રામચરિતમાં વર્ણવાયેલા આ પ્રસંગોમાં, રામ ચંદ્રજીના ગુણો અને અયોધ્યામાં તેમના રાજ્યાભિષેકની તૈયારીઓનું સુંદર વર્ણન છે. રામજી દરેક ઉત્સવમાં પિતાની જેમ આનંદ અનુભવે છે; તેઓ સત્યવાદી, મહાન ધનુર્ધર છે, વડીલોની સેવા કરે છે અને ઇન્દ્રિયજય પ્રાપ્ત કરી છે. તેમનો વાણી હંમેશા હસતાં બોલે છે, ધર્મપ્રતિ એકાગ્ર છે, સદાય સત્ય અને કલ્યાણની જ વાત કરે છે અને વિવાદમાં રુચિ નથી. પ્રશ્નોત્તરમાં તેઓ બૃહસ્પતિ જેવી વાણી ધરાવે છે; સુંદર ભૃકુટિ અને વિશાળ તાંબાઈ આંખો ધરાવતા રામજી શ્રીવિષ્ણુ સમાન દેખાય છે. સમગ્ર જગતના પ્રિય રામ પરાક્રમ, બળ અને ધૈર્યમાં શ્રેષ્ઠ છે; પ્રજાની રક્ષા માટે તેઓ સદા તત્પર છે અને ક્યારેય કામમાં લિપ્ત થાતા નથી. ત્રણેય લોકનો આનંદ માણી શકે એવા રામજી, પૃથ્વી પર શાસન કરવું તો તેમની માટે સહજ છે; તેમનો ક્રોધ કે પ્રસન્નતા હંમેશા યોગ્ય કારણથી થાય છે. રામજી દંડના અધિકારી છે, દોષિતને જ દંડ આપે છે અને નિર્દોષ ઉપર ક્યારેય ક્રોધ કરતા નથી; ધર્મસ્થળે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે અને દાનમાં આનંદ અનુભવે છે. આવા ગુણોથી યુક્ત રામજી સૌના પ્રિય છે, આત્મસંયમી છે અને સૌને આનંદ આપનાર છે—જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી તેજ આપે છે. પૃથ્વી પણ આવા સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ રામજીને પોતાની રક્ષા માટે ઇચ્છે છે. દશરથ રાજાને કહેવામાં આવે છે કે, “પુત્ર, તું ધન્ય છે કે તને રામ જેવા ગુણવાન પુત્ર મળ્યા છે; જેમ કશ્યપને મરીચિ મળ્યા હતા, તેમ તને રાઘવ મળ્યા છે.” રામજીની શક્તિ, આરોગ્ય અને આયુષ્ય દેવ, દાનવ, માનવ, ગંધર્વ અને નાગોમાં પ્રસિદ્ધ છે. શહેર અને રાજ્યના તમામ લોકો તેમને આશા સાથે જુએ છે. સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો અને કન્યાઓ પ્રભાત અને સાંજે દેવતાઓની આરાધના કરે છે કે રામજીનું કલ્યાણ થાય; તેઓ પ્રાર્થના કરે છે કે ભગવાન કૃપા કરીને તેમનો આશીર્વાદ આપે. લોકો કહે છે, “હે રાજા, અમે રામજીને, જે નિલોત્પલ સમાન શ્યામ અને દુશ્મનોના વિનાશક છે, તેમને યુવરાજ પદે સુસ્થાપિત જોવા માંગીએ છીએ.” તેઓ વિનંતી કરે છે, “હે વરદાન આપનાર, રામજી જેમ ઇન્દ્ર ભગવાન સમાન છે, સર્વ પ્રજાની કલ્યાણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે, તેમને જલ્દીથી યુવરાજ બનાવી આપો.” આ પ્રસંગે વૈભવશાળી વાલ્મીકી રામાયણના અયોધ્યાકાંડના તૃતીય સર્ગની શરૂઆત થાય છે. રાજા દશરથ, પ્રજાની જોડાયેલા કમળ સમાન