શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડના બે વહેલા પ્રસંગોમાં, એક પ્રસંગે મહાન વિશ્વામિત્ર ઋષિ વશિષ્ઠના આશ્રમમાં આવ્યા ત્યારે, તેમને જોઈને વશિષ્ઠ મહર્ષિ અત્યંત આનંદિત થયા. વિશ્વામિત્ર પણ ખૂબ આદરપૂર્વક વશિષ્ઠને નમસ્કાર કર્યા. વશિષ્ઠજીએ તેમને હર્ષભેર આવકાર આપ્યો અને સન્માનપૂર્વક બેઠાડ્યા. પછી, વિશ્વામિત્રને પરંપરા અનુસાર ફળ અને મૂળ આપીને મહેમાનગતિ આપી. આપ્યાયન પછી, વિશ્વામિત્ર રાજાએ વશિષ્ઠજી પાસે આશ્રમના તપસ્વીઓ, યજ્ઞ અગ્નિઓ અને શિષ્યોની કળ્યાણક્ષેમ પૂછી. એ સમયે વિશ્વામિત્ર પણ વૃક્ષોની છાયામાં બેઠેલા વિદ્વાન ઋષિઓની સભામાં વશિષ્ઠને મંગલકામના શબ્દો કહ્યા. ત્યારબાદ વશિષ્ઠ, બ્રહ્માના પુત્ર અને મંત્રોચ્ચારણમાં સર્વોત્તમ, વિશ્વામિત્રને પુછ્યા, “રાજન, બધું સારું છે ને? તમે ધર્મથી પ્રજા પર શાસન કરો છો ને? તમારા સેવકો ખુશ છે ને, અને તમારી આજ્ઞામાં રહે છે ને? દુશ્મનો પર વિજય પ્રાપ્ત કરી છે ને? તમારી સેના, ખજાનો, મિત્રો, સંતાનો તથા પૌત્રો—all સુખી છે ને?” વિશ્વામિત્રે વશિષ્ઠને કહ્યું કે સર્વત્ર સુખશાંતિ છે. આ રીતે, બંને મહાન ઋષિઓ ધર્મમય વાતચીતમાં લાંબો સમય વિતાવતાં એકબીજાની સંગતિમાં આનંદ અનુભવે છે. વાતચીત પૂર્ણ થાય ત્યારે, વશિષ્ઠ મુગ્ધ હાસ્ય સાથે વિશ્વામિત્રને કહે છે, “હું ઈચ્છું છું કે મારી પાસે જે પણ છે તે વડે તમારી તથા તમારી આખી સેના માટે શ્રેષ્ઠ મહેમાનગતિ આપું. કૃપા કરીને સ્વીકારો—તમે શ્રેષ્ઠ મહેમાન છો, અને પૂજ્ય છો.” વશિષ્ઠના આમ આમંત્રિત કરતા વિશ્વામિત્ર બોલ્યા, “મહારાજ, તમારા મૃદુ વચનોથી અને આશ્રમમાં મળેલી ફળ-મૂળ તથા પાવન દર્શનથી હું સંપૂર્ણપણે સન્માનિત થયો છું. હવે હું વિદાય લઉં છું—મારે પરવાનગી આપો.” પણ વશિષ્ઠજી વારંવાર તેમને રોકવા લાગ્યા. અંતે વિશ્વામિત્રે કહ્યું, “જેમ તમારી ઈચ્છા, તેમ જ થાઓ.” પછી વશિષ્ઠે આનંદપૂર્વક પાપવિહિન કલ્માષી નામની પોતાની કામધેનુ ગાય શબલા (શબલા)ને બોલાવી, “આราชર્ષિ અને તેમની આખી સેના માટે શ્રેષ્ઠ ભોજન અને સન્માન તૈયાર કર. દરેકને તેમની ઈચ્છા અનુસાર છ રસયુક્ત અને સર્વોત્તમ ભોજનની વ્યવસ્થા કર. દ્રવ, ઘન, ચાટવાના, ચૂસવાના, અનાજ, પીણાં—બધા પ્રકારના ભોજન તૈયાર કર.” આ રીતે, વશિષ્ઠના આદેશથી કામધેનુ શબલાએ દરેક વ્યક્તિની ઈચ્છા મુજબ ભોજન આપવાનું શરૂ કર્યું. તેણે ઉકાળેલા તાજા ભાતના પર્વતો, સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ, સૂપ, દહીં, શરબત, મધ, શેરડી, વિવિધ પ્રકારના પીણાં અને મીઠાઈઓ, અને હજારો વાસણમાં ભરેલી ગોળની વાનગીઓ ઉત્પન્ન કરી. દરેક જણ તૃપ્ત અને આનંદિત થયા. વશિષ્ઠે સમગ્ર વિશ્વામિત્રની સેના અને સહાયક વર્ગને સંપૂર્ણપણે તૃપ્ત કરી દીધા. આપણે જોઈયે તો, વિશ્વામિત્ર, તેમના પરિવાર, પુજારી, અને સેવકો—all આનંદિત અને સંતોષિત થયા. તેમણે વશિષ્ઠને કહ્યું, “હે બ્રાહ્મણ, તમે અમને સર્વોત્તમ મહેમાનગતિ આપી. હવે મને એક વાત સાંભળો—મારે તમારી પાસે શબલા ગાય જોઈએ છે. હું તેના બદલે એક લાખ ગાય આપવા તૈયાર છું, કારણ કે રાજાઓ માટે આવી રત્નરૂપ ગાય બહુ મહત્વની હોય છે.” પછી તેમણે વિનંતી કરી, “મને નિયમસર આ ગાય આપી દો.” વશિષ્ઠે ઉત્તર આપ્યો, “હું શબલાને એક લાખ તો શું, કરોડો ગાય આપો તો પણ આપી શકતો નથી, ના તો ચાંદીના ઢગલા માટે આપી શકું. આ ગાય તો મારું સર્વસ્વ છે—મારા યજ્ઞ, દેવ-પિતૃ તર્પણ, જીવનનિર્વાહ, અને ધર્મકર્મ બધું શબલા પર આધારિત છે. એ મારું સત્ય અને તૃપ્તિનું સ્ત્રોત છે—એમામાં કોઈ સંશય નથી.” આ રીતે, વશિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર વચ્ચે આ મહાન પ્રસંગમાં, મહેમાનગતિ, ધર્મ, અને કામધેનુ શબલાની અનન્ય મહિમા ઉજાગર થાય છે.