રામચંદ્રજીના જીવનમાં એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ આવી. રાજમહેલના રથચાલક રામ પાસે આવ્યા અને વિનયપૂર્વક કહ્યું, “મહારાજ દશરથ તમારી સાથે મુલાકાત કરવા ઈચ્છે છે; તમે એ સાંભળીને, તમારી ઈચ્છા મુજબ જઈ શકો છો.” આ સંદેશ સાંભળતાં જ રામજીમાં તાત્કાલિકતા અને ઉત્સુકતા જગી, તેઓ તરત જ રાજમહેલ તરફ ચાલ્યા. રામજીના આગમનની જાણ થતા, મહારાજ દશરથ, જે રામ સાથે હંમેશા સ્નેહપૂર્વક વાત કરતા, તેમને પોતાના કક્ષમાં બોલાવ્યા. રામ, પોતાના પિતા દશરથને દૂરથી જોઈ, જોડેલા હાથથી નમન કર્યા. રાજાએ તેમને ઊભા કરી, હર્ષથી ગળે મળ્યા, આસન આપ્યું અને પછી ફરી રામ સાથે વાત શરૂ કરી. દશરથ બોલ્યા, “રામ, હું વૃદ્ધ છું, લાંબા સમયથી જીવ્યો છું અને મનચાહા ભોગ ભોગ્યા છે; મેં અનેક યજ્ઞો અને દાન કર્યા છે.” તેઓ ઉમેર્યા, “આજે, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તું મારા માટે અનન્ય અને મનપસંદ પુત્ર છે; મેં જે ઇચ્છ્યું, તે પ્રાપ્ત કર્યું, શીખ્યું અને દાન આપ્યું.” દશરથ કહે છે, “પુત્ર, મેં દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ, બ્રાહ્મણો અને પોતે મારા પર કોઈ દેવું નથી રાખ્યું; હવે તારી માટે માત્ર એક કાર્ય બાકી છે—તે છે તારી અભિષેક.” પિતાએ કહ્યું, “આજે, સમગ્ર જનતા તને રાજા રૂપે ઈચ્છે છે; તેથી, હું તને રાજકુમાર તરીકે અભિષેક કરવાનું નક્કી કરું છું.” દશરથે રામને કહ્યું, “પુત્ર, આજે મને અશુભ સ્વપ્નો દેખાય છે; આકાશમાંથી અગ્નિસ્વરૂપ ઉલ્કાઓ ધડાકા સાથે પડતી દેખાય છે.” તેઓ ઉમેર્યા, “જ્યોતિષીઓ કહે છે કે મારા નક્ષત્ર પર ક્રૂર ગ્રહો—સૂર્ય, મંગળ અને રાહુ—અપમૃત્યુનું સંકેત આપે છે.” દશરથ સમજાવે છે, “આવા અશુભ ચિહ્નો આવે ત્યારે રાજાઓને મૃત્યુ અને ભયંકર દુઃખ મળે છે; તેથી, રાઘવ, મારા મનમાં ભ્રમ ઊપજતા પહેલા તારો અભિષેક કરવો જોઈએ.” તેઓ કહે છે, “આજે ચંદ્ર પુર્વાઆષાઢા પર પહોંચ્યો છે; કાલે પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે સંયોગ થશે—જ્યોતિષીઓ એ નિશ્ચિત કરે છે.” દશરથ વિનંતી કરે છે, “પુત્ર, પુષ્ય નક્ષત્રમાં તારો અભિષેક થવો જોઈએ; મારા મનમાં પ્રબળ ઇચ્છા છે. કાલે હું તને રાજકુમાર તરીકે અભિષેક કરીશ.” પિતાની આજ્ઞા પ્રમાણે, દશરથ કહે છે, “આજથી તું અને તારી પત્ની, દર્બા ઘાસના શયન પર, ઉપવાસ અને આત્મસંયમ સાથે રાત્રિ વિતાવશો.” તેઓ ઉમેર્યા, “આજે તારા મિત્રોએ ચારે બાજુથી તારી રક્ષા કરવી જોઈએ, કારણ કે આવા કાર્યમાં અનેક વિઘ્નો આવે છે.” દશરથ કહે છે, “ભારત શહેરમાં નથી, તેથી આ સમયે તારો અભિષેક યોગ્ય છે.” દશરથ ભારત વિશે કહે છે, “તારો ભાઈ ભારત સદાચારનું