હાથે વંદન સ્વીકારી, સૌને આનંદદાયક અને કલ્યાણકારી વચન આપે છે. તેઓ કહે છે, “મને અત્યંત આનંદ છે અને મારી શક્તિ અતુલ્ય છે, કારણ કે તમે મારા મોટાભાઈ જેવા પ્રિય પુત્ર રામનું યુવરાજ પદે અભિષેક ઇચ્છો છો.” પછી રાજા કહે છે, “આ ચૈત્ર માસ પવિત્ર અને વસંતથી ભરપૂર છે; રામના અભિષેક માટે સર્વ વ્યવસ્થા કરો.” રાજાના વચનો પૂરા થતાં જ પ્રજામાં આનંદનો કલરવ ઊઠે છે. શાંતિ થતાં રાજા વશિષ્ઠ મુનિને કહે છે, “રામજીના અભિષેક માટે જે-જે જરૂરી છે, તેની વ્યવસ્થા કરો.” રાજાના આદેશે વશિષ્ઠજી, રાજા સમક્ષ વંદન કરતાં લોકોને આદેશ આપે છે—સોનાં અને અન્ય રત્નો, શ્રેષ્ઠ ઔષધિઓ, શ્વેત માળા, લાવા, મધ, ઘી, નવા કપડાં, રથ, અને તમામ પ્રકારના શસ્ત્રો લાવવા કહે છે. ચારેય સેના, શુભ ચિહ્નોવાળો હાથી, ચામર, શ્વેત છત્ર અને ધ્વજ તૈયાર કરવા કહે છે. સોનાની સો કલશ, સોનાના શિંગાવાળો વાછરડો અને સંપૂર્ણ વાઘની ખાલ પણ મંગાવાય છે. અન્ય જે કંઈ શ્રેષ્ઠ હોય, તે બધું ભોરે રાજમહેલના યજ્ઞશાળામાં રજૂ કરવા કહે છે. રાજમહેલ અને શહેરના દરવાજા ચંદનના હાર અને સુગંધિત ધૂપથી શણગારવામાં આવે છે. હજારો બ્રાહ્મણો માટે દહીં-દૂધના રસોઈ સાથે શ્રેષ્ઠ ભોજન પૂરતું થાય તેવું બનાવવામાં આવે છે. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ઘી, દહીં, લાવા અને દાન આપવાનું પણ નક્કી થાય છે. સૂર્યોદય સાથે શુભક્રિયાઓ શરૂ થાય, બ્રાહ્મણોને બોલાવી, બેઠાડવાની વ્યવસ્થા થાય. ધ્વજ બાંધવામાં આવે છે, રાજમાર્ગ પર પાણી છાંટવામાં આવે છે, દ્વારપાલ અને નર્તિકાઓ શણગારાય છે. ભોજન અને દાનવાળાઓ રાજમહેલના બીજા પ્રાંગણ અને મંદિરોમાં ઉભા રહે છે. ફૂલમાળાવાળાઓ અલગ ઉભા રહે છે, લાંબી તલવાર અને પટ્ટાવાળા શસ્ત્રધારી શોભાયમાન વસ્ત્રોમાં હાજર રહે છે. બહાદુર પુરુષો મહારાજા સભામાં પ્રવેશ કરે છે. આમ, બંને બ્રાહ્મણોએ સર્વ વ્યવસ્થા પૂર્ણ કરી, રાજાને જાણ કરી, “સર્વ કાર્ય પૂર્ણ થયું.” રાજા તેમની આદેશપાલનથી પ્રસન્ન થઈ, આનંદભેર સુમંત્રને કહે છે, “આત્મસંયમી રામને તરત લાવો.” સુમંત્ર રાજાના આદેશે રામજીને શ્રેષ્ઠ રથમાં લઈને આવે છે. બંને બેઠા હોય ત્યારે રામજી રાજા દશરથને જુએ છે. પૂર્વ, ઉત્તર, પશ્ચિમ અને દક્ષિણના રાજાઓ, વિદેશી, આર્ય અને જંગલ-પર્વતવાસી સૌ રાજાને ઇન્દ્રની જેમ સેવા કરે છે. તેઓમાં એ રાજર્ષિ દશરથ, મારુતોમાં ઇન્દ્ર જેવો તેજસ્વી દેખાય છે. આ રીતે રામજીના ગુણગાન અને અયોધ્યામાં યશસ્વી યુવરાજ અભિષેકના પાવન પ્રસંગની ઉજવણી સૌ હર્ષ અને શ્રદ્ધાથી કરે છે.