આગળનું સુનદર કાંડનું ચોથું અધ્યાય, શ્રીમદ વાલ્મીકિ રામાયણમાં, શ્રવણ કરો. વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, વિખ્યાત હનુમાન, પોતાના પરાક્રમથી લંકાની ઉત્તમ નગરી અને રૂપ બદલી શકનારા રક્ષકને જીતીને, રાત્રે જ લંકામાં પ્રવેશ કરે છે—તે પણ દરવાજા ઉપયોગ કર્યા વિના, ભીત પર કૂદીને. વાનર રાજના હિત માટે, તે લંકાની નગરીમાં પ્રવેશ કરે છે અને શત્રુઓના માથા પર ડાબું પગ મૂકે છે. પછી, હનુમાન હસવાના અવાજ અને ઉંચા સંગીતના ઘોષ સાથે, સુંદર લંકા નગરી તરફ આગળ વધે છે. તે નગરી ભવ્ય મકાનોથી ઝળહળતી હતી—જેમ વીજળીના ઝાંખા જાળીઓ, વજ્રમય જાળીઓ, અને આકાશમાં વાદળોની જેમ ચમકતી. તે સમયે, રાક્ષસોના સમૂહના મકાનોથી, લંકા તેજસ્વી હતી—વાદળ જેવી સફેદ, કમળ અને સ્વસ્તિકના આભૂષણોથી સજ્જ. શહેરના દરેક ખૂણામાં, મકાન સતત વધતા, સુંદર રીતે સુશોભિત, વિવિધ હાર અને આભૂષણોથી શણગારેલી, હનુમાન વાનર રાજના હિત માટે આ નગરી નિહાળે છે. રાઘવના હિત માટે ફરતા, તે એક મકાનથી બીજામાં જાય છે, અને આનંદથી તે મકાન-elephant રૂપે બધું જુએ છે. તે જુએ છે—વિભિન્ન આકાર અને રૂપના મકાન, અને ત્રણ પ્રકારના સ્વરોથી શણગારેલા મનોહર ગીતો સાંભળે છે. સ્ત્રીઓના કમરબંધ અને પાયલના ઝંકાર, પ્રેમથી પ્રેરિત, સ્વર્ગની અપ્સરાઓ જેવું સંગીત, તે સાંભળે છે. મહાન આત્માઓના મકાનમાં પગલાંઓના અવાજ, હાથની તાળી અને ચીસ પણ તે સાંભળે છે. રાક્ષસોના મકાનમાં, મંત્રોચ્ચાર કરતી વ્યક્તિઓના અવાજ, અને રાત્રિમાં ભટકતા, પોતાના અધ્યયન માટે સમર્પિત રાક્ષસો પણ તે જુએ છે. રાક્ષસોના સમૂહ, રાવણની પ્રસંશા કરતા, ગર્જના કરતા, રાજમાર્ગ પર ઉભા છે—તેનું પણ તે દૃશ્ય જુએ છે. મધ્ય વિભાગમાં, તે અનેક રાક્ષસો જુએ છે—જાસૂસી માટે સમર્પિત, જટાધારી, મુંડમુંડ, ગાયના ચામડાં પહેરેલા. અને હાથમાં દર્ભ ઘાસ, અગ્નિકુંડ, ગદા, મોગરી, લાકડી જેવા શસ્ત્રો ધરાવતા. એક આંખવાળા, રંગબેરંગી, ગોળપેટાવાળા, વિશાળ ઉરવાળા, ભયાનક, વાંકડા મુખવાળા, અજીબ, નાના, અને વિક્રાળ—આ બધા રાક્ષસો તે જુએ છે. તે તીરસંદારો, તલવારવાળા, મોગરી અને લોખંડની ગદાવાળા, અને વિવિધ કવચમાં ચમકતા રાક્ષસો જુએ છે. એવા પણ જુએ છે જે ન તો બહુ જાડા કે પાતળા