વિદ્યાર્થીઓ, સાંભળો, કેવી રીતે અશોક વનમાં સીતા માતા દુઃખ અને વિયોગમાં ડૂબેલી બેઠી હતી. રાવણના ભયંકર રાક્ષસીઓની નજર હેઠળ, ચૌડાં નેત્રો અને તેજસ્વી મુખવાળી વૈદેહી પોતાના પેટને જાંઘોથી અને સ્તનોને ભુજાઓથી ઢાંકી, જમીન પર બેઠી હતી, અને આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી રહી હતી. દશમુખ રાવણે તેને જોઈ, જે દુઃખથી પીડાઈ રહી હતી, જાણે સમુદ્રમાં ડૂબતી નાવ. પવિત્ર વ્રતવાળી, જમીન પર ખુલ્લા વસ્ત્રમાં બેઠેલી, જાણે ઝાડની ડાળી તૂટીને જમીન પર પડી હોય એવી લાગી. તેના શરીરે અભૂષણો બદલે ધૂળ લાગી હતી—વળી, અભૂષણયોગ્ય હોવા છતાં, તે કમળના દંડ જેવું લાગતું—માટીમાં મસણાયેલું, છતાં તેજસ્વી. તેના મનમાં રામનું સ્મરણ અને મનન સતત ચાલતું હતું—જાણે મનની રથમાં બેસીને સંકલ્પના ઘોડાઓ દ્વારા રાજસિંહ રામની તરફ દોડતી હોય. એકલી, દુઃખી, અને રડતી, ધ્યાનમાં લીન, પોતાના દુઃખનો અંત દેખાતો નહોતો; તે માત્ર રામને જ અર્પિત હતી. ક્યારેક અસ્વસ્થ, ક્યારેક બેભાન, જાણે સાપરાજની પત્ની કે ધૂમકેતુ ગ્રહથી પીડાયેલી રોહિણી. શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલી, સદાચારવાળી, ધર્મનિષ્ઠ, છતાં આજે જાણે દુર્ભાગ્યમાં પડી હોય, જેમ કોઈ નીચ કુળમાં જન્મે. જાણે યશ ઓછું થયું હોય, શ્રદ્ધા અપમાનિત, જ્ઞાન હ્રાસ પામેલું, આશા તૂટેલી. જાણે આદેશ નિષ્ફળ ગયો હોય, દિશા ઓઝલ થઈ હોય, યોગ્ય સમયે પૂજા અધૂરી રહી હોય. પૂર્ણિમાની રાત્રિમાં ચાંદ્રમાની કલાએ અંધકારમાં સપડાઈ હોય, કમળના તળાવને વિનાશ થયો હોય, કે સેના પોતાના વીર વિરો ગુમાવી બેઠી હોય એમ. તેજ અંધકારથી છવાયું હોય, નદી સુકાઈ ગઈ હોય, યજ્ઞવેદિ કળંકિત થઈ ગઈ હોય, જ્યોત બુઝાઈ ગઈ હોય. કમળના તળાવમાં પાંદડા-પુષ્પો ટૂટી ગયા હોય, પક્ષીઓ ડરીને ઉડી ગયા હોય, હાથીના સુંડના સ્પર્શથી તળાવ વિક્ષિપ્ત થયું હોય એમ. પતિના વિયોગમાં દુઃખી, જાણે સુકાઈ ગયેલી નદી, કે અમાવસ્યાની રાત્રે ચાંદ્રહીન રાત. નાજુક, સુંદર, હીરાની મહેલમાં ઉછરેલી, આજે જાણે તાજું તૂટેલું કમળ-દંડ, તપ્ત તડકામાં સુકાઈ રહ્યું હોય. બાંધકામમાં બંધાઈ, સાથીઓથી વિભક્ત, ઊંડી હાંફ સાથે દુઃખમાં ડૂબેલી, જાણે ગજપતિની પત્ની બંધક બની હોય. ઉપવાસ, દુઃખ, ધ્યાન અને ભયથી દુર્બળ, ક્ષીણ, કરુણ, ઓછું ખાવાવાળી, પણ તપસ્વિ. દુઃખથી પીડાઈ, હાથ જોડીને દેવીની જેમ પ્રાર્થના કરતી, હૃદયે રઘુકુલના પ્રભુ રામ પર સ્થિર, દશમુખના વિનાશની આશા રાખતી. આ સમયે રાવણે માયાથી માઇથિલી સીતા પાસે લલચાવવાના પ્રયાસ કર્યા. રામને અર્પિત, નિર્દોષ, લાલચટ્ટી, વિશાળ નેત્રવાળી, રડતી, સીતા તરફ રાવણ દૃષ્ટિ રાખી, તેના અંતનો પ્રયાસ કરતો. પછી, વાલ્મીકી રામાયણના સુંદરકાંડમાં, વિસ્વિ અધ્યાય શરૂ થાય છે. ત્યાં રાવણ, મીઠા અને મોહક શબ્દો સાથે, પોતાને પ્રગટ કરીને, દુઃખી, નિરાશ, અને તપસ્વિ રૂપે બેઠો. તે સીતા માતાને કહે છે: “ઓ કમળકાંતિ કમરવાળી, તું મને જોઈને, ભયથી, પોતાને છુપાવવા પેટ અને સ્તન ઢાંકી રહી છે. હે વિશાળ નેત્રવાળી, હું તને ઈચ્છું છું; તું બધાં ગુણોથી યુક્ત છે, સમગ્ર જગતને મોહી લે છે—મને પણ માન આપી. અહીં મનુષ્યો કે રૂપ બદલનારા રાક્ષસો તને હાનિ કરી શકે નહીં; મારાથી ભય છોડ, હે સીતા. રાક્ષસોનું સ્વરૂપ તો એવું જ છે—બીજાના પત્નીને, જરૂર પડે તો બળપૂર્વક, અપહરણ કરવું. છતાં, હું તને તારી ઇચ્છા વિરુદ્ધ સ્પર્શીશ નહીં; મારા શરીરમાં કામવાસના જેવી હોય, રહેવા દઈશ. હે પ્રિય, તને અહીં કોઈ ભય રાખવાની જરૂર નથી; મને વિશ્વાસ રાખ. સાચા હૃદયથી પ્રેમ આપ, દુઃખમાં એટલી લીન ન રહીશ. એક જ વાળની ચોટી, જમીન પર સૂવું, ધ્યાન, મલિન વસ્ત્રો, અને અનિયમિત ઉપવાસ—આ બધું તને યોગ્ય નથી. અહીં સુંદર માળાઓ, ચંદન, અગર, વિવિધ વસ્ત્રો અને દૈવી અભૂષણો છે. કિંમતી પીણાં, પથારી, બેઠક, સંગીત, નૃત્ય, અને મોજમસ્તી—આ બધું તારે માટે છે, મારા સાથે આનંદ માણ. તુ સ્ત્રીઓમાં રત્ન છે—આવી અવસ્થામાં કેમ? અભૂષણોથી શરીર શોભાવ. મને પામી, તું કેવી રીતે અનાદરપાત્ર રહી શકે? તારો સુંદર યુવાની સમય વીતી રહ્યો છે; જે ગયું તે પાછું આવતું નથી, જેમ નદીનું પાણી પાછું વહેતું નથી. મને લાગે છે કે બ્રહ્મા, જગતના સર્જક, તને બનાવ્યા પછી તેમનું સર્જન કાર્ય બંધ કરી દીધું—કારણ કે, તારી સરખામણીનું રૂપ બીજું ક્યાંય નથી. હે વૈદેહી, સૌંદર્ય અને યુવાનીથી યુક્ત, તને જોઈને કોણ સંયમ રાખી શકે—even બ્રહ્મા પણ નહીં. તારા શરીરના જે ભાગ પર હું દૃષ્ટિ કરું, એ જ તરફ મારી નજર ખેંચાઈ જાય છે, હે ચંદ્રમુખી, વિશાળ કટિવાળી. મારી પત્ની બની જા, હે માઇથિલી, આ મોહિતિ છોડ; મારી અનેક શ્રેષ્ઠ પત્નીઓમાં તું મુખ્ય રાણી બન. જગતમાંથી મેળવેલા બધા રત્નો, અને રાજ્ય—આ બધું હું તને અર્પણ કરું છું, હે ભયભીત. સમગ્ર પૃથ્વી, અનેક નગરોથી શોભાયમાન, જીતીને તારા પિતા જનકને આપી દઈશ, તારા માટે. મારે સમકક્ષ શક્તિવાળો બીજો કોઈ નથી; મારું અપ્રતિમ પરાક્રમ જોઈ લે. મને ઈચ્છ, આજે તારા માટે શ્રેષ્ઠ અભૂષણો તૈયાર કરાવું; તારા અંગો પર તેજસ્વી અભૂષણો શોભશે.” આ રીતે, અશોક વનમાં, દુઃખમાં ડૂબેલી, રામની પ્રતીક્ષા કરતી સીતા સામે રાવણ લાલચ અને મોહથી ભરેલા શબ્દો બોલતો રહ્યો.