મહાન વાનર હનુમાનજી એ એક સુંદર સુવર્ણ શિંશપા વૃક્ષ જોયું, જેના ચારે બાજુ સંપૂર્ણ સોનાથી બનેલા મંચો હતા. આસપાસની જમીન, પર્વતીય ઝરણાં અને બીજા પણ ઘણા સુવર્ણ વૃક્ષો એમણે જોયાં, જે પોતાની તેજસ્વિતામાં મોર જેવાં લાગતાં. એ વૃક્ષોના તેજથી હનુમાનજીને એવુ લાગ્યું કે, "હું તો સર્વત્ર સુવર્ણ રંગનો દેખાઈ રહ્યો છું, જાણે મેરુ પર્વત જેવો." પવનથી ડોલતાં અને સોંસોં કરતા નાનાં ઘંટડાંના અવાજથી ગૂંજતાં એ સુવર્ણ વૃક્ષોને જોઈને હનુમાનજી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. પછી, પાંદડાંથી ઢંકાયેલું, ફુલોથી અને કોયલાંથી ભરપૂર એ સુંદર શિંશપા વૃક્ષ પર ચપળ હનુમાનજી ચડી ગયા. એમણે મનમાં વિચાર્યું: "અહીંથી હું વૈદેહી, જે રામજીને જોવા માટે તરસી રહી છે અને દુઃખી મનથી કદાચ અહીં-ત્યાં ભટકી રહી હશે, તેને જોઈ શકીશ." હનુમાનજીએ નિશ્ચિત માન્યું કે, "આ તો જરૂર જ રાવણના આશોક વન છે, જ્યાં ચંદન, ચંપક અને બકુલના વૃક્ષો શોભે છે. અહીં સુંદર કમળના તળાવ છે, જ્યાં પક્ષીઓના ઝુંડ આવે છે; નિશ્ચય જ રાજમાતા જાનકી અહીં આવતી હશે." એમણે વિચાર્યું, "રાઘવની પ્રિય અને વનવાસ જીવનમાં નિપુણ જાનકી અહીં આવતી જ હશે. અથવા તો, મૃગનેત્રા, વિવેકવાળી સીતાજી, રામજીના વિચારોથી વ્યથિત, પણ ટૂંક સમયમાં આ વનમાં આવી પહોંચશે. રામજીના વિરહમાં દુઃખી, સુંદર આંખવાળી, વનવાસ જીવનને સર્વદા પસંદ કરતી એ દેવીઓ અહીં આવતી જ હશે. જનકનંદિની, રામજીની પ્રિય અને પાવન સીતાજી, વનવાસીઓની સંગતની હંમેશા ઇચ્છા કરતી હશે." "શ્યામવર્ણી, સાંજે પૂજા કરનાર જનકનંદિની નિશ્ચય જ આ શુદ્ધ જળવાળી નદી પાસે સાંજના સમયે આવશે. આ સુંદર આશોક વન તો એ ધર્મપત્ની માટે યોગ્ય છે, જે પુરુષોત્તમ રામજીની પ્રિય છે. જો ચંદ્રમાની જેમ તેજસ્વી ચહેરાવાળી એ દેવીઓ હજી જીવતી હશે, તો તે ચોક્કસપણે આ ઠંડા જળવાળી નદી પાસે આવશે." આવું વિચારીને, મહાન હનુમાનજી રામજીની પત્ની માટે રાહ જોઈને, બધું નિહાળી, ઘન પર્ણોથી ઢંકાયેલા વૃક્ષમાં ગુપ્ત રહી ગયા. હવે વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડના પંદરમા અધ્યાયનું વર્ણન થાય છે. ત્યાં ઊભેલા હનુમાનજી, માઇથિલી (સીતાજી)ને શોધતા, આખું વિસ્તાર ધ્યાનથી જોયું. દરેક જગ્યાએ લતાવલિત વૃક્ષોથી શોભિત, દિવ્ય સુગંધ અને સ્વાદથી ભરપૂર, એ વન સર્વત્ર સુંદર લાગતું. એ સ્થળ નંદનવન જેવું લાગતું—હરણો, પક્ષીઓથી ભરેલું, મહેલો અને મંડપોથી ગૂંજતું, કોયલના મીઠા અવાજોથી ગુંજતું. ત્યાં સોનાના કમળ તથા કુમુદથી ભરેલા તળાવ, ઘણા આસન અને પાંજરા, અને બહુમાળી મહેલો શોભતા હતા. દરેક ઋતુમાં સુંદર