રાવણના દૂત શુક અને સારણ, રઘુવંશના આનંદ રામ સુધી આવ્યા હતા. તેઓ વિનયપૂર્વક કહે છે, “હમણે રાવણ દ્વારા મોકલવામાં આવ્યા છીએ, આ સેના વિશે જાણકારી મેળવવા માટે.” દશરથપુત્ર રામ, સર્વ જીવોની ભલાઈમાં તત્પર, તેમની વાત સાંભળીને હળવી સ્મિત સાથે કહે છે, “જો તમે આ સેના અને અમને જોઈ લીધું હોય, અથવા તમારો કાર્ય પૂર્ણ થયું હોય, તો તમારી ઇચ્છા મુજબ પાછા જઈ શકો છો. અથવા જો કંઈક બાકી હોય, તો વિભીષણ ફરીથી બધું બતાવી દેશે.” રામ એમ પણ ઉમેરે છે, “તમને પકડવામાં આવ્યા હોવા છતાં, તમારે જીવ માટે ભય રાખવાની જરૂર નથી; હથિયારો મૂકી અને દૂત તરીકે આવ્યાને કારણે, તમારે મૃત્યુનો દંડ મળવો યોગ્ય નથી.” પછી રામ, વિભીષણને કહે છે, “આ બંને રાક્ષસ દૂત, જે રાત્રે ફરીને શત્રુ પક્ષને હાનિ પહોંચાડતા હતા, તેમને મુક્ત કરો.” પછી રામ, શુક અને સારણને કહે છે, “લંકામાં જઈને, રાક્ષસ રાજા, ધનના ભગવાનના નાના ભાઈને, મારી વાત કહો: ‘જે શક્તિથી તમે સીતાને મારે દૂર કરેલી, એ જ શક્તિ હવે દેખાડો, તમારી સેના અને કુટુંબ સાથે.’ આવતીકાલે, લંકાની દુર્ગ, દરવાજા અને રાક્ષસોની સેના, મારા બાણોથી ધ્વસ્ત થશે.” આ રીતે, રામના આદેશ અનુસાર, શુક અને સારણ ‘જય હો!’ કહીને રઘુવીર રામને વંદન કરે છે. તેઓ લંકા પહોંચે છે અને રાક્ષસ રાજા રાવણને કહે છે, “હમને વિભીષણે પકડીને મૃત્યુદંડ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, રાજા.” પરંતુ રામ, જે ધર્મપ્રિય અને શક્તિશાળી છે, અને ચાર મહાન પુરુષો સાથે ઉભેલા છે—રામ, લક્ષ્મણ, વિભીષણ અને સુગ્રીવ—એમણે અમને મુક્ત કર્યા. શુક અને સારણ રાવણને જણાવે છે, “આ ચાર મહાન વીર, જેમ કે લોકપાલો, શસ્ત્રવિદ્યા અને શૌર્યમાં નિપુણ છે. સુગ્રીવ, જે શક્તિ અને પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર સમાન છે, એ લંકાની દુર્ગ અને દરવાજા ઉખાડી શકે છે. વાનરોએ તોડફોડ અને ઘૂસણખોરી માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ; રામના શસ્ત્રો અને સ્વરૂપે, એ એકલા લંકાને નાશ કરશે; બાકી ત્રણ જણા બાજુમાં ઊભા રહે. રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવથી સુરક્ષિત, તેમની સેના દેવ-અસુરો સુધી અપરાજિત છે.” પછી તેઓ વધુ કહે છે, “વનવાસી વાનરોની મહાસેના, યોદ્ધાઓ આનંદપૂર્વક યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે. શત્રુતા કોઈ કામની નથી; શાંતિ કરો અને માઇથિલી સીતાને દશરથપુત્રને પરત કરો.” આ પછી, શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડના છવીસમા સર્ગનું વર્ણન શરૂ થાય છે. સારણેના સાચા અને પુરુષાર્થભર્યા શબ્દો સાંભળીને, રાવણ જવાબ આપે છે, “જો દેવ, ગંધર્વ, દાનવ પણ મારી સામે આવે, તો પણ હું સીતાને પરત નહીં આપું—even if all worlds threaten me. પણ, હે સૌમ્ય, વાનરોની ભયથી તું સીતાને તરત પરત કરવા યોગ્ય માને છે. કોણ છે, જે મારા સમકક્ષ છે અને યુદ્ધમાં મને જીતે?” આ રીતે કઠોર શબ્દો બોલી, રાવણ, લંકેશ, જોવા ઇચ્છે છે અને બરફ જેવી સફેદ, ઊંચી, પામના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી મહેલમાં ચઢે છે. ગુસ્સાથી ભરેલો રાવણ, બંને દૂત સાથે, સમુદ્ર, પર્વતો અને વનને જુએ છે. તે જમીન વાનરોોથી ભરેલી અને વાનરોની અપરાજેય શક્તિ જુએ છે. પછી રાવણ, સારણને પૂછે છે, “આ વાનરોમાં કોણ મુખ્ય છે, કોણ વીર છે, કોણ શક્તિશાળી છે? કોણ છે, જે આગળ વધે છે, ઉત્સાહભર્યા છે? સુગ્રીવ કોની અવાજ સાંભળે છે, અને કોણ છે, જે ટુકડીઓના નેતા છે?” રાવણના પ્રશ્ન પર, વનવાસી વાનરોના મુખ્ય નેતાઓ વિશે જાણનાર સારણ કહે છે, “જે વાનર લંકાની સામે ઊભો છે અને ધડાકાભર્યા અવાજે ગર્જના કરે છે, એ મુખ્ય છે. એ આસપાસના લાખો નેતાઓથી ઘેરાયેલ છે, અને તેની ગર્જનાથી આખી લંકા, દુર્ગ અને દરવાજા ધ્રૂજાય છે.” “લંકાની સામે, સેના આગળ, નિલા નામનો વીર નેતા ઊભો છે; એ પોતાની બાહે પકડીને પૃથ્વી પર શૌર્યથી ચાલે છે. ગુસ્સામાં એ વારંવાર પોતાને વિશાળ કરે છે; એ પર્વતની ચોટી જેવો અને કમળના દંડ જેવો લાગે છે. એ પોતાની પૂંછને વારંવાર ફટકારે છે; તેની પૂંછના અવાજથી દશ દિશાઓ ગુંજે છે.” “આ છે અંગદ, સુગ્રીવ દ્વારા યુવાન રાજકુમાર તરીકે નિમણુક થયેલો; એ તને યુદ્ધ માટે બોલાવે છે. એ વાલીનો પુત્ર છે, સુગ્રીવનો હંમેશા પ્રિય, અને રાઘવના હિત માટે નિશ્ચયી છે, જેમ કે વરુણ ઇન્દ્ર માટે હોય છે.” “એના મનમાં હનુમાન, જે ઝડપથી ચાલે છે અને રાઘવના હિત માટે સમર્પિત છે, તે જે સીતાજી વિશે જોયું, એ જ વિચારો છે. આ શક્તિશાળી વાનર અનેક વાનર રાજાઓની ટુકડીઓનું નેતૃત્વ કરે છે; એ પોતાની સેના સાથે તને દબાવવા માટે આગળ વધે છે.” “અંગદના પુત્રની મહાશક્તિથી ઘેરાયેલ, વીર નલ યુદ્ધમાં ઊભો છે; એ જ પુલના નિર્માતા છે. જે વાનરો પોતાનું શરીર તણાવે છે, શ્વાસ લે છે, ગર્જના કરે છે, ગુસ્સામાં ઊભા થાય છે અને પોતાને વિશાળ કરે છે—એ બધા વાનરોના મુખ્ય છે.” આ રીતે, રામ, રાવણ, અને વાનર-રાક્ષસ દૂતોએ જે કહ્યું-જાણ્યું, એ બધું શ્રદ્ધાભર્યા અને જીવંત વર્ણનમાં સમાપ્ત થાય છે.