રાવણના પાછળ એક દાસી ચાલી રહી હતી, જેને હાથમાં ચમકતું છત્ર હતું—તે છત્ર પૂનમના ચાંદની જેવું તેજસ્વી અને સુવર્ણ દંડ ધરાવતું, રાજહંસ જેવી ભવ્યતા ધરાવતું હતું. રાવણની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, જેમના નેત્રોમાં ઊંઘ કે મદિરાનો લેશ પણ નહોતો, પોતાના પરાક્રમી સ્વામીનું અનુસરણ વીજળી જેમ મેઘને અનુસરે તેમ કરી રહી હતી. આ સ્ત્રીઓના હાર અને કંકણો ઢળી ગયેલા, ચહેરા પર મલિનતા, વાળ વિખરાયેલા અને કપોળો પર પરસેવાનો ચમકાટ હતો. તેઓ મદ અને ઊંઘથી લથડતી, સુંદર ચહેરા પર પરસેવાથી ચમકતી, માળાઓ કુમળી પડેલી અને વાળમાં ફૂલો ફસાઈ ગયેલા હતાં. રાવણ, જે કામના બંધનમાં બંધાઈ ગયો હતો અને મનથી સીતામાં લીન હતો, ધીમે-ધીમે ચાલતો અને મલિન દેખાતો હતો. એ સમયે પવનપુત્ર હનુમાને આ મહાન સ્ત્રીઓના કમરના ઘંટડા અને પગપેજણની છણછણ સાંભળી. હનુમાને તેને—અતુલ્ય કૃત્ય અને અપરિમિત બળ ધરાવનારા રાવણને—દ્વાર તરફ આવતા જોયો. તેના ચારે બાજુ અનેક દીવા પ્રજ્વલિત હતાં, અને આગળના ભાગે સુગંધિત તેલ લગાવેલી સ્ત્રીઓ દીવા લઈને ચાલતી હતી. રાવણના નેત્ર કામ, અહંકાર અને મદથી લાલચટાક અને વિશાળ હતાં; તે કામદેવ જેવો દેખાતો હતો, જેમણે પોતાનો ધનુષ્ય મૂકી દીધો હોય. તેણે સફેદ, અમૃતની ફેન જેવું ઉપરી વસ્ત્ર પહેરેલું હતું, જે ફૂલો વડે શોભિત અને હાથકંકણમાં ફસાઈ ગયું હતું. હનુમાન પાંદડીઓ અને ફૂલોની ઘેરી વચ્ચે છુપાઈને, રાવણને નજીક આવતો નિહાળી રહ્યો હતો. ત્યારબાદ વાનરપ્રમુખ હનુમાને રાવણની સુંદર અને યુવાન સ્ત્રીઓને જોયા. એ ભવ્ય સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, પ્રસિદ્ધ રાજા રાવણ હરણ અને પક્ષીઓથી ગુંજતા આનંદોદ્યાનમાં પ્રવેશ્યો. મદમાં તણાયેલો, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, શંખ જેવા કાન ધરાવતો, વિશ્રવાસપુત્ર મહાબલી રાવણ ત્યાં દેખાયો. તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, જેમ ચાંદ્રમા તારાઓ વચ્ચે હોય તેમ, તેજ અને કાંતિથી ભરપૂર હતો—એવું મહાન વાનરે જોયું. હનુમાન મનમાં વિચારે છે: "આ મહાબાહુ રાવણ છે. શહેરના મધ્યમાં શ્રેષ્ઠ મહેલમાં જે સુવે છે એ તો આ જ છે." પછી પવનપુત્ર હનુમાન ઊર્જાથી ભરપૂર થઈ નીચે ઉતર્યો. છતાં, રાવણના તેજથી ચકિત થયેલો હનુમાન હજુ પણ પાંદડીઓની વચ્ચે છુપાઈ, સતર્ક રહ્યો. રાવણ, જેની દૃષ્ટિ કાળી વાળ, સુંદર નિતંબ અને નજીક બેઠેલી છાતી ધરાવતી સ્ત્રી પર ટકેલી હતી, તેની તરફ વળ્યો. હવે સુંદરકાંડના ઉન્નીસમાં અધ્યાયની કથા શરૂ થાય છે. તે સમયે, રાજકુમારી સીતાજી, નિર્દોષ, યુવાન અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભિત, ત્યાં