વાલ્મીકિરામાયણમ્

રામચંદ્રજી, પોતાના અને રાજાના સુખ માટે, સુમંત્રને કહ્યું: “હું ઈચ્છું છું કે તું રથ લઈને શહેર પાછો જા અને જેમ તને સૂચના આપવામાં આવી છે, દરેક વ્યક્તિ સાથે યોગ્ય રીતે વાત કર.” એમ કહીને અને સુમંત્રને વારંવાર શાંતિ આપી, રામે પછી ગુહાને દૃઢ અને નિશ્ચિત શબ્દોમાં સંબોધન કર્યું: “ગુહા, હવે મારા માટે વસેલા વનમાં રહેવું યોગ્ય નથી; નિશ્ચયે મને આશ્રમમાં રહેવું જોઈએ, કેમ કે એ જ નિયમ નિર્ધારિત છે.” રામે કહ્યું: “અત્યારે, તપસ્વીઓની જેમ વ્રત ધારણ કરીને, અને મારા પિતા, સીતાજી તથા લક્ષ્મણજીના હિત માટે, હું આગળ વધવાનો છું.” પછી રામે કહ્યું કે જ્યારે જટાઓ બનશે ત્યારે તેઓ વિદાય લેશે, અને ગુહાને વટના દૂધ લાવવાનું કહ્યું. ગુહાએ ઝડપથી વટનું દૂધ લાવીને રામને આપ્યું. રામે એ દૂધથી લક્ષ્મણ અને પોતાનાં માટે જટાઓ બનાવી, અને લાંબા હાથવાળા, પુરુષોમાં વાઘ સમાન રામે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કર્યું. પછી, બારકના વસ્ત્ર અને જટાઓના મંડળ પહેરીને, રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓ તપસ્વીઓની જેમ તેજસ્વી દેખાતા હતા. ત્યારબાદ, લક્ષ્મણ સાથે તપસ્વીઓનો માર્ગ અપનાવીને, રામે પોતાના વ્રત લીધા પછી ગુહાને કહ્યું: “ગુહા, તું હંમેશા સાવધ રહે, સેનાના, ખજાનાના, કિલ્લાઓના અને લોકોના સંરક્ષણમાં; રાજ્યનું રક્ષણ કરવું અત્યંત કઠિન છે.” પછી, ગુહાને વિદાય લઈને, ઇક્ષ્વાકુ કુળના રામચંદ્રજી, સીતાજી અને લક્ષ્મણજી સાથે શાંતિપૂર્વક, ઝડપથી આગળ વધ્યા. ગંગા નદીના કિનારે, રામે ગંગાની વહેતી ધારા પાર કરવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરી અને લક્ષ્મણને કહ્યું: “પુરુષોમાં વાઘ, આ તૈયાર બોટમાં ચઢો અને પછી સીતાજીને ધીરજથી ચઢાવવામાં સહાય કરો.” ભાઈના આદેશ સાંભળી, લક્ષ્મણે કોઈ વિરોધ કર્યા વિના, પહેલા સીતાજીને બોટમાં ચઢાડ્યા અને પછી પોતે ચઢ્યા. પછી, લક્ષ્મણના મહાન ભાઈ રામે પણ બોટમાં ચઢ્યા, અને ગુહાએ પોતાના કુટુંબજનોને આગળ વધવા કહ્યું. રઘુવંશી રામ, મહાતેજસ્વી, બોટમાં ચઢીને, બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય માટે નિર્ધારિત મંત્રોનું પઠન કર્યા. પછી, સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે શાસ્ત્રોક્ત રીતે જળ પીધું, અને તેજસ્વી, આનંદિત થઈ, નદીને વંદન કર્યું. સુમંત્ર, ગુહા અને તેમના સૈનિકોને વિદાય આપી, રામે બોટમાં ચઢીને ખેવાટીઓને આગળ વધવા કહ્યું. પછી, ખેવાટીઓના પ્રેરણા અને સારી કાંડે, બોટ ઝડપથી પાણીમાં આગળ વધી. ભાગીરથીના મધ્યમાં પહોંચ્યા ત્યારે, નિર્દોષ વૈદેહી સીતાજી જોડેલા હાથથી ગંગાને કહ્યું: “આ દશરથના પુત્ર છે, મહાન