સુપ્રભાતના પળોમાં, રામના રથચાલક સુમંત્રે સુવર્ણથી સજેલા, ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથને તૈયાર કર્યો અને હાથ જોડીને, નમ્રતાપૂર્વક રામને જાણ કરી. એ સમયે રાજા દશરથ, સમય અને સ્થાનની સમજ સાથે, હંમેશાં શુદ્ધ અને ધર્મપરાયણ, ધન સંભાળવાના કાર્યમાં વ્યસ્ત વ્યક્તિને તાત્કાલિક બોલાવી, કહ્યું: “વૈદેહી માટે શ્રેષ્ઠ વસ્ત્રો અને મહાન આભૂષણો તરત લાવો, આવતી વર્ષો માટે પૂરતા લાવો.” રાજાના આ આજ્ઞા મળતાં, તે વ્યક્તિ ખજાનામાં ગયો અને બધું જ એક સાથે લાવી, ઝડપથી સીતાને આપી દીધું. મહાન વૈદેહી સીતાએ એ વિવિધ સુંદર આભૂષણોથી પોતાને શણગાર્યા અને વનગમન માટે તૈયાર થઈ, તેના અંગોને શોભિત કર્યા. એ રીતે સુંદર રીતે શણગારેલી સીતા એ ઘરમા પ્રકાશ ફેલાવતી હતી, જાણે પ્રભાતે ઉગતા સૂર્યથી આકાશ ઝળહળતું હોય. એ સમયે, સીતાની સાસુ કૌશલ્યાએ, રડતી, બંને હાથોથી સીતાને ગળે લગાવી, માથું ચુમ્બન કર્યું અને કહ્યું: “આ દુનિયામાં સ્ત્રીઓ, ભલે પોતાના પ્રિયજનોથી હંમેશાં સન્માનિત હોય, પડેલ પતિનું સહારો નથી આપતી; તેઓ અવિશ્વાસુ છે. સ્ત્રીઓનું સ્વભાવ એવું છે કે, સુખ માણી ચૂક્યા પછી, થોડી દુઃખદ પળ આવે તો પોતાના જ લોકોને છોડીને દૂર થઈ જાય છે. સ્ત્રીઓ હંમેશાં અસત્ય, ચંચળ, કઠોર અને ક્રૂર હોય છે; તેમનો મન દુષ્ટતામાં જ હોય છે અને સ્નેહ પળભરનો જ હોય છે. કુટુંબ, કર્મ, શિક્ષા, દાન, કે સ્નેહ — કશું જ સ્ત્રીઓના હૃદયને બાંધતું નથી, કેમ કે તેમનું હૃદય અસ્થિર છે. પરંતુ, જે સ્ત્રીઓ ધર્મ, સત્ય અને વિદ્યા માં સ્થિર છે, તેમના માટે પતિ જ સર્વોચ્ચ પવિત્રતા છે. તું તારા વનમાં ગયેલા પુત્રને અવગણ ન કર; ભલે એ ધનવાન હોય કે ગરીબ, તારો પુત્ર જ તારો દેવ છે.” આ ધર્મમય અને હેતુથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને, સીતાએ હાથ જોડીને, કૌશલ્યાની સામે ઊભી રહી, નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું: “મહાન સ્ત્રી, તમે જે કહો, એ હું બધું કરીશ; મને ખબર છે કે પતિ માટે પત્ની કેવી રીતે વર્તવી જોઈએ, અને હું એ સાંભળ્યું પણ છે. મહાન સ્ત્રી, તમે મને અયોગ્ય રીતે સમજાવવાનો પ્રયાસ ન કરો; હું ધર્મથી કદી વિમુખ થઈ શકી નથી, જેમકે ચાંદ્રમાં પ્રકાશ કદી દૂર થઈ શકતો નથી. વાદ્ય વિના તાર વગર વગાડી શકાતું નથી, રથ વિના પાંખી વગર ચાલી શકતું નથી; સ્ત્રી પાસે ભલે સો પુત્ર હોય, પણ પતિ વિના સુખ નથી. પિતા મર્યાદામાં આપે છે, ભાઈ મર્યાદામાં આપે છે, પુત્ર મર્યાદામાં આપે છે; પણ પતિ — જે અપરિમિત આપનાર છે — તેને કોણ સન્માન ન કરે? ધર્મ અને શ્રેષ્ઠ શિક્ષામાં સ્થિર રહી, સ્ત્રી માટે પતિ જ દેવ છે, તો હું કેવી રીતે પતિને અવગણું?” સીતાના આ હૃદયસ્પર્શી શબ્દો સાંભળીને, કૌશલ્યા, શુદ્ધ હૃદયવાળી, એક સાથે દુઃખ અને આનંદથી ભરાયેલા આંસુ વહાવ્યા. એ સમયે, રામે, હાથ જોડીને, માતાને ખૂબ સન્માનથી જોઈ, કહ્યું: “માતા, દુઃખી ન થો; પિતાને પણ જુઓ. વનમાં રહેવાનો સમય જલદી પૂરો થઈ જશે. પંદર વર્ષ તારા માટે જાણે ઊંઘમાં પસાર થઈ જશે, અને પછી તું મને મિત્રો સાથે અહીં ફરીથી જોઈશ.” માતા સાથે આ ભાવનાપૂર્વકની વાત કર્યા પછી, રામે ત્યાં હાજર અનેક માતાઓ તરફ નજર કરી. દશરથપુત્ર રામ, દુઃખમાં ડૂબેલી માતાઓને, હાથ જોડીને, ધર્મમય શબ્દો કહ્યા: “એકબીજાની સાથે રહેતાં, ભલે અજાણતાં, કોઈ કઠોરતા થઈ હોય, તો હું માફી માંગું છું; કૃપા કરીને મને માફ કરો.” રામના આ શબ્દો સાંભળીને, રાજમાતાઓમાં, જાણે સાપિયાંઓના રડવાના અવાજ જેવો, ઉદાસી અને દુઃખથી ભરેલો રણકાર ઊભો થયો. દશરથનું ઘર, જાણે વાદ્ય, ઝાંઝ અને મેઘગર્જના સાથે, શોક અને દુઃખમાં ડૂબી ગયું, અને અત્યંત દુઃખી બની ગયું. પછી, રામ, સીતા અને લક્ષ્મણ, હાથ જોડીને, દુઃખી મનથી, રાજાને ઘેર-ઘેર ફર્યા — પરિક્રમા કરી. રાજાની અનુમતિ લઈને, ધર્મપરાયણ રામ, સીતા સાથે, દુઃખથી ભરાયેલા, પોતાની માતાને નમન કર્યા. લક્ષ્મણે, ભાઈના અનુસરણમાં, કૌશલ્યાને નમન કર્યું; અને ફરીથી, પોતાની માતા સુમિત્રાના પગ પકડી લીધા. સુમિત્રાએ, રડતી, લક્ષ્મણના માથું ચુમ્બન કરીને, શુભકામનાઓ સાથે કહ્યું: “પુત્ર, તું વનમાં રહેવા માટે મોકલાયો છે, તારા પ્રિયજન માટે સમર્પિત છે; ભાઈ રામની સાથે, કદી અચૂક ન થવી. સુખ-દુઃખમાં, તારો માર્ગ એ જ છે; ધર્મપરાયણ માટે મોટા ભાઈની આજ્ઞા પાલન કરવું એ જ તારો ધર્મ છે. આ વર્તન આ શ્રેષ્ઠ વંશ માટે યોગ્ય છે, શાશ્વત છે — દાન, યજ્ઞમાં દીક્ષા, અને યુદ્ધમાં આત્મ-સમર્પણ.” આ રીતે લક્ષ્મણને સમજાવી, સુમિત્રાએ, જે રાઘવને પ્રેમ કરતી હતી, વારંવાર કહ્યું: “જાઓ, જાઓ.” પછી કહ્યું: “રામને પિતા સમજો, મને માતા, જનકની પુત્રી સીતાને તારી જ માન, અને અયોધ્યાને વન સમજો; પુત્ર, તું તારા મન પ્રમાણે જા.” પછી, સુમંત્રે, હાથ જોડીને, કકુત્સ્થ વંશના રામને, નમ્રતાપૂર્વક અને કુશળતાપૂર્વક, જાણે માટલી ઇન્દ્રને કહે, એમ કહ્યું: “મહાન રાજકુમાર, રથ પર બેસો; એ શુભ હો. જ્યાં રામ આજ્ઞા આપે, ત્યાં હું તને ઝડપથી લઈ જઈશ.” આ રીતે, રાજમંદિરમાં, ભાવનાત્મક વિદાય અને ધર્મમય સંવાદના પળો પસાર થયા, અને રામ, સીતા, લક્ષ્મણ, અને તેમના પરિવારજનોના હૃદયમાં દુઃખ અને ધર્મની ભવ્યતા ઝળહળી.