બેઠેલી હતી. રાક્ષસોનું સ્વામી રાવણને જોતા વૈદેહી, મહાન રૂપવતી, પવનમાં કંપાતા કેળાના વૃક્ષ જેવી થરથરી ઉઠી. સીતાજીએ પેટ પર જાંઘ મૂકીને અને છાતી પર હાથ રાખીને, વિશાળ નેત્રવાળી તેજસ્વિ સ્ત્રી રડતી બેઠી રહી. દશમુખ રાવણે તેને જોયી—રાક્ષસ સ્ત્રીઓ દ્વારા રક્ષિત, દુઃખી અને શોકથી પીડાયેલી, જેમ દરિયે ડૂબતું જહાજ હોય તેમ. તે જમીન પર અનાવૃત્ત બેઠેલી, દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવતી, વૃક્ષ પરથી તૂટી પડી ગયેલી ડાળી જેવી દેખાતી હતી. તેના શરીરે આભૂષણો બદલે માટી લાગી હતી; એ શોભા અને અશોભા સાથે, જેમ કાદવમાં મસળાયેલી કમળની ડાળી હોય તેમ. એના મનમાં, જાણે પોતે રાજસિંહ રામ તરફ જઇ રહી હોય, મનના ઘોડાઓએ ખેંચાતી, વિચારના રથ પર આરૂઢ થઈ. સુખ અને આશા ગુમાવનાર, એકલી, ધ્યાન અને શોકમાં લીન, સતત રડતી અને રામમાં જ મન ધરાવતી હતી. તે ક્યારેક વ્યાકુળ થઈ, પછી ઢળી પડતી—જેમ નાગરાજની પત્ની, અથવા ધૂમકેતુ ગ્રહથી પીડાયેલી રોહિણી. સીતાજી, જે પુણ્યશાળી કુળમાં જન્મેલી અને સદ્આચારી હતી, આજે જાણે દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત, નીચ કુળમાં જન્મેલી જેવી દેખાતી. તે જાણે પ્રતિષ્ઠા ગુમાવનાર, શ્રદ્ધા અપમાનિત, જ્ઞાન ક્ષીણ, આશા છીનવાયેલી જેવી હતી. જાણે આજ્ઞા નિષ્ફળ, દિશા વિનાશ પામેલી, યોગ્ય સમયે પૂજા અટકાયેલી જેવી. પૂનમની રાત્રે ચાંદ્રમંડળ અંધકારથી ઢંકાઈ જાય તેમ, કમળ તળાવ ઉજડી જાય તેમ, કે જેનું વીરમરણ પામેલું સેના હોય તેમ, તે દેખાતી હતી. તેજ અંધકારથી છવાઈ ગયું હોય, નદી સુકી ગઈ હોય, યજ્ઞવેદિ અપવિત્ર થઈ હોય, જ્યોત બુઝાઈ ગઈ હોય તેવી. કમળ તળાવના પાંદડા અને ફૂલો ફાટ્યા, પક્ષીઓ ઉડાડી દીધા, હાથીના સુંડના સ્પર્શથી વિક્ષેપ પામેલા જેવી. પતિ માટે દુઃખી, સુકી નદી જેવી, એકલ, અમાવસ્યાની રાત્રે ચાંદ્રહીન જેવી. તે સુક્ષ્મ, સુંદર અંગવાળી, હીરા-માણકોથી ભરેલા ગૃહમાં ઉછેરાયેલી, તાજી તૂટી ગયેલી કમળની ડાળી જેવી, તપતી ગરમીમાં સુકાઈ રહી હતી. પકડાઈ, સ્તંભે બાંધી, સખીઓથી વિયોગ પામેલી, ઊંડા ઉચ્છ્વાસ સાથે દુઃખમાં, જાણે મદમાં પકડાયેલી હાથીની રાણી જેવી. ઉપવાસ, દુઃખ, ધ્યાન અને ભયથી ક્ષીણ, દુર્બળ અને દુઃખી, ઓછું ખાવારી, તપમાં સમૃદ્ધ, પીડાયેલી એવી હતી. દુઃખથી પીડાયેલી સીતાજી, હાથ જોડીને દેવી જેવી વિનંતિ કરતી, મન રઘુનાથમાં સ્થિર રાખીને દશમુખના વિનાશની રાહ જોતી હતી. રાવણ, સદા રામને સમર્પિત, રડતી, નિર્દોષ, વિશાળ, લાલચટાક અને તેજસ્વી નેત્રવાળી માઇથિલી સીતાને મોહિત કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો—તેના અંતને લાવા માટે.