વાલ્મીકિરામાયણમ્

મહારોમા પાસેથી ધર્મનિષ્ઠ સ્વર્ણરોમાનો જન્મ થયો અને સ્વર્ણરોમા જેવા રાજર્ષિના પુત્ર તરીકે હ્રસ્વરોમાનો અવતાર થયો. આ મહાન આત્માવાળા, ધર્મના જ્ઞાન ધરાવતાં રાજાએ બે પુત્રો પામ્યા: હું તેમનો મોટો પુત્ર છું અને મારો શૂરવીર નાનો ભાઈ કુશધ્વજ છે. મારા પિતાએ મને, મોટા પુત્રને, રાજસિંહાસન પર વિરાજમાન કર્યું અને રાજ્યની જવાબદારી સોંપી, પોતે વનવાસે ગયા અને કુશધ્વજને પણ સ્થાન આપ્યું. પિતાજી વૃદ્ધાવસ્થામાં સ્વર્ગવાસે ગયા પછી, મેં ધર્મપૂર્વક રાજકાજ સંભાળ્યો અને મારા દેવસમાન ભાઈ કુશધ્વજ પર હંમેશાં સ્નેહપૂર્ણ દૃષ્ટિ રાખી. થોડા સમય પછી, શક્તિશાળી સુધન્વા નામના રાજાએ સાંકાશ્યથી આવી મિથિલાને ઘેરી લીધી. તેણે દૂત મારફતે સંદેશ મોકલ્યો: "મને અનન્ય એવા શિવધનુષ અને કમલનેત્રા કન્યા સીતાને સોંપો." હું એ બંને વસ્તુઓ આપ્યા નહીં, તેથી, હે મહામુનિ, અમારા વચ્ચે યુદ્ધ થયું. એ યુદ્ધમાં મેં સામે આવતા સુધન્વા રાજાને વધ કર્યો. પછી, સુધન્વા જેવા શ્રેષ્ઠ રાજાને સંહાર્યા પછી, મેં મારા શૂરવીર ભાઈ કુશધ્વજને સાંકાશ્યમાં રાજ્યાભિષેક કર્યો. હે મહામુનિ, આ મારા નાનાભાઈ છે અને હું મોટો. હું બંને વર-વધૂઓને અત્યંત આનંદથી આપું છું. શુભતા તમારી સાથે રહે, હું સીતાને રામને અને ઉર્મિલાને લક્ષ્મણને આપું છું—મારી પુત્રી સિતા, જે દૈવી કન્યાઓ સમાન છે અને પરાક્રમથી પ્રાપ્ત થયેલી છે. બીજી, ઉર્મિલા પણ—હું ત્રણ વખત પુષ્ટિ કરું છું, કોઈ સંશય નથી—અત્યંત આનંદથી બંને વર-વધૂઓ આપું છું. હે રાજન, રામ અને લક્ષ્મણ માટે ગૌદાનની વ્યવસ્થા કરો અને પિતૃયજ્ઞ સંપન્ન કરો; પછી શુભ મુહૂર્તે લગ્નવિધિ કરો. આજે મઘા નક્ષત્ર છે; ત્રીજા દિવસે ઉત્તરાફલ્ગુણી નક્ષત્રમાં લગ્નવિધિ કરવી, અને રામ તથા લક્ષ્મણ માટે શુભ દાન આપો. હવે, મહર્ષિ વાલ્મીકિ રચિત શ્રીમદ્ રામાયણના બાલકાંડનો બહોત્વીં સર્ગ સાંભળો. જ્યારે વિદેહના રાજા જનકે આ રીતે કહ્યું, ત્યારે મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠે પણ પરાક્રમી રાજાને સંબોધન કર્યું: "હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ઇક્ષ્વાકુ અને વિદેહ વંશનું મહાત્મ્ય અપરંપાર છે; આ બંને વંશ સમાન બીજો કોઈ નથી. રામ-લક્ષ્મણ અને સિતા-ઉર્મિલાનું મિલન ધર્મ અને સૌંદર્ય બંનેથી યોગ્ય છે. હવે, હે પુરુષોત્તમ, સાંભળો: આ મારા નાનાભાઈ કુશધ્વજ છે, જે ધર્મના જ્ઞાનિ છે. તેમને ધરતી પર અનન્ય સૌંદર્યવાળી બે પુત્રીઓ છે. હે રાજન, અમે