રાક્ષસો, જેઓ ઝડપથી દોડતા હતા, તેમને વાનરો—અનેક વધુ ઝડપી—મુક્કો, પગ, દાંત અને ઝાડોથી મારતા, ધરતી પર પછાડી દીધા. ધૂમ્રાક્ષ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાની સેના ભાગતી જોઈને ભયંકર ક્રોધમાં આવી, યુદ્ધ કરવા ઇચ્છતા વાનરો પર ભયાનક સંહાર શરૂ કર્યો. કેટલાક વાનરો બાણોથી અને ગદાથી ઘાયલ થઈ, લોહી વહાવતા, ધરતી પર પટકાઈ ગયા. કેટલાક લોખંડની ગદાથી, sling-stoneથી અને ભાલાથી ફાટકાઈ, જીવ ગુમાવતા લડખડાવતા હતા. કેટલાક વનવાસી વાનરો, રાક્ષસોના ક્રોધથી મારાઈ, લોહીથી સ્નાત થઈ ધરતી પર પડેલા હતા; કેટલાક ડરથી ભાગી ગયા, યુદ્ધમાં પરાજિત થયા. કેટલાકનાં હૃદય ફાટીને એક બાજુ પડેલા હતા; કેટલાક ત્રિશૂળથી ભેદાઈ, તેમના આંતરડાં બહાર પડેલા હતા. આ મહાન અને ભયાનક યુદ્ધ, વાનરો અને રાક્ષસોથી ભરેલું, હથિયારો, પથ્થરો અને ઝાડોથી ઘેરાયેલું, તેજસ્વી બની ગયું. ધનુષની તાણ, ત્રણ પ્રકારનાં ઢોલનો મીઠો અવાજ, હિચકીઓનો 리hythm, અને ગાંધર્વ ગાન જેવું ગૂંજી રહ્યું હતું. ધૂમ્રાક્ષ, હાથમાં ધનુષ લઈને, યુદ્ધમાં હસતો, વાનર સેના પર તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરીને તેમને四 દિશામાં દોડી કાઢતો હતો. ધૂમ્રાક્ષના આકરમણથી વાનર સેના વ્યાકુળ અને પીડિત થઈ, ત્યારે હનુમાન ક્રોધથી ભરાઈ, એક વિશાળ પથ્થર ઉપાડીને આગળ વધ્યો. તેના આંખો દ્વિગણિત ક્રોધથી લાલ થઈ, પિતાજી સમાન પરાક્રમ ધરાવતો, એ પથ્થર ધૂમ્રાક્ષના રથ તરફ ફેંકી દીધો. પથ્થર નજીક આવતું જોઈ, ધૂમ્રાક્ષ ચિંતિત થઈ, ઝડપથી રથમાંથી જમીન પર કૂદી પડ્યો અને ગદા ઉપાડી. પથ્થર રથને ચકનાચૂર કરી, પાંખ, યોક, ઘોડા, ધ્વજ અને ધનુષ નષ્ટ કરી, જમીન પર પડ્યું. હનુમાન, પવનપુત્ર, રથ તોડી, ઝાડ, ડાળ અને તણા વડે રાક્ષસોનો સંહાર શરૂ કર્યો. કેટલાક રાક્ષસો, માથું ફાટેલું અને લોહીથી સ્નાત, ઝાડોથી પછડાઈ જમીન પર પડ્યા. હનુમાન, પવનપુત્ર, રાક્ષસ સેના તોડી, એક પર્વત શિખર ઝીલી, ધૂમ્રાક્ષ તરફ દોડી ગયો. હનુમાન આવી રહ્યો જોઈ, ધૂમ્રાક્ષ ગદાદ્ધારી, ભારથી ગર્જના કરીને, હનુમાન સામે દોડી આવ્યો. ક્રોધમાં ધૂમ્રાક્ષે પોતાની કાંટાવાળી ગદા હનુમાનના માથા પર ફેંકી. એ ભયાનક, ઝડપી ગદાથી ઘાયલ થઈ, હનુમાન પવન સમાન શક્તિશાળી, એ ઘાવની ચિંતા કર્યા વિના, પર્વત શિખરથી ધૂમ્રાક્ષના માથા પર પ્રહાર