રામચંદ્રજી જ્યારે પોતાની માતા કૌશલ્યાજી પાસે આવ્યા, ત્યારે તેમણે કૌશ્યલ્યાને સફેદ રેશમી વસ્ત્રમાં, વ્રત-ઉપવાસથી કાંયાં થઈ ગયેલી, દેવતાઓને અર્ઘ્ય અર્પણ કરતી અને તેજસ્વી સૌંદર્યથી ઝળહળતી જોયા. રાઘવએ પોતાની માતાને નજીક જઈને, તેમને હાથમાં લેતા, માથે ચુમ્બન આપ્યું. કૌશલ્યાજી, જે દુઃખથી અડગ રહી શકતી નથી, માતૃસ્નેહથી ભરેલી, પ્રેમભરી અને સૌમ્ય વાણીથી પોતાના પુત્ર રાઘવને સંબોધી сказала: "પુત્ર, તું પોતાના વંશને યોગ્ય એવી દીર્ઘાયુ, યશ અને ધર્મ પ્રાપ્ત કરે, જેમ મહાન આત્માવાળા, વૃદ્ધ અને પુણ્યશાળી રાજઋષિઓએ કર્યું છે." પછી કૌશલ્યાએ કહ્યું: "રાઘવ, તારા પિતા – રાજા – પોતાના વચનને પાળવામાં અડગ છે; આજે જ તે ધર્મવાન તને યુવારાજપદ પર અભિષેક કરશે." રામે માતાના કહેવા પર, તેમને સ્વીકૃત બેઠાડા પર બેઠા અને ભોજન માટે આમંત્રણ મળ્યું ત્યારે, હાથ જોડીને થોડું બોલ્યા. પછી, સ્વભાવથી વિનમ્ર અને આદરપૂર્વક નમન કરીને, રામ દંડકવન માટે વિદાય લેવા તૈયાર થયા. રામે કહ્યું: "મહેરાણી, તમે કદાચ જાણતી નથી કે કેટલું મોટું સંકટ આવી પડ્યું છે; આ દુઃખ તમારો, વૈદેહી અને લક્ષ્મણનો પણ છે. હું હવે દંડકવન જાઉં છું – આ સિંહાસનનો મને શું ઉપયોગ? હવે વનમાં જવાની ઘડી આવી છે." રામે ઉમેર્યું: "ચૌદ વર્ષ સુધી હું એકાંત વનમાં રહીશ, મૂળ-ફળ-કંદ ખાઈશ, ઋષિ જેવું મંગસ છોડીને જીવન જીવવાનો સંકલ્પ કરું છું. મહારાજે વારસાપદ ભરતને આપ્યું છે, અને મને, એક તપસ્વી જેવા, દંડકવનમાં નિર્વાસન માટે મોકલી રહ્યા છે." "છ વર્ષ અને આઠ વર્ષ હું વનમાં રહીશ, જંગલના ફળ અને મૂળ પર જીવશ," એમ રામે કહ્યું. આ સાંભળતાં જ, કૌશલ્યાજી, જેમ કે વનમાં એક શાલ વૃક્ષની ડાળી કુહાડીથી કાપી નાખવામાં આવે છે, એ રીતે અચાનક ધરતી પર પડી ગઈ, જાણે સ્વર્ગમાંથી કોઈ દેવી પડી ગઈ હોય. રામે પોતાની માતાને, જે દુઃખના કયાંયાં અને અજવાળા હતી, પડેલી, કેળાની ડાળ જેવી જોઈ, તેમને ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. રામે તેમનું આખું શરીર, ધૂળથી ઢંકાયેલું, હાથથી સ્પર્શ્યું; કૌશલ્યાજી, દુઃખથી મૂર્છિત, ધીમે ધીમે ઊભી થઈ, જાણે વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વહેલી વ...