ફળવાળા વૃક્ષો, ફૂલેલા આશોક વૃક્ષોની તેજસ્વિતા સાથે, એ વન ઉગતા સૂર્ય જેવું પ્રભામય લાગતું. ત્યાં હનુમાનજીને એવું લાગ્યું કે, પાંદડાં વગરની ડાળીઓથી એ વન જાણે અગ્નિપ્રવાહથી ધગધગતું હોય, જાણે પક્ષીઓ સતત પાંદડાં ખાઈ જાય છે. સૈંકડો પક્ષીઓ ઉડી રહ્યા હતા, વિવિધ ફૂલોની માળાઓથી શોભિત, દુઃખ દૂર કરતા ફૂલોથી ભરેલા આશોક વૃક્ષો પણ હતા. ભારે ફૂલોથી જમીન સુધી ઝૂકી ગયેલા, કર્ણિકાર અને કિન્શુક જેવા વૃક્ષો પુષ્પોથી છલકાતા હતા. એ વિસ્તાર વૃક્ષોના તેજથી સર્વત્ર પ્રકાશિત લાગતો; પુન્નાગ, સપ્તપર્ણ, ચંપક અને ઉદ્દાલક વૃક્ષો પણ ત્યાં હતા. ઘણા વૃક્ષો સારી રીતે મજબૂત મૂળ સાથે, સંપૂર્ણ ફૂલોમાં શોભતા હતા; કેટલાક બુઝાયેલા સોનાની જેમ, તો કેટલાક અગ્નિની જ્યોતિ જેવી લાલिमा ધરાવતા. હજારો આશોક વૃક્ષો કાજળ જેવી કાળી છાયાવાળા હતા, જાણે દેવલોકના નંદન અને ચૈત્રરથ ઉદ્યાન હોય. એ સ્થળ અસાધારણ, કલ્પનાતીત, દિવ્ય અને આનંદદાયક સૌંદર્યથી ભરપૂર લાગતું—જાણે બીજું આકાશ, ફૂલોના પ્રકાશથી ભરેલું હોય. સૈંકડો ફૂલોના રત્નોથી શોભિત, જાણે પાંચમું સમુદ્ર, દરેક ઋતુના ફૂલોથી ભરપૂર, મધમાખીઓની સુગંધથી મહેકતું હતું. એ આનંદદાયક ઉદ્યાનમાં હરણો અને પક્ષીઓના વિવિધ અવાજો ગુંજતા, અનેક સુગંધોથી ભરપૂર અને મનોહર લાગતું. એ પછી, હનુમાનજીને નજીકમાં એક ભવ્ય મંડપ દેખાયો, જે હજારો સ્તંભો પર ઉભો હતો, અને કૈલાસ પર્વત જેવું ધવળ અને તેજસ્વી લાગતો હતો. મોતી જેવા લાલ કાંસાની સીડીઓ, શુદ્ધ સોનાનો મંચ, આંખોને ચમકાવે તેવી તેજસ્વિતા ધરાવતો એ મંડપ હતો. નિર્વિકાર અને ઊંચો, જાણે આકાશને સ્પર્શતો હોય; ત્યારે હનુમાનજીએ તેને જોયું—મેલાં કપડાં પહેરેલી, રાક્ષસી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલ, એક સ્ત્રી બેઠી હતી. ઉપવાસથી દુર્બળ, દુઃખી, વારંવાર ઉદાસ ઉચ્છવાસ કરતી; હનુમાનજીએ તેને શુદ્ધ, શુક્લપક્ષના આરંભના ચાંદની જેમ તેજસ્વી જોઈ. પણ દુઃખથી જ્યોતિ મલિન, તેજ ઓટમાં છુપાઈ ગયેલી, જાણે ધુમ્મસમાં છુપાયેલી જ્યોત જેવી. એક જ પીળાં, મેલાં, કોમળ કપડાં પહેરેલા, કોઈ આભૂષણ વિના, મલિન, જાણે કમળના છોડમાંથી ફૂલ વિલય પામ્યું હોય. દુઃખથી પીડાયેલી, તપથી શોભિત, દુઃખથી કંટાળેલી, જાણે રોહિણી નક્ષત્ર મંગળગ્રહથી પીડાય છે. ચહેરા પર અશ્રુ, દુઃખી, ઉપવાસથી દુર્બળ, શોક અને ધ્યાનમાં લીન, હંમેશા દુઃખમાં ડૂબેલી. હનુમાનજીએ જોઈ કે, પોતાના પ્રિયજનોથી વિહોણી, રાક્ષસી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલી, જાણે મૃગીને તેના ઝુંડથી અલગ કરી, શ્વાનોના ટોળા વચ્ચે મૂકી હોય, તેવી હાલતમાં એ બેઠેલી હતી.