વિજયી અને પરાક્રમી હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના શૌર્યથી લંકાની મહાનગરી અને તેના રૂપ બદલતા રક્ષકને જીતીને, રાત્રિના સમયે દિવાલ પરથી ઊછળીને લંકામાં પ્રવેશ્યા—દ્વારનો ઉપયોગ કર્યા વિના. વાનરરાજ સુગ્રીવના કલ્યાણ માટે તેઓ એ શહેરમાં ઘૂસ્યા અને દુશ્મનોના મસ્તક પર ડાબું પગ મૂક્યું. લંકાની સુંદર નગરી તરફ તેઓ હર્ષથી આગળ વધ્યા, જ્યારે આસપાસ હાસ્ય અને સંગીતના ઘ્વનિથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું. આ શહેરના મહેલ વીજળી જેવી જાળીઓથી શોભતા, વજ્રમય જાળથી સુશોભિત હતા અને આકાશમાં વાદળ જેવા દેખાતા. રાક્ષસોની ગૃહમાળાઓથી લંકા તેજસ્વી બની રહી હતી—સફેદ વાદળ જેવી, કમળ અને સ્વસ્તિકના અળકારોથી શોભાયમાન. ચારે બાજુથી સુશોભિત, વિવિધ માળા અને આભૂષણોથી મંડિત એ શહેર હનુમાનને નજરે પડ્યું, જેમણે વાનરરાજના હિત માટે પ્રવેશ કર્યો હતો. રાઘવના કાર્ય માટે હનુમાન મહેલથી મહેલ ભમ્યા, અને તેઓ આનંદિત થયા. અહીં-ત્યાં વિવિધ આકારના અને રૂપના મહેલો નજરે પડ્યા, તથા ત્રણ સ્વરોથી શોભિત મોહક ગીતો તેમના કાનમાં પડ્યા. સ્ત્રીઓના કમરપટ્ટા અને પાયલના ઘંટના મોહક ઘ્વનિ, જેમ સ્વર્ગની અપ્સરાઓ વચ્ચે હોય તેમ, હનુમાને સાંભળ્યા. મહાન આત્માવાળા લોકોના મહેલોમાં પગલીઓના અવાજ, તાળીઓ અને શીળીઓ પણ સંભળાયા. રાક્ષસોના ઘરોમાં મંત્રોચ્ચારના ઘ્વનિ, પોતાના અધ્યયનમાં તલીન રાત્રિચર રાક્ષસોનું દર્શન હનુમાનને થયું. રાજમાર્ગ પર રાવણની સ્તુતિ કરતા, ગર્જના કરતા રાક્ષસોની મોટી ટોળકી પણ દેખાઈ. શહેરના મધ્યભાગમાં, વજ્ર અને દંડ, દર્ભ અને અગ્નિકુંડ જેવા શસ્ત્રો ધારણ કરનારા, જટાધારી, મુંડમૂંડિયા, વાછાની ચામડી પહેરેલા રાક્ષસો, તથા એક આંખવાળા, રંગબેરંગી, પેટલાંબા, વિશાળ સ્તનવાળા, વિકરાળ અને નાનકડા-મોટા અજીબ રાક્ષસોનું દર્શન થયું. તેમણે ધનુષ, તલવાર, મુંગા, લોખંડના દંડ, વિવિધ શસ્ત્રો અને ધ્વજાવાળા રાક્ષસો, ભાલા, વૃક્ષો અને વજ્ર ધારણ કરનારા, તથા ફાંસી અને ગોલીધારી રાક્ષસો જોયા. અનેક રાક્ષસો માળા, સુગંધિત તેળ, શ્રેષ્ઠ આભૂષણો અને વિવિધ વસ્ત્રોથી શોભાતા, પોતાની મરજી પ્રમાણે ફરતા હતા. શસ્ત્રધારી, વજ્રધારી, શતલક્ષ રાક્ષસો, સતત ચેતન અને નિષ્ઠાવાન, શહેરની રક્ષા કરતા હતા. હનુમાને રાવણના રાક્ષસપ્રભુના વિશિષ્ટ ગૃહની બહારનું પ્રદેશ જોયું, જે મહાન સુવર્ણમય દ્વારથી યુક્ત હતું. રાક્ષસરાજાના પર્વતશિખર પર આવેલા, કમળમાળાથી શોભતા ખાડાઓથી ઘેરાયેલા મહાન ગૃહને તેમણે જોયું. દૈવી શોભાવાળું, દૈવિક સંગીતથી ગુંજતું, દેવલોક જેવી પ્રભા ધરાવતું એ ગૃહ મજબૂત પ્રાચીરોથી ઘેરાયું હતું. અહીં ઘોડાઓના હિંસાડા, આભૂષણોની ઝણઝણ, અને સુશોભિત રથો, વાહનો, વિમાનો તથા ઉત્તમ ઘોડા-હાથીઓનો મેળાવડો હતો. ચાર દાંતોવાળા, સફેદ વાદળ જેવા હાથીઓ સુંદર દ્વારો પર સુશોભિત હતા, અને પાંજરાયેલા પક્ષીઓ અને મદમસ્ત પશુઓ પણ હતા. હજારો બલવાન રાક્ષસો અને રાવણના રક્ષણ હેઠળ હનુમાન એ ગૃહમાં પ્રવેશ્યા. હનુમાન રાવણના આંતરિક મહેલમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં સુવર્ણ અને રત્નમય જાળી, મોતી અને મણિમય શોભા, ઉત્તમ અગરુ અને ચંદનના સુગંધથી સમગ્ર વાતાવરણ સુગંધિત હતું. આ રીતે સુંદરકાંડના પાંચમા સર્ગનો અંત આવે છે. પછી, બુદ્ધિશાળી હનુમાને આકાશમાં તેજસ્વી ચંદ્રમાને જોયો—જે વારંવાર ઉગતો અને અસ્તાવતો, ચાંદી જેવી કિરણો ફેલાવતો, અને ઉન્મત્ત વાછરડાની જેમ આકાશમાં ફરતો હતો. એ શીતલ કિરણવાળો ચંદ્ર, જગતના પાપોનો નાશક, મહાસાગરને આંદોલીત કરતો અને સર્વ જીવોમાં પ્રકાશ ફેલાવતો હતો. જેમ પૃથ્વી પર મંદર પર્વત પર, સાંજના સમયે સાગરમાં, કે જળમાં કમળોમાં લક્ષ્મી શોભે છે, તેમ ચંદ્ર આકાશમાં સુંદર રીતે તેજસ્વી હતો. જેમ ચાંદીના પાંજરામાં હંસ, મંદર ગુફામાં સિંહ, કે ગજ પર વીર શોભે છે, તેમ ચંદ્ર આકાશમાં પ્રકાશિત થતો. નિર્મળ, કળંકરહિત, તડકાવિહિન ચંદ્રની કિરણો તેજસ્વી હતી. જેમ સિંહ પર્વતની શિખર પર, ગજ મહાવનમાં, કે રાજા રાજ્ય પ્રાપ્ત કરી તેજસ્વી થાય છે તેમ ચંદ્ર આકાશમાં દીપ્યો. આ આશ્ચર્યજનક સાંજ, સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી, ચંદ્રના ઉદયથી અંધકાર દૂર કરી, વધતા રાક્ષસો અને માંસાહારી દૈત્યોએ ભાગ્યા, અને રામના સ્મરણથી મન પ્રસન્ન થયું. વાદ્યયંત્રોના મોહક સ્વર ગુંજ્યા, ઉત્તમ નારીઓ પોતાના પતિઓ સાથે સુઈ રહી, અને રાત્રિચર રાક્ષસો, પોતાના વિચિત્ર અને ભયાનક વર્તન સાથે, રાત્રિના આનંદ માટે નીકળી પડ્યા. હનુમાને જોયું કે અનેક કુળો મદમાં ઉન્મત્ત અને અવ્યવસ્થિત, રથો, ઘોડા અને સુશોભિત બેઠકોથી ભરેલા, વીરતાથી પ્રભાવી છે. તેઓ એકબીજાને વધુમાં વધુ દુર્ભાષા કહેતા, બળવાન હાથ હલાવતા, અને નશામાં અસંયમિત વાણીથી એકબીજાની નિંદા કરતા. આ રીતે, હનુમાન લંકાના શહેર અને રાવણના મહેલમાં પ્રવેશી, ત્યાંની વૈભવી અને અદભુત દૃશ્યો નિહાળી, પોતાના ધ્યેય માટે આગળ વધ્યા.