કુંભકર્ણ, જે ઇન્દ્ર સમાન બલવાન હતો, તેણે સુગ્રીવને પકડી લીધો. તેના મનમાં વિચાર આવ્યો, "જો હું વાનરરાજ સુગ્રીવને મારી નાખું, તો આખું વાનરસેન્ય અને રામ પણ નાશ પામશે." વાનરસેન્યે જ્યારે સુગ્રીવને કુંભકર્ણના હાથમાં પકડાયેલા જોયા અને ચારે બાજુ ભાગવા લાગ્યા, ત્યારે તેઓ ભયભીત થઈ ગયા. એ સમયે વાયુપુત્ર હનુમાન વિચારી રહ્યા હતા: "હવે સુગ્રીવ પકડાઈ ગયા છે, તો હવે મને શું કરવું જોઈએ?" તેમણે નક્કી કર્યું, "મારે જે યોગ્ય છે એ કરવું જ પડશે. હું પહાડ સમાન રૂપ ધારણ કરી રાક્ષસનો નાશ કરી દઈશ." હનુમાન મનમાં વિચારતા રહ્યા: "જો હું યુદ્ધમાં કુંભકર્ણને મારી નાખી, મારી મુઠીઓથી તેની દેહને ટૂંકો કરી નાખી, અને વાનરરાજને મુક્ત કરું, તો બધાં વાનરો આનંદિત થશે. પણ કદાચ સુગ્રીવ પોતે જ મુક્ત થઈ શકે—ભલે દેવો, અસુરો કે સર્પો દ્વારા પકડાયેલા હોય." હનુમાનએ જોયું કે સુગ્રીવ હજુ સ્વસ્થ નથી; કદાચ યુદ્ધમાં કુંભકર્ણના પહાડ જેવા ઘા લાગવાથી તે અચેત છે. પણ તેઓ આશા રાખે છે કે થોડી જ વારમાં સુગ્રીવ સંયમ પામી, પોતે અને વાનરો માટે જે શ્રેયસ્કર છે તે કરશે. હનુમાનએ વિચાર્યું, "જો હું સુગ્રીવને હવે મુક્ત કરું, તો તેને દુઃખ અને અપમાન થશે." તેથી તેમણે નક્કી કર્યું કે થોડો સમય રાહ જોવી અને વાનરસેન્યને પ્રોત્સાહન આપવું. આ રીતે વિચાર્યા પછી હનુમાનએ ફરી વાનરસેન્યને હિંમત આપી. એ દરમિયાન, કુંભકર્ણ સુગ્રીવને પકડીને લંકામાં પ્રવેશ્યા. મહેલ, મંડપ અને દ્વારકાંઠે રહેનાર લોકો તેમના પર શ્રેષ્ઠ પુષ્પોની વૃષ્ટિ કરવા લાગ્યા. રાજમાર્ગની ઠંડકથી સુગ્રીવને થોડું શાંત મળ્યું, અને ધીમે ધીમે સંયમ પાછો મળ્યો. હજી પણ કુંભકર્ણના બળથી પકડીને, સુગ્રીવએ શહેરના રાજમાર્ગે નજર દોડી અને વિચાર્યું, "હવે હું પકડાયો છું, તો શું કરવું? પણ જે વાનરો માટે શ્રેયસ્કર છે, એ જ કરવું જોઈએ." અચાનક, સુગ્રીવએ હાથ ચલાવી, પોતાના તીક્ષ્ણ દાંતોથી કુંભકર્ણના કાન અને નાક ચાવી લીધા, અને પગોથી તેની બાજુઓ ફાડી નાખી. કુંભકર્ણ, જેના કાન અને નાક ફાટ્યા હતા, દાંત અને નખોથી ઘાયલ થયો, ગુસ્સામાં લાલભડક થઈ ગયો અને લોહીથી ભીંજાઈ ગયો. તેણે સુગ્રીવને જમીન પર પછાડી નાખ્યો. પણ જમીન પર પછાડાતા જ સુગ્રીવ બોલની જેમ ઝંપલાવી, આકાશમાં ઊંચકાયો અને સીધો રામ પાસે પાછો પહોંચી ગયો. કુંભકર્ણ, હવે કાન અને નાક વગર, લોહીથી ભીંજાયેલો, વહેતા પ્રવાહવાળા પર્વત જેવો દેખાતો હતો. એ ભયાનક દેહધારી રાક્ષસ ફરી યુદ્ધ માટે તત્પર થયો. રાવણના એ ભાઈ ગુસ્સામાં લોહીથી લથપથ, સાંજના પ્રકાશથી રંગાયેલા