એ બે પુત્રીઓને તમારી પુત્રવધૂ તરીકે માંગીએ છીએ—ભારત અને બુદ્ધિમાન શત્રુઘ્ન માટે. દશરથના આ પુત્રો સૌંદર્ય અને યુવાનતાથી યુક્ત છે, તેઓ દેવતાઓ સમાન પરાક્રમ ધરાવે છે. હે ધર્મનિષ્ઠ રાજા, ઇક્ષ્વાકુ કુળ અને તમારો કુળ આ સંબંધથી એકમેક થશે. વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠના વચન સાંભળીને, જનક રાજાએ કરજોડીને એમને કહ્યું: "હું ધન્ય માનું છું એ કુળને, જેને તમે બે મહામુનિઓએ આવી યોગ્ય સંધિ માટે આગ્રહ કર્યો. એવુ જ થાઓ—શુભતા તમારી સાથે રહે! કુશધ્વજની પુત્રીઓ ભારત અને શત્રુઘ્નને વર-વધૂ રૂપે પ્રાપ્ત થાય." "એક જ દિવસે, હે મહામુનિ, ચારેય રાજકુમારો ચારેય રાજકન્યાઓના હાથ પકડી લગ્ન વિધિ કરે. બીજા દિવસે, ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં, જ્યારે ભગ અને પ્રજાપતિ અધિષ્ઠિત કરે છે, ત્યારે લગ્નવિધિ કરવી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે." આ મૃદુ વચનો કહી, જનક રાજાએ કરજોડીને બંને મહામુનિઓને મુખ્ય આસન પર બેસવા આમંત્રણ આપ્યું: "મારે ધર્મનું પરમ કાર્ય થયું છે; હું તમારો શિષ્ય છું. અહીં મુખ્ય આસનો છે—કૃપા કરીને બેસો. જેમ અયોધ્યા દશરથ માટે છે, તેમ આ નગરી મારા માટે છે; અધિકાર અંગે કોઈ સંશય નથી—તમે યોગ્ય માનો તેમ કરો." જ્યારે જનક રાજાએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે delighted દશરથ રાજાએ એમને જવાબ આપ્યો: "તમે બંને ભાઈઓ, મિથિલાના રાજાઓ, યુવાન અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરે છે; મહર્ષિઓ અને રાજાસભાઓએ તમારો સન્માન કર્યો છે. તમને સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય. હવે અમે અમારા નિવાસસ્થાને જઈ પિતૃયજ્ઞ અને ગૌદાનની વિધિ કરીશું." પછી, દશરથ મહારાજે મહર્ષિગણને આગળ રાખીને, ઝડપથી પોતાના નિવાસસ્થાને પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ સંપન્ન કર્યું અને વહેલી સવારે શ્રેષ્ઠ ગૌદાન કર્યું. રાજાએ ધર્મ અનુસાર પોતાના પુત્રો માટે બ્રાહ્મણોને એક લાખ ગાયોની દાનમાં આપ્યું. ચાર લાખ ગાયોએ સોનાની શિંગ, વાછરડી અને દૂધ માટે કાંસાની પાત્રો સાથે દાનમાં આપી. રઘુનંદન દશરથએ પુત્રોના કલ્યાણ માટે વધુ ધન પણ દ્વિજોને આપ્યું. પછી, દશરથ રાજા પોતાના પુત્રો સાથે ગૌદાન કરી, દેવતાઓમાં પણ સૌમ્ય પ્રજાપતિ જેમ લોકપાળોથી ઘેરાયેલા હોય, તેમ તેજસ્વી જણાયા. હવે, મહર્ષિ વાલ્મીકિ રચિત શ્રીમદ્ રામાયણના બાલકાંડનો ત્રેપનોઁ સર્ગ સાંભળો.