હનુમાનજી, જેઓ તેજથી ભરપૂર હતા, તેમણે જનકની પુત્રી સિતાજીને નિહાળી. દુઃખની આગમાં સળગતી, તેમના વાળ ધૂળથી ગૂંચવાયેલા હતા, અને તેમનું previously પ્રકાશમાન ચહેરું હવે દુઃખથી મલિન જણાતું હતું. તેમનું પુણ્ય જાણે ઓગળી ગયું હતું, તેઓ પૃથ્વી પર પડેલા તારકાની જેમ લાગતાં હતાં—પતિથી વિયોગ પામેલા, અનેક ગુણોથી સમૃદ્ધ છતાં દુઃખમાં ડૂબેલા. પતિના પ્રેમથી જ જેમને શોભા મળતી હતી, તે સિતા હવે સુંદર આભૂષણોથી વંચિત હતી. રાક્ષસાધિપતિ રાવણના વશમાં, પરિવારથી દૂર, સાવ એકલાં. આસપાસ રાક્ષસીઓની ટોળીઓથી ઘેરાયેલ, જાણે હાથીણને ઘેરી રાખવામાં આવી હોય. ચાંદનીના ટુકડા જેવું તેમનું રૂપ, વાદળના કિનારે કે શરદની ધૂંધમાં છુપાઈ ગયેલું લાગતું હતું. તેમનું શરીર દુઃખથી કંપતું હતું, પણ હજી સુધી અજાતાં. જાણે કોઈ વાદ્યસાધન જેનું તાર તૂટેલું હોય—હજુ પણ પતિના કલ્યાણ માટે જાગૃત, છતાં રાક્ષસીઓના વશમાં. તેઓ અશોકવાટિકાના મધ્યમાં, દુઃખના મહાસાગરમાં ડૂબી ગયેલી હતી. આસપાસ રાક્ષસીઓની ભીડ, જાણે રોહિણી નક્ષત્ર આસપાસના તારાઓથી ઘેરાયેલી હોય. હનુમાનજીએ તેમને ત્યાં જોયા—ફૂલવિહોણી વેલ જેવી, તેમનું શરીર ધૂળથી મલિન છતાં સ્વાભાવિક સૌંદર્યથી શોભિત. જાણે કાદવથી લપેટાયેલું કમળનું ડંઠળ—ઝાંખું પણ તેજસ્વી. તેમના કપડાં જૂના અને મેલિયા હતા, છતાં તે તેજસ્વી લાગતી હતી. હનુમાનજીએ તેમને નિહાળ્યા—મૃગશાવક જેવી આંખો, શરીર પર ધૂંધાળપ, પણ અંદરની આશા અખંડિત. આ દુઃખી ચહેરાવાળી, પણ હિંમત ન ગુમાવનાર દેવીઓમાં સરવાળાની, પોતાના પુણ્યથી રક્ષિત, સિતા—જેનાં આંખો ઘેરી અને ગાઢ કાળી હતી—પતિના યશથી પ્રકાશિત. હનુમાનજી, જેમણે સિતાજીને ડરેલી હરણીની જેમ ચારે બાજુ જોતી નિહાળી, તેમનું હૃદય દયાથી ભરી ઉઠ્યું. તેમના ઉદાસ શ્વાસ જાણે વાટિકાના વૃક્ષોને દહન કરી રહ્યાં હોય, દુઃખનો મોજો જાણે ઉઠી રહ્યો હોય. તેમ છતાં, તેમનાં અંગો સુંદર અને અખંડિત, અલંકાર વગર પણ સૌંદર્યમાં ઓગળી ગયેલા. મિથિલાની રાજકુમારીને જોતા હનુમાનજીના હૃદયમાં અતુલ આનંદ છલકાયો. સિતાજીને જોઈને હનુમાનજીની આંખોમાં આનંદથી આંસુ આવી ગયા. તેમણે ત્યાં શ્રીરામને વંદન કર્યું. ત્યારબાદ, શ્રીરામ અને લક્ષ્મણને નમન કરીને, આનંદથી ભરાયેલા હનુમાનજી છુપાઈ ગયા. આ પછી, સુન્દરકાંડના અઢારમા અધ્યાયની શરૂઆત થાય છે. જ્યારે હનુમાનજી ફૂલેલા વૃક્ષોથી ભરેલી વાટિકામાં વૈદેહી સિતાને શોધી રહ્યાં હતાં, ત્યારે રાત લગભગ પૂરી થવા આવી હતી. એ સમયે તેમણે વૈદિક મંત્રોચ્ચાર અને યજ્ઞના અવાજો સાંભળ્યા—જે બ્રહ્મરાક્ષસો દ્વારા રાત્રિ દરમિયાન થતા હતાં. પછી, શુભ વાદ્યો અને મીઠા