પછી, તે વિદ્વાન વાનર ચંદ્રને આકાશમાં તેજસ્વી જોઈ રહ્યો હતો, જે પોતાની ચાંદી જેવી કિરણો ફેલાવતો, વારંવાર ઉગતો અને અસ્તાવતો હતો—જેમ કે ઉન્મત્ત વાછરડું ચરાણમાં ભટકે છે એમ. તેણે એ શીતલકિરણ ચંદ્રને જોયો, જે જગતના પાપોનો નાશક અને મહાસાગરને જલનિત્ય કરનાર હતો, અને જે બધાં જીવોમાં પ્રકાશ ફેલાવતો નજીક આવી રહ્યો હતો. જેમ લક્ષ્મી પૃથ્વી પર મંદર પર શોભે છે, અથવા સાંજના સમયે સાગરમાં, અથવા જળમાં કમળ વચ્ચે, તેમ ચંદ્ર પણ આકાશમાં અતિ સુંદર રીતે શોભતો હતો. ચાંદીના પાંજરામાં હંસ જેમ તેજ આપે, મંદર ગફામાં સિંહ જેમ શોભે, અથવા ગર્વીલા હાથી પર વીર જેમ ઝગમગે—એવી રીતે ચંદ્ર આકાશમાં તેજ પાથરી રહ્યો હતો. પવિત્ર ચંદ્ર, નિર્વિકાર અને ઉજળો, જે પરિપ્રભા, તૂષાર કે મહાપ્લાનેટોના છાંયાથી મુક્ત હતો, પોતાની નિર્મળ કિરણોથી પ્રકાશિત થતો હતો. જેમ સિંહ પથ્થરીલાં પહાડ પર પહોંચીને તેજ આપે, હાથી ઘનઘોર જંગલમાં ઝગમગે, અથવા રાજા પોતાનું રાજ્ય પામીને શોભે—એવી રીતે ચંદ્ર આકાશમાં પ્રકાશિત થતો હતો. આપવાસી સાંજ પણ સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી હતી. જ્યારે ચંદ્ર ઉગ્યો, ત્યારે એ અંધકારને દૂર કરી, વધતા રાક્ષસો અને માંસાહારી પ્રાણીઓને હંફાવી, અને રામથી આનંદિત મનને શાંત કરી. વાદ્યના મીઠા સ્વર ગુંજતા હતા; સદાચારવાળી સ્ત્રીઓ પતિ સાથે નિદ્રાધીન હતી; અને રાત્રિમાં ભટકતા, અદ્ભુત અને ભયાનક વર્તનવાળા રાક્ષસો આનંદ માટે નીકળ્યા. એ વિદ્વાન વાનરે જોયું કે કેટલાય કુળો મદમસ્ત અને અવ્યવસ્થિત હતા, રથ, ઘોડા અને ભવ્ય બેઠકોથી ભરેલા, અને વીરતાથી યુક્ત હતા. તેઓ પરસ્પર અતિશય નિંદા કરતા, મજબૂત હાથ હલાવતા, મદમસ્તની જેમ અસપષ્ટ બોલતા અને એકબીજાને અપમાન કરતા. રાક્ષસો પોતાના વક્ષસ્થળ ફેંકતા, અંગપ્રસંગે પ્રિયજનો પર ફેંકતા, વિવિધ રૂપ દર્શાવતા અને મજબૂત ધનુષ્ય હલાવતા. તેને જોઈને, કેટલાક પ્રિયજનોને લપટાયેલા, કેટલાક સુતા, કેટલાક સુંદર ચહેરાવાળી હસતા અને કેટલાક ક્રોધથી ઊંડી શ્વાસ લેતા સ્ત્રીઓ દેખાઈ. શહેરમાં મહાન હાથીઓ ગર્જના કરતા, માન્ય અને સુખાસીન હતા, અને વીર ઉદ્દ્વિગ્ન શ્વાસ લેતા—જેમ સરોવરમાં સાપ શ્વાસ લે છે તેમ. એ શહેરમાં તેણે અત્યંત બુદ્ધિશાળી, સુંદર નામવાળા, પોતાના કર્મપ્રતિ નિષ્ઠાવાન, જગતના નેતા એવા વિવિધ પ્રકારના અને સુંદર ઉપાધિવાળા રાક્ષસો જોયા. તે સુંદર સ્વભાવવાળા, ગુણોથી યુક્ત, તેજસ્વી રાક્ષસોને જોઈને તે આનંદિત થયો; અને કેટલાક વિકૃત રૂપવાળાં પણ જોયા. પછી તેણે ત્યાં એવી સ્ત્રીઓ જોયી, જે સર્વોચ્ચ સન્માનને પાત્ર, શુદ્ધ સ્વભાવવાળી, મહાન ગૌરવયુક્ત, પોતાના પ્રિયજન અને પાનમાં આસક્ત, અને પોતાના સ્વરૂપે તારાની જેમ તેજસ્વી હતી. મધ્યરાત્રિએ કેટલાક સ્ત્રીઓ પ્રિયજન દ્વારા લપટાયેલા, કેટલાક મિત્રોથી લપટાયેલા—જેમ પક્ષીઓ એકબીજાને લપટે છે તેમ—એવી દેખાઈ. પછી તેણે કેટલીક સ્ત્રીઓ ઉપરની છત પર બેઠેલી, આરામથી પોતાના પ્રિયજનની ગોદમાં આરામ કરતી, પતિપ્રતિ નિષ્ઠાવાન, ધર્મમાં ચિત્ત આપેલી, અને કેટલીક કામનાથી બેઠેલી જોઈ. કેટલીક અનાવૃત, સુવર્ણ કમળ જેવી કાંતિવાળી, કેટલીક ઉત્તમ ગુણવાળી શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી, અને કેટલીક ચાંદની જેવી કાંતિવાળી—પ્રીયજનથી વિયોગને કારણે સૌંદર્યમાં ક્ષય પામેલી, પણ સુંદર અંગવાળી—એવી દેખાઈ. પછી, પોતાના પ્રિયજનને પામીને, મનને આનંદ આપતી, મહાન આનંદ અને સુખથી પરિપૂર્ણ, પોતાના ઘરમાં આનંદમગ્ન, અતિમોહક એવી સ્ત્રીઓને વીર વાનરે જોયા. તેણે ચંદ્ર જેવી કાંતિવાળી, વક્ર અને સુંદર પાંપણવાળી, મોહક આંખવાળી, અનેક આભૂષણોથી શોભિત, અને શતકમળ-સરોવર જેવી મોહક સ્ત્રીઓના ચહેરા જોયા. પરંતુ, તેને એ સર્વોચ્ચ કુળમાં જન્મેલી, પથ પર ઉભેલી, સુશોભિત લતા જેવી સીતાદેવી, જે મનથી મહાન અને સર્વોત્તમ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી, એ દેખાઈ નહીં. તેણે એ પ્રાચીન પથ પર સ્થિત, મૃગની જેમ આંખવાળી, વિરહગ્રસ્ત, પતિના મહિમાથી ભીની, સર્વ સ્ત્રીઓમાં વિશિષ્ટ એવી સીતાને જોયી. તેણે જોઈ કે સીતાદેવી, તાપથી પીડાયેલી, ગળામાં અશ્રુના ડાઘવાળી, પહેલાં શ્રેષ્ઠ હારોથી અલંકૃત, સુંદર પાંપણવાળી અને ઘેરો રંગ ધરાવતી, જંગલમાં નૃત્ય કરતી નિલકંઠપક્ષી જેવી દેખાતી હતી. ક્યારેક ધૂંધળી ચાંદની રેખા જેવી, ક્યારેક ધૂળથી ઢંકાયેલા સુવર્ણ વળી જેવી, ક્યારેક ઘા પડ્યા પછીના નિશાન જેવી, અથવા પવનથી વાંકી થયેલી વાદળની રેખા જેવી જણાતી. રામની પત્ની, શ્રેષ્ઠ વક્તા અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, એવી સીતાને ન જોઈ શકતાં, વાનર લાંબા સમય પછી દુઃખથી વ્યાકુળ થયો, જેમ ધીમી ગતિએ ચાલનાર થોડો આરામ પામ્યા પછી થાકી જાય છે તેમ. હવે, છઠ્ઠું અધ્યાય સાંભળો. એ વાનર, ઈચ્છિત રૂપ ધારણ કરીને, લંકાનગરના મહેલો વચ્ચે સ્વતંત્રતાથી ફરતો અને ચપળતાથી સર્વત્ર તપાસતો હતો. ભાગ્યથી તેજસ્વી તે વાનર રાક્ષસરાજના મહેલ પાસે પહોંચ્યો, જે સૂર્ય જેવી દીપ્તિવાળી દીવાલથી ઘેરાયેલો હતો. ભયાનક રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત, જેમ સિંહો મહાવનને રક્ષે છે તેમ, એ વાનર-હાથી એ મહેલને તેજસ્વી જોઈ રહ્યો હતો. સુવર્ણથી શોભિત ચાંદીના દ્વારપટથી અલંકૃત, વિવિધ પ્રાંગણ અને સુંદર દ્વારોથી ઘેરાયેલો હતો. શક્તિશાળી હાથીસવાર અને નિર્ભય, અવિરત યોદ્ધાઓ, દુર્જય ઘોડા અને રથચાલકો ત્યાં એકત્રિત હતા. અનેક કિંમતી રત્નોથી ભરેલો, શ્રેષ્ઠ આસનો અને મહાન રથચાલકો, ભવ્ય સિંહાસનોથી શોભિત હતો. ચારેય તરફથી અતિમોહક દૃશ્યો, અનેક પ્રકારના પ્રાણી અને પક્ષીઓથી પરિપૂર્ણ હતો. કડક શિસ્તવાળી આંતરિક રક્ષા અને રાક્ષસો દ્વારા સુરક્ષિત, અને સર્વોત્તમ સ્ત્રીઓથી ભરેલો હતો. રાક્ષસરાજનું નિવાસસ્થાન આનંદિત અને સુંદર સ્ત્રીઓથી તેજસ્વી, અને ભવ્ય આભૂષણોની ધ્વનિથી મહાસાગર જેવી ગુંજતું હતું. એ મહેલ રાજલક્ષણોથી યુક્ત અને શ્રેષ્ઠ ચંદનના સુગંધથી સુગંધિત, મહાન લોકોથી ભરેલો, જેમ વિશાળ વનમાં સિંહો વસે છે તેમ. ડોલ અને મૃદંગની ધ્વનિથી ગુંજતું, શંખના નાદથી ગર્જતું, ઉત્સવો પર હંમેશાં પૂજાતા અને રાક્ષસો દ્વારા સતત માન પામતું હતું. મહાસાગર જેટલું ઊંડું અને સમુદ્ર જેવી ગર્જના કરતું, એ મહાન આત્માવાળા રાક્ષસરાજનું મહાન મકાન, અપરંપાર ધનથી ભરેલું હતું. એ મહાન વાનરે એ મહેલને અનેક કિંમતી રત્નોથી ભરેલું, તેજસ્વી, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ગંજાયેલું જોયું.