ઘનઘોર મેઘ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા. પછી, એ દૈત્યશત્રુ કુંભકર્ણ, ભયંકર રોષથી ભરેલો, યુદ્ધમાં પાછો દોડી આવ્યો. "હું શસ્ત્ર વિના છું," એમ વિચારી, તેણે વિશાળ ગદા ઉપાડી. પછી, લંકાથી તીવ્ર ઊર્જાથી બહાર નીકળી, કુંભકર્ણે યુદ્ધમાં વાનરસેન્યને ભયંકર રીતે ખાતાં, જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ સર્વ પ્રાણીઓનો સંહાર કરે છે એમ, એ રીતે વાનરો, રાક્ષસો, પિશાચો અને રીંછોને પણ ખાઈ નાખ્યા—even વાનરમુખ્યોને પણ. એ ગુસ્સામાં, ક્યારેક એક, બે, ત્રણ કે અનેક વાનરો અને રાક્ષસોને એક જ હાથમાં પકડીને પોતાના મોઢામાં નાખી દઈ રહ્યો હતો. મહાપર્વતોના શિખરો વડે ઘાયલ થતો છતાં, એ લોહી અને ચરબીથી લથપથ દેહ ધરાવી, વાનરોને ખાતો રહ્યો. આવી ભયાનક સ્થિતિ જોઈ, બચેલા વાનરો રામ પાસે આશ્રય માટે દોડી આવ્યા, અને કુંભકર્ણ ગુસ્સામાં દોડતો, વાનરોને ખાતો રહ્યો. તે સાતસો, આઠસો, વીસ, ત્રીસ વગેરે સંખ્યામાં વાનરોને પકડીને ખાતો હતો. તેના શરીર પર ચરબી, મજ્જા અને લોહી લાગેલું, આંતરડાની માળા કાનમાં લટકી રહી, અને તીક્ષ્ણ દાંતોથી વજ્રવર્ષા કરતાં, જાણે પ્રલયકાળના ક્રોધિત સમય સ્વરૂપે દેખાતો હતો. એ સમયે સુમિત્રાનંદન લક્ષ્મણે, દુશ્મન સેના વિનાશક, ગુસ્સામાં યુદ્ધ આરંભ્યું. લક્ષ્મણે પોતાની ધનુષ્યથી સાત બાણ કુંભકર્ણના શરીરમાં ઘૂસાડી દીધાં, અને બીજાં પણ તણખાં છોડ્યાં. એ વિશિષ્ટ સ્ત્રીઓથી ઘાયલ થયેલા રાક્ષસ ગુસ્સામાં આવી ગયો, અને લક્ષ્મણ પણ વધુ રોષી બન્યા. કુંભકર્ણનું શુદ્ધ સોનાનું તેજસ્વી કવચ હવે બાણોથી ઢંકાઈ ગયું, જાણે પવન સાંજના વાદળોને ઢાંકી દે. કાળી અજવાળાની જેમ બાણો અને સોનાના આભૂષણોથી શોભતા, તે સૂર્યની જેમ વાદળોથી ઘેરાયેલા દેખાતા. પછી એ ભયાનક રાક્ષસે, સુમિત્રાના આનંદમાં વધારો કરતાં, અવમાનનાથી વાદળ સમાન ગર્જના સાથે કહ્યું: "મને યુદ્ધમાં હરાવવું તો યમરાજ માટે પણ દુષ્કર છે. તું નિર્ભય થઈ મારી સામે યુદ્ધ કર્યો, એથી તારો પરાક્રમ પ્રગટ થયો છે. યુદ્ધભૂમિમાં શસ્ત્રધારી સામે ઊભો રહે તે પણ માન્ય હોય છે—તો પછી જે યુદ્ધ આપે તે કેટલો માન્ય! ઈન્દ્ર પણ, એરાવત પર આરૂઢ થઈ અને સર્વ દેવો સાથે હોય, તો પણ મારી સામે કદી ઊભો રહ્યો નથી. આજે, હે સૌમિત્રિ, તું યુવાન હોવા છતાં તારો પરાક્રમ જોઈને હું પ્રસન્ન થયો છું; હવે હું રાઘવની પરવાનગી લઈને જવું ઈચ્છું છું. તારો શૌર્ય, બળ અને ઉત્સાહથી હું સંતોષ પામ્યો છું, પણ હું માત્ર રામને જ મારવા ઇચ્છું છું, કેમ કે એમને મારી નાખીએ તો બધું જ નાશ પામે.