સંગીતના અવાજ સાથે, દશમુખી રાવણને જાગૃત કરવામાં આવ્યો. જાગીને, રાક્ષસોનો મહાન અને શક્તિશાળી રાજા, ઝૂકેલા હાર અને કપડાં પહેરીને, વૈદેહી સિતાને યાદ કરવા લાગ્યો. સિતાના પ્રત્યેની તીવ્ર આસક્તિ અને કામનાથી ઘેરાયેલો રાવણ પોતાનું અભિલાષા છુપાવી શકતો નહોતો. તે બધા આભૂષણોથી સજ્જ, અપ્રતિમ તેજથી ભરપૂર, વિવિધ વૃક્ષો અને ફળ-ફૂલોથી ભરેલી વાટિકામાં પ્રવેશ્યો. આસપાસ કમળના તળાવો, વિવિધ ફૂલો અને મદમસ્ત પક્ષીઓથી ભરપૂર. વિવિધ મનોહર પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલ, જડિત અને સોનાની વાટિકાઓની શોભા નિહાળતો. જ્યાં વિવિધ પ્રાણીઓના ઝુંડ, પકડાયેલા ફળો ધરતી પર પડેલા, એવી ઘન ઝાડોથી ભરેલી અશોકવાટિકામાં તે પ્રવેશ્યો. તેની સાથે એકસો સ્ત્રીઓ ચાલતી હતી—જાણે ગંધર્વ કન્યાઓ મહેન્દ્ર દેવના પાછળ ચાલે છે તેમ. કેટલીક સ્ત્રીઓએ હાથમાં સોનાના દીવા લીધા, કેટલીકએ વાળના ચામર, તો કેટલીકએ પાંખા પકડી રાખ્યા. બીજીઓએ સોનાની પાતીમાંથી પાણી આગળ લઈ જતું, તો કેટલીક ગોળ પંખા લઈને પાછળથી ચાલતી. એક સ્ત્રીએ જમણા હાથમાં મણિથી બનેલું ઝળહળતું પાત્ર પકડી રાખ્યું હતું, જે ભરેલું હતું. બીજી સ્ત્રીએ પાછળથી ચાંદની જેવો, સોનાની ડાંડીવાળો છત્ર પકડી રાખ્યો હતો, જે રાજહંસ જેવો ચમકતો હતો. રાવણની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, જેમની આંખો ઊંઘ કે મદથી મલિન નહોતી, પોતાના વીર પતિના પાછળ વીજળી જેવી ચાલતી હતી. તેમનાં હાર અને કંકણ ખસેડાયેલા, રંગ ફિક્કા, વાળ બિખરાયેલા અને ચહેરા પર પરસેવો ઝળહળતો. મદ અને ઊંઘથી લથડતી, તેમના સુંદર ચહેરા પર પરસેવાની ઝાંખી હતી, હાર મરછાયા, વાળમાં ફૂલો ગૂંચવાયેલા. તેમનો મહાન સ્વામી, કામના વશમાં, મન સિતા પર સ્થિર, ધીમે ધીમે ચાલતો અને નિર્વીણ દેખાતો હતો. હનુમાનજીએ તેમના પગલાં સાથે ચાલતી સ્ત્રીઓના કમરપટ્ટા અને પાયલના ઘંટિયાંના અવાજો સાંભળ્યા. હનુમાનજીએ તેને જોયો—અપ્રતિમ પરાક્રમ અને અદભુત શક્તિ ધરાવતો, દ્વાર તરફ આગળ વધતો. તેના ચારેય બાજુ અનેક દીવા પ્રગટાવેલા, આગળ અત્તર લગાવેલી સ્ત્રીઓ દીવા લઈને ચાલતી. રાવણના આંખો વિશાળ, લાલ અને કામથી, અભિમાન અને મદથી ત્રાંસા—કામદેવ જેવો દેખાતો, તેમનું ધનુષ્ય એક બાજુ મુકી દીધેલું. તે સુંદર સફેદ ઉપરનો કપડો પહેરેલો, ફૂલો વડે શોભિત, હાથના કંકણમાં અટવાયેલો. પાંદડાં અને ફૂલોની વચ્ચે, છુપાઈને, હનુમાનજી રાવણને ધ્યાનપૂર્વક નિહાળવા લાગ્યા, જ્યારે રાવણ નજીક આવી રહ્યો હતો. ત્યારબાદ, વાનર મુખ્ય હનુમાનજીએ રાવણની સુંદર અને યુવાન સ્ત્રીઓને પણ જોયા, જેમની સૌંદર્ય અને યુવાની તેજસ્વી હતી.