કર્યો. ધૂમ્રાક્ષ આખો શરીર ફૂલી, અચાનક ધરતી પર પડ્યો—ટૂટી ગયેલા પર્વત જેવો. ધૂમ્રાક્ષના મૃત્યુ જોઈ, બચેલાં રાત્રિચર રાક્ષસો, ડરથી અને વાનરોના પ્રહારથી, લંકા તરફ ભાગી ગયા. પવનપુત્ર હનુમાન, દુશ્મનોનો સંહાર કરીને, લોહીની ધારા વહાવી, શત્રુઓને મારી થાકેલો, વાનરો દ્વારા સન્માનિત અને આનંદથી ભરાયો. હવે, વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડની ત્રેપનમી સર્ગા સાંભળો. ધૂમ્રાક્ષના મૃત્યુની વાત સાંભળી, રાવણ—રાક્ષસોના સ્વામી—મહા ક્રોધથી ભરાઈ, સાપ જેવો ભારે શ્વાસ લેતો. લાંબા અને ગરમ શ્વાસ સાથે, મનમાં ક્રોધથી ઘેરાઈ, તેણે ક્રૂર અને શક્તિશાળી રાક્ષસ વજ્રદંષ્ટ્રાને કહ્યું: “જાઓ, વીર, રાક્ષસો સાથે જાઓ; દશરથપુત્ર રામ અથવા સુગ્રીવ અને વાનરોને મારો.” ‘એવું જ થશે’ કહી, રાક્ષસોના સ્વામી, માયાવિ, અનેક સેનાની સાથે ઝડપથી નીકળી પડ્યો. તે સારી રીતે તૈયાર હતો, હાથી, ઘોડા, ઊંટ, ખચરો સાથે, અનેક ધ્વજ અને પતાકાઓથી સજ્જ. ચમકતા કંકણ અને મુકુટથી સજ્જ, ધનુષ ધારણ કરીને, તે ઝડપથી બહાર આવ્યો. તેના તેજસ્વી રથની પરિક્રમા કરી—જે ધ્વજોથી અને શુદ્ધ સોનેરી ઝળહળતો હતો—સેનાપતિ એમાં બેસી ગયો. ભાલા, લાંસાં, સુંદર અને મસૃદ ગદા, સ્લિંગ, ધનુષ, જાવલિન અને તલવાર સાથે, સેનાની તૈયાર હતી. તલવાર, ચક્ર, ગદા અને તીક્ષ્ણ કટારી વડે, પદાતી સેનાની વિવિધ હથિયારો લઈને આગળ વધી. રાક્ષસોના શ્રેષ્ઠ, વિવિધ વસ્ત્રોમાં તેજસ્વી, અને શક્તિશાળી, ભયાનક હાથીઓ પર્વત સમાન ચાલતા હતા. યુદ્ધકુશળો લાંસાં અને अंकુશ લઈને સવાર થયા; અન્ય, શુભ ચિહ્નોથી, વીર અને શક્તિશાળી હતા. આખી રાક્ષસ સેના, નીકળી, વરસાદી ઋતુના વીજળીવાળી વાદળ જેવી, ગર્જના કરતી હતી. તે દક્ષિણ દ્વારથી નીકળી, જ્યાં અંગદ આગેવાન હતો; બહાર આવતા, દુષ્પ્રસંગી શાકુન દેખાયા. ઘનઘોર આકાશમાંથી ભયાનક ઉલ્કાઓ પડતી, અગ્નિની ધારા વહાવી, ભયાનક શિયાળ ઓમિનસ અવાજે ગૂંજી. ભયાનક પશુઓ ચીસો પાડી, રાક્ષસોના વિનાશનું સંકેત આપતા; યુદ્ધવીરો આગળ વધતા, ત્યાં ડરથી લડખડાયા. આ શાકુન જોઈ, વજ્રદંષ્ટ્રા, શક્તિશાળી અને તેજસ્વી, હિંમત એકત્ર કરી, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ, બહાર આવ્યો. રાક્ષસો ભાગતા જોઈ, વિજયી વાનરો મહા ગર્જના સાથે ચીસો પાડી, ચારે બાજુ ધ્વનિથી ભરાઈ ગયા.