પાલન કરે છે; મોટા ભાઈનો માન રાખે છે, ધર્મનિષ્ઠ, દયાળુ અને ઇન્દ્રિયજિત છે.” છતાં, દશરથ કહે છે, “મનુષ્યોનું મન અસ્થિર હોય છે, પણ ધર્મમાં સ્થિર સજ્જનોના કર્મો સદાય તેજસ્વી હોય છે, રાઘવ.” આ રીતે, દશરથે રામને કાલે અભિષેક માટે અનુમતિ આપી, રામ પિતાને નમન કરીને પોતાના ઘર તરફ ચાલ્યા. રાજાની આજ્ઞા અનુસાર, રામ પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશ્યા અને તરત જ માતા કૌસલ્યાના આંતરકક્ષમાં ગયા. ત્યાં, રામે પોતાની માતા કૌસલ્યા ને જોયા—શાંત, સુંદર વસ્ત્રમાં, મંદિરમાં બેઠી, મૌન અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરતી. સુમિત્રા અને લક્ષ્મણ પહેલેથી ત્યાં હતા; સીતાને પણ રામના અભિષેકનો આનંદ સમાચાર મળતાં લાવવામાં આવી હતી. તે સમયે, કૌસલ્યા આંખો બંધ કરીને, સુમિત્રા, સિતા અને લક્ષ્મણથી ઘેરાયેલી, જનાર્દનનું ધ્યાન કરતી હતી. પુષ્ય નક્ષત્રમાં પુત્રના અભિષેકની વાત સાંભળીને, કૌસલ્યા શ્વાસ રોકી, મનમાં ભગવાનનું સ્મરણ કરતી હતી. કૌસલ્યા હજુ પણ ઉપાસનામાં હતી, ત્યારે રામ પાસે આવ્યા, પૂજ્યભાવથી માતાને નમન કરી, આનંદવધારક શબ્દો બોલ્યા. રામ કહે છે, “માતા, પિતાએ મને જનતાની રક્ષા કરવાની જવાબદારી આપી છે; કાલે પિતા આજ્ઞા મુજબ મારો અભિષેક થશે.” રામ ઉમેર્યા, “સીતાએ પણ આજે રાત્રે ઉપવાસ કરવો જોઈએ; આ મારા ગુરુજનોની સૂચના અને પિતાની આજ્ઞા છે.” તેઓ વિનંતી કરે છે, “કાલે અભિષેક માટે જે શુભ વિધિઓ જરૂરી છે, તે આજે મારા અને વૈદેહી માટે કરો.” આ સાંભળીને, કૌસલ્યા, જેમની લાંબા સમયથી ઇચ્છા હતી, આનંદ અને અશ્રુથી ભરી, રામને આશીર્વાદ આપે છે: “પુત્ર રામ, તું દીર્ઘાયુ થ; તારા દુશ્મનો નાશ પામ્યા છે. તું સમૃદ્ધિથી મારા કુટુંબ અને સુમિત્રાને આનંદ આપે છે.” કૌસલ્યા ઉમેરે છે, “પુત્ર, તું શુભ નક્ષત્રમાં જન્મ્યો છે; તારી ગુણવત્તાથી પિતા દશરથ પ્રસન્ન થયા છે.” તેઓ કહે છે, “મારા ધૈર્ય વ્યર્થ નથી ગયું, કમલનયન; હવે ઇક્ષ્વાકુ વંશની રજસ્વી મહિમા તારા પર શોભશે.” માતાના શબ્દો સાંભળીને, રામ લક્ષ્મણ તરફ જોઈ, જે જોડેલા હાથથી વિનયપૂર્વક બેઠા હતા, અને હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા, “લક્ષ્મણ, તું મારી સાથે પૃથ્વી પર રાજ કરો; આ રાજયસંપદા તારી પાસે આવી છે, હું તને મારા બીજા સ્વરૂપ સમાન માનું છું.” રામ ઉમેરે છે, “સૌમિત્રિ, રાજયના ભોગ અને ફળો ભોગવો; મારું જીવન અને રાજય હું તારા માટે જ ઇચ્છું છું.” આ રીતે, લક્ષ્મણને વાત કરીને, રામ માતાઓને નમન કરી, સીતાને વિદાય આપી, અને પોતાના નિવાસમાં પાછા ગયા. આ રીતે, વાલ્મીકી રામાયણના અયોધ્યા કાંડની પાંચમી સર્ગા પૂર્ણ થાય છે.