યમુના નદીના તટ પર પહોંચતાં, સીતાએ હાથ જોડીને કલિન્દી દેવીને પ્રાર્થના કરી: “રામ જ્યારે ઈક્ષ્વાકુવંશીઓથી રક્ષિત અયોધ્યામાં પાછા ફરશે, ત્યારે ફરીથી અહીં આવવાનો અવસર મળે—એવી વિદાય લઈ રહી છું.” પછી સુંદર સીતાએ રાફ્ટ દ્વારા તેજસ્વી અને તરંગોથી છલકાતી યમુનાને પાર કરી. નદીના બંને કાંઠે અનેક વૃક્ષો હતાં. યમુનાનું જંગલ છોડીને, તેઓ આગળ વધ્યા. થોડીવાર પછી, તેઓ ઘન છાંયાવાળા અને હરિયાળાં પાનોથી છવાયેલા એક વિશાળ વટવૃક્ષ નીચે બેઠા. એ વટવૃક્ષ પાસે જઈને વૈદેહી સીતાએ ભાવપૂર્વક કહ્યું: “મહાન વૃક્ષ, તને વંદન! મારી પતિપ્રતિબદ્ધતાનો સંકલ્પ પૂર્ણ થવો જોઈએ અને હું ફરીથી કૌશલ્યા તથા પ્રખ્યાત સુમિત્રાને જોઈ શકું—એવું આશિર્વાદ આપ.” આવી રીતે હાથ જોડીને સીતાએ વૃક્ષની પરિક્રમા કરી. નિર્દોષ સીતાના આ ભાવને જોઈને, પ્રેમાળ અને ધર્મનિષ્ઠ રામે લક્ષ્મણને કહ્યું: “લક્ષ્મણ, તું સીતાને લઈને આગળ ચાલ, હે ભરતના નાના ભાઈ.” “હું પીછેહઠ કરીશ, શસ્ત્રધારી રહીશ; અને જેઓ પણ જનકનંદિનીને કોઈ ફળ કે ફૂલ ગમે, તો એ તું તેને આપી દેજે.” આમ તેઓ ચાલ્યા, અને સીતાજી બંને ભાઈઓની વચ્ચે ચાલી રહી હતી. સીતાની ચાલ એવી સુંદર હતી કે જાણે બે વટવૃક્ષ જેવા ભાઈઓ વચ્ચે એક હાથીણ ચાલી રહી હોય. તે રસ્તે આવતા દરેક વૃક્ષ, ઝાડી કે ફૂલોવાળી વેલને જોઈને સીતાજી આનંદથી નિહાળી રહી હતી. અનેક સુંદર અને અપરિચિત ફૂલવાળા વૃક્ષો જોઈને, સીતાએ રામને પૂછ્યું કે આ કયા વૃક્ષો છે. સીતાના મનની ઈચ્છા પૂરી કરવા આતુર લક્ષ્મણે તેને એક નદી સુધી લઈ ગયો, જ્યાં વિવિધ રંગની રેત હતી અને હંસ-ક્રૌંચના મીઠા અવાજ ગૂંજી રહ્યા હતા. ત્યાં જનકનંદિની સીતાએ નદીના દૃશ્યમાં આનંદ માણ્યો. આ રીતે લગભગ એક ક્રોશ જેટલું આગળ વધીને રામ અને લક્ષ્મણે અનેક સુંદર હરણોનું શિકાર કર્યું અને યમુનાના જંગલમાં ફર્યા. મયૂર અને હાથીઓથી ભરપૂર આ જંગલમાં આનંદ માણીને તેઓ એક સુંદર નદીકાંઠે પહોંચ્યા અને ત્યાં નિરાશા વિના સ્થિર થયા. આયોધ્યાકાંડના પચપનમા સર્ગનો અહીં અંત આવે છે. હવે છપ્પનમો સર્ગ શરૂ થાય છે. રાત્રિ વીતી ગઈ હતી અને લક્ષ્મણ હજી સૂતા હતાં ત્યારે રઘુકુલશિરોમણિ રામે ધીમે ધીમે લક્ષ્મણને જગાડ્યા. “સૌમિત્રિ, જંગલના પ્રાણીઓના મીઠા અવાજ સાંભળ; હવે જવાનો સમય થયો છે, હે મહાન તપસ્વી.” ભાઈના યોગ્ય સમયે કરેલા જાગરણથી લક્ષ્મણે ઊંઘ, આળસ અને પ્રવાસની થાક બધી દૂર કરી. પછી ત્રણેયે ઉઠીને પવિત્ર નદીનું જળ સ્પર્શ્યું અને ઋષિઓએ બતાવેલા માર્ગે ચિત્રકૂટ તરફ આગળ વધ્યા. યોગ્ય સમયે લક્ષ્મણ સાથે આગળ વધીને રામે કમળની પાંખ જેવી આંખોવાળી સીતાને કહ્યું: “વૈદેહી, આજુબાજુના વૃક્ષો જો, જાણે અગ્નિ જલાવી રહી હોય એમ ફૂલોથી ભરેલા છે; વસંતના અંતે કાપસના વૃક્ષ પણ ફૂલોથી ઝૂકી ગયા છે.” “ભલ્લાતકના વૃક્ષો જુઓ, માનવસંપર્ક વગર ફળ-પાંદડોથી ઝૂકી ગયા છે; અહીં રહેવું ચોક્કસ આનંદદાયક રહેશે.” “લક્ષ્મણ, જુઓ, પર્વતો પર ટોપલાં જેટલી મોટી મધમાખીના છત્તાં લટકી રહ્યા છે, મધથી ભરેલા છે.” “અહીં નટ્યુહ પક્ષી બોલે છે અને મયૂર તેનો પ્રતિસાદ આપે છે; ફૂલોની શય્યાથી ઘેરાયેલા આ જંગલમાં આનંદ છે.” “આ પર્વત જુઓ, ઊંચા શિખરો, હાથીઓના ઝુંડ પાછળ ચાલે છે, પક્ષીઓના જૂથોથી ગૂંજી ઉઠે છે, તેની ઢાળ સુંદર અને વિવિધ છે.” “આ સમતલ અને વૃક્ષોથી છવાયેલું સ્થાન કેટલું મનોહર છે; ચિત્રકૂટના પવિત્ર જંગલમાં આપણે આનંદથી રહીશું.” આ રીતે સાંભળતાં, રામ, સીતાજી સાથે ચાલ્યા અને મનને આનંદ આપતો ચિત્રકૂટ પર્વત પહોંચી ગયા. એ પર્વત અનેક પક્ષીઓથી ભરેલો, મૂળ-ફળોથી સમૃદ્ધ, સરોવર અને જળથી ભરપૂર, અતિ સુંદર હતો. રામે સીતાને બતાવ્યું: “આ કાંઠો, સુમધુર, અનેક વૃક્ષો અને વેલો ધરાવે છે; મૂળ-ફળોથી ભરપૂર છે, આપણા નિવાસ માટે યોગ્ય છે.” “આ પર્વતની પથ્થરીય ઊંચાઈઓ પર મહાન ઋષિઓ રહે છે; પ્રિયે, આજે આપણે અહીં નિવાસ કરીએ અને આનંદ માણીએ.” આ રીતે, સીતાજી, રામ અને લક્ષ્મણ હાથ જોડીને વંદના કરતાં વાલ્મીકિ ઋષિના આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા. મહર્ષિ વાલ્મીકિ, ધર્મને જાણનારા અને આનંદિત, તેમને સન્માનપૂર્વક ‘આસન ગ્રહણ કરો’ કહી સ્વાગત કર્યું. પછી રામે યોગ્ય રીતે પોતાનો પરિચય આપ્યો અને પોતાના મનની વાત કહી: “લક્ષ્મણ, મજબૂત અને ઉત્તમ લાકડું લાવીને એક પર્ણકુટી બાંધ, કેમ કે મારું હૃદય અહીં નિવાસ કરવા માંગે છે.” રામના આદેશથી લક્ષ્મણે વિવિધ પ્રકારનું લાકડું લાવી, સુંદર રીતે પર્ણકુટી બનાવી. તૈયાર થયેલી અને સારી રીતે બંધાયેલી પર્ણકુટી જોઈને રામે પોતાના ધ્યાનપૂર્વક ઊભેલા લક્ષ્મણને કહ્યું: “આ કૂટીમાં હરણનું માંસ ચઢાવીયે, સૌમિત્રિ; જે લોકો દીર્ઘાયુ બનવા ઈચ્છે છે, તેમને નિવાસ સ્થાપન વિધિ કરવી જ જોઈએ.” “હરણનું શિકાર કરી તું ઝલદી લાવ, લક્ષ્મણ; શાસ્ત્રોમાં જે નિયમ કહ્યો છે, તે અનુસરો.” ભાઈના આદેશને સમજીને, લક્ષ્મણે તેમ જ કર્યું. ત્યારબાદ રામે કહ્યું: “આ કાળાં કુરંગને ચઢાવ, આપણે યજ્ઞ કરીશું; જલદી કર, હે ભલા, કેમ કે સમય ઝડપથી પસાર થઈ રહ્યો છે અને દિવસ પણ વિતી રહ્યો છે.” આ રીતે, ત્રણેયે ચિત્રકૂટમાં પવિત્ર જીવનની શરૂઆત કરી.