અને બુદ્ધિજીવી રાજા; હે ગંગા, તું તેમને રક્ષિત રાખ, જેથી તેઓ પિતાનું આદેશ પૂર્ણ કરી શકે.” “ચૌદ વર્ષ પૂરું કરીને, ભાઈ અને મારી સાથે, તેઓ ફરી પાછા આવશે.” “હે ગંગા, જ્યારે હું સુરક્ષિત પાછી આવું, ત્યારે હું આનંદપૂર્વક તને પૂજન કરીશ, મારા સર્વ ઇચ્છાઓની પૂર્ણતા માટે.” “હે ત્રિપથગા દેવી, તું બ્રહ્મલોકમાં પણ દેખાય છે; અને સમુદ્રના રાજાના પત્ની તરીકે, તું આ જગતમાં દેખાય છે.” “હું તને વંદન કરું છું અને પ્રસંશા કરું છું, હે સુંદર દેવી, જ્યારે પુરુષોમાં વાઘ રામ સુરક્ષિત રાજ્યમાં પાછા ફરશે.” “હું તને પ્રસન્ન કરવા માટે, એક લાખ ગાય, વસ્ત્ર અને ઉત્તમ ભોજન બ્રાહ્મણોને આપીશ.” “હزار ઘડામાં દારૂ અને માંસ-ભાતથી તને ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરીશ, જ્યારે શહેરમાં પરત આવીશ.” “તમામ દેવતાઓ, જે તારા કિનારે વસે છે, અને તીર્થો તથા મંદિરો, જે અહી છે, હું તેમને પણ પૂજન કરીશ.” “હે નિર્દોષ દેવી, હું ફરીથી મારા શક્તિશાળી પતિ અને તેમના ભાઈ સાથે, અયોધ્યામાં વનથી પરત આવું, એવી તારી કૃપા હોવી જોઈએ.” આ રીતે બોલી, નિર્દોષ સીતાજી ઝડપથી ગંગાની દક્ષિણ કિનારે પહોંચી. કિનારે પહોંચીને, પુરુષોમાં વાઘ રામે બોટ છોડીને, લક્ષ્મણ અને વૈદેહી સાથે આગળ વધ્યા. પછી, શક્તિશાળી રામે સુમિત્રાના પુત્ર લક્ષ્મણને કહ્યું: “લોકોમાં કે એકાંતમાં, હંમેશા આપણા રક્ષણ માટે સાવધ રહો.” “રક્ષણ ચોક્કસપણે સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને વનના એકાંતમાં. તું આગળ ચાલ, સીતાજી તારા પાછળ ચાલે.” “હું પાછળથી ચાલીને તને અને સીતાજીને રક્ષણ આપીશ. આજે વૈદેહી વનજીવનની કઠિનતા અનુભવશે.” “કોઈપણ કાર્ય સમયથી પહેલાં સરળતાથી પૂર્ણ થતું નથી; આજે વૈદેહી વાસ્તવમાં વનજીવનની મુશ્કેલીઓ જાણશે.” “આજે તે એવા વનમાં પ્રવેશ કરશે, જ્યાં લોકો નથી, ખેતર અને બગીચા નથી, મુશ્કેલીઓ અને ઊંચી-નીચી પાંખીઓથી ભરેલું છે.” રામના શબ્દો સાંભળી, લક્ષ્મણ આગળ ચાલ્યા; પછી રઘુકુલના આનંદદાતા રામ સીતાજીને અનુસરીને ચાલ્યા. ગંગાની દૂર કિનારે ઝડપથી પહોંચીને, સુમિત્રાના પુત્ર લક્ષ્મણે રામને ગહન દ્રષ્ટિથી જોયા; પણ, લાંબી યાત્રા હોવાથી, દ્રષ્ટિ પાછી વળી, અને તપસ્વી દુ:ખી થઈને અશ્રુ વહાવ્યા. તે મહાન આત્મા, જેમની શક્તિ દુનિયાના રક્ષકો સમાન હતી, શક્તિશાળી ગંગા પાર કરીને, ધીમે ધીમે સમૃદ્ધ ગામડાઓ તરફ આગળ વધ્યા, જ્યાં સુંદર પાક અને આનંદિત વાછરાઓ હતા. ત્યાં, બંને ભાઈઓએ ચાર મહાન વનજીવો—સૂર, ઋષ્ય, ચિતરડ અને મહાન હરણ—નો શિકાર કર્યો; પવિત્ર માંસ લઈને, ઉત્સુક અને ભૂખ્યા, તેઓ વનના સ્વામી પાસે આશ્રય માટે ઝડપથી પહોંચ્યા. આ રીતે, રામાયણના આ અધ્યાયનો શ્રવણ કરો.