યુદ્ધના મેદાનમાં જ્યારે ભયંકર યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે રાવણના પરાક્રમી ભાઈ, સુંદર ધનુષથી સજ્જ થઈને, યુદ્ધ જોવા માટે સૌ પ્રથમ પંક્તિએ ઊભા રહ્યા. તેમણે સ્થિર રહીને પોતાનું મહાન ધનુષ ખેંચ્યું અને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા, શક્તિશાળી બાણો રાક્ષસોની તરફ છોડ્યા. મોરપંખ જેવાં તીક્ષ્ણ બાણો નિશ્ચિતતાપૂર્વક પડ્યાં અને તે રાક્ષસોને એવો આઘાત કર્યો કે જાણે વીજળી પહાડોને ચીરતી હોય તેમ તેઓ ભાગી પડ્યા. વિભીષણના સહયોગીઓએ ભાલા, તલવાર અને ભાલાં લઈને યુદ્ધમાં પ્રખર રાક્ષસોને પરાજિત કર્યા. આ રીતે, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા વિભીષણ, યુવાન દાંતવાળા ગજપતિઓ વચ્ચે મહાન હાથી જેવું તેજ પામતા દેખાયા. ત્યારબાદ વિભીષણે વાનરોને પ્રોત્સાહન આપ્યું, જે રાક્ષસોના સંહારમાં આનંદ પામતા હતા. વિભીષણ, શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ, યોગ્ય સમયે વાનર નેતાઓને સંબોધી કહ્યા: “હવે રાક્ષસરાજનો અંતિમ આશ્રય માત્ર આ રહી ગયો છે; તેની સેનાનો અવશેષ પણ એ જ છે—હે વાનર નેતાઓ, તમે શા માટે વિલંબ કરો છો? આ દુષ્ટ રાક્ષસ અહીં યુદ્ધમાં મરશે તો રાવણ સિવાય બધી તેની સેનાનો નાશ થઈ જશે. પરાક્રમી પ્રહસ્ત, શક્તિશાળી નિકુંભ, કુંભકર્ણ, કુંભ અને ધૂમ્રાક્ષ પણ માર્યા ગયા છે. જંબુમાલી, મહામાલી, વીજળી જેવાં ઝડપી અને ભયંકર, સુપ્તઘ્ન, યજ્ઞકોપ અને વજ્રદંષ્ટ્ર પણ સંહારાયા છે. સંહ્રાદી, વિકટ, અરિઘ્ન, તપન, મંદ, પ્રઘાસ, પ્રઘાસ, પ્રજંઘ અને જંઘ પણ નષ્ટ થયા છે. અગ્નિકેતુ, દુર્ઝય રશ્મિકેતુ, શક્તિશાળી વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, દ્વિજિહ્વ અને સૂર્યશત્રુ પણ માર્યા ગયા છે. અકંપન, સુપાર્શ્વ, ચક્રમાલી, કંપણ અને બે મહા પરાક્રમી દેવાંતક તથા નરાંતક પણ સંહારાયા છે. આટલા મહાન અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને વિંધ્યા પછી તમે હાથથી દરિયો પાર કરી શકો એવી સરળતાથી વિજય મેળવી શકો છો. હવે જિતવાનું માત્ર આ એક જ રહી ગયું છે—બધા શક્તિમાં ગર્વિત રાક્ષસો એકત્ર થયા અને નષ્ટ થઈ ગયા છે. હું તેના કાકા તરીકે મારા ભાઈના પુત્રનું સંહાર કરું, એ યોગ્ય નથી; છતાં, રામની خاطر દયા છોડી દઈને પણ હું મારી શકું તેમ છું. તેને મારવાનો વિચાર કરું છું ત્યારે આંખોમાં આંસુ આવી જાય છે અને દ્રષ્ટિ અવરોધાય છે; પણ શક્તિશાળી લક્ષ્મણ તેને અવશ્ય પરાજિત કરશે. હે વાનરો, એકસાથે પ્રહાર કરો અને તેની આસપાસના સહયોગીઓને પણ આક્રમણ કરો—આ રીતે તેજસ્વી વિભીષણના આદેશથી વાનરસેના ઉત્સાહિત થઈ. વાનર નેતાઓ આનંદિત થયા, પુંછ હલાવ્યા; અને વાઘ જેવાં વાનરો વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યા, જેમ મેઘો મોરોને જોઈને ગર્જના કરે છે. જાંબવાન પણ પોતાની સેનાથી ઘેરાયેલા, પથ્થરો, નખ અને દાંત વડે રાક્ષસોને આઘાત કરવા લાગ્યા. શક્તિશાળી રાક્ષસોએ ડર છોડીને, જુદા-જુદા શસ્ત્રો લઈને, ભલવાનાં નેતૃત્વમાં રાક્ષસો જાંબવાનને ઘેરીને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા. તેમણે તીક્ષ્ણ બાણો, કુહાડા, ભાલા અને લોખંડના ગદા વડે જાંબવાન પર આક્રમણ કર્યું, જ્યારે જાંબવાન રાક્ષસ સેનાનો સંહાર કરતા હતા. વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયંકર સંઘર્ષ ઊભો થયો, જે ક્રોધિત દેવો અને દૈત્યોના યુદ્ધ જેવો ભયાનક અને ગર્જનાદાયક હતો. હનુમાન પણ રોષથી ભરાઈને પર્વત પરથી એક શાલ વૃક્ષ ઉખાડી, પોતાના પીઠ પરથી લક્ષ્મણને નીચે ઉતાર્યા. પછી તે મહાબલી હનુમાન હજારો રાક્ષસોને સંહારવા લાગ્યા અને પોતાના કાકાના પુત્ર ઇન્દ્રજિત સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું. લક્ષ્મણ, શત્રુવિનાશી, ફરીથી આગળ વધ્યા અને પછી લક્ષ્મણ તથા રાક્ષસ વચ્ચે ઘમાસાણ યુદ્ધ શરૂ થયું. બંને યુદ્ધવીરો એકબીજા પર તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવવા લાગ્યા, અને સતત બાણોની ઘનઘોર વરસાદથી બંને અદૃશ્ય થઈ ગયા. જાણે સાંજના સમયે ચાંદ અને સૂર્ય મેઘોથી ઢંકાઈ જાય છે તેમ, તેમનું ધનુષ ખેંચવું કે તણવું, પકડવું કે નિશાન સાધવું કંઈ પણ દેખાતું ન હતું. તે યુદ્ધમાં બાણ છોડવાનું, ધનુષ ખેંચવું, હલનચલન, પકડ બદલવી કે નિશાન સાધવું—કંઈ જ દેખાતું ન હતું. બંને યુદ્ધવીરો એટલા ઝડપી હતા કે તેમના હાથની ચપળતા અને ચારેય બાજુથી વરસતા બાણોથી કંઈ જ દેખાતું ન હતું. જ્યારે તેઓ આકાશમાં યુદ્ધ કરતા હતા, ત્યારે તેમનાં રૂપો પણ દેખાતા નહોતાં; લક્ષ્મણ રાવણી પાસે પહોંચ્યા અને રાવણી પણ લક્ષ્મણ સુધી પહોંચ્યો. બંને વચ્ચે ભયંકર ગુંચવણ ઊભી થઈ, બંને તરફથી ઝડપથી છોડાયેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી ગરજ વધતી ગઈ. આકાશ જાણે અવિરત અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હોય તેમ, બંને તરફથી પડતાં સૈકડો તીક્ષ્ણ બાણોથી બધું ઘેરાઈ ગયું. સર્વ દિશાઓ અને ખૂણા બાણોથી ભરાઈ ગયા, બધું અંધકારમય થયું અને મહાન ભય ફેલાઈ ગયો. જ્યારે સહસ્ત્રકિરણ સૂર્ય અસ્ત થયો અને અંધકાર વ્યાપી ગયો, ત્યારે હજારોની સંખ્યામાં લોહીના પ્રવાહો મહાન નદીઓની જેમ વહેવા લાગ્યા. ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓ ભયજનક અવાજે કરૂણ ચીસો પાડી રહી હતી; એ સમયે પવન પણ નહોતો ફૂંકાતો અને અગ્નિ પણ નહોતો પ્રગટતો. મહાન ઋષિઓએ મુંગલ પ્રાર્થના કરી—'લોકોનું કલ્યાણ થાઓ'—અને દુ:ખી ગંધર્વો તથા ચારણો ત્યાં ભેગા થયા. ત્યારબાદ સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે ચાર તીક્ષ્ણ બાણોથી સિંહ સમાન રાક્ષસના ચાર કાળી અને સોનાથી શોભિત ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા. પછી લક્ષ્મણે બીજું એક પીળું અને તીક્ષ્ણ બાણ, ધનુષ પર સારી રીતે ચઢાવી, સંપૂર્ણ ખેંચીને, સુંદર પાંખવાળું અને તેજસ્વી બાણ છોડ્યું. એ બાણ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું હતું અને રથચાલક હલનચલન કરી રહ્યો હતો ત્યારે એ બાણ વજ્ર સમાન ધ્વનિ સાથે આગળ વધ્યું.