકર્ણના પાંદડાંથી ઢંકાયેલી, કુશાના નરમ ગોઠવાણ સાથે, જાણે યજ્ઞ માટે તૈયાર કરેલું壇 હતું. તેમાં ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન, મજબૂત અને સોનાની પીઠવાળા, શક્તિશાળી ધનુષો જળવાયા હતા, જે દુશ્મનને નાશ કરવા માટે તેજસ્વી હતા. આ ધનુષો સાથે, તીક્ષ્ણ અને તેજસ્વી તીરો, જાણે સૂર્યકિરણ, તૂંબામાં જળવાયા હતા; deren ચમકતી ટોચો સર્પ સમાન, જેથી કુટિર સર્પના ગૃહ જેવી લાગતી. તેમાં ચાંદીના વિશાળ વસ્ત્રો, તલવાર, અને સોનાના ચિહ્નવાળી ઢાલથી શોભિત હતી. સોનાથી સજ્જ, ચિત્તી-ચામના દસ્તાન, અને અજેય દુશ્મનોથી ઘેરાયેલ, તે કુટિર જંગલમાં સિંહની ગુફા જેવી લાગતી. ભરત ત્યાં, રામની નિવાસસ્થાનમાં, પૂર્વ અને ઉત્તર તરફ મોખરું, વિશાળ, યજ્ઞ માટેનું壇, દિવ્ય અગ્નિ સાથે, શુભ altar જોઈ છે. પછી, ભરત થોડા સમય સુધી જોઈને, પોતાના પૂજ્ય ભાઈ રામને, પર્ણકુટિરમાં, જટાની મુદ્રા સાથે બેઠેલા, જોઈ છે. રામ કાળા કૃષ્ણમૃગચર્મ અને વાળની છાલના વસ્ત્રમાં, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા, બેઠા છે. ભરત, ધરતીના ધર્મી સ્વામી, સિંહ જેવા કાંધ, શક્તિશાળી ભુજાઓ, કમળ સમાન આંખો, અને સમુદ્રથી ઘેરાયેલા દેશના રાજાને, જોઈ છે. રામ, શક્તિશાળી ભુજાઓ સાથે, શાશ્વત બ્રહ્મા જેવા, દર્ભના પાંદડાં પર, સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે બેઠા છે. આ દ્રશ્ય જોઈ, ભરત, દુઃખ અને શોકથી વ્યથિત, દોડતો જાય છે—કૈકેયીના ધર્મી પુત્ર. ભરત, દુઃખથી ભરી, રડતો, અવાજ ભીનો, કાબૂ ગુમાવી, કહે છે, “જેને સભામાં લોકો સેવા કરતા, તે આજે જંગલના પ્રાણીઓ વચ્ચે બેઠા છે—મારા મોટા ભાઈ.” “જે મહાન આત્મા, જે અનેક હજારના મૂલ્યના વસ્ત્ર પહેરતો હતો, આજે મૃગચર્મમાં ધર્મ અનુસરે છે. જે સુંદર ફૂલોની માળા પહેરતો હતો, તે આજે ભારે જટા ધારણ કરે છે—રાઘવ કેવી રીતે સહન કરે છે?” “જે યજ્ઞ દ્વારા પુણ્ય એકત્ર કરતો હતો, તે આજે શરીર પર કષ્ટ દ્વારા ધર્મ શોધે છે. જે દેહે કિન્નર ચંદન લગાવતો હતો, તે આજે મૃદાથી ઢંકાયેલ છે—કેમ?” “મારા કારણે, સુખમાં રહેનાર રામ, આ દુઃખમાં આવ્યા છે; હાય, મારા ક્રૂર જીવન પર, જગતના દોષ!” આ રીતે દુઃખથી વિલાપ કરતા, કમળ જેવા ચહેરા પર પસીનો, ભરત, રડતો, રામના પગે પડી જાય છે. દુઃખથી પીડિત, શક્તિશાળી ભરત, “મહાન” શબ્દ માત્ર એકવાર બોલી શકે છે, વધુ કંઈ બોલી શકતા નથી. આશ્રુથી ગળા બંધાયેલી, રામને જોઈ, ભરત “મહાન” બોલે છે—વધુ કંઈ બોલી શકતા નથી. શત્રુઘ્ન પણ, રડતો, રામના પગે વંદન કરે છે; રામ બંનેને બાહે ભેળવે છે અને તેમના આંસુ પુંછે છે. પછી, સુમંત્ર અને ગુહા સાથે, રાજકુમારો જંગલમાં ભેગા થાય છે, જાણે સૂર્ય-ચંદ્ર, શુક્ર અને ગુરુ સાથે આકાશમાં ભેગા થયા હોય. જંગલના મહાન રાજાઓ, મહાન હાથીઓ સમાન, ભેગા થયા, તો જંગલના વનવાસી પણ આનંદ છોડીને, આંસુ વહાવી રહ્યા છે. આયોધ્યા કાંડના ગૌરવશાળી સર્ગનો નવ્વાંસિત્તેર સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે; વાલ્મીકી રચિત પ્રાચીન અને પવિત્ર રામાયણમાં. આ પછી, રામ, ભરતને જુએ છે—જટાધારી, વાળની છાલના વસ્ત્રમાં, હાથ જોડીને, ધરતી પર પડેલા, જાણે યુગના અંતે સૂર્ય. કઈ રીતે, રામ પોતાના ભાઈ ભરતને ઓળખે છે, જેમનું ચહેરું પીળું અને શરીર દુર્બળ છે; રામ ભરતને હાથથી પકડી લે છે. રામ, રઘુવંશી, ભરતના માથા પર સુગંધ કરે છે, બાહે ભેળવે છે,膝 પર બેસાડે છે, અને સાવધાનીપૂર્વક પૂછે છે, “પિતાજી ક્યાં છે, પ્રિય? જ્યારે સુધી તે જીવતા હોય, તું જંગલમાં કેમ આવ્યો છે?” “હાય, ઘણા સમય પછી, હું ભરતને દૂરથી આવતો જોઈ રહ્યો છું; જંગલમાં તેનો રૂપ અજાણ્યું લાગે છે—પ્રિય, કેમ તું અહીં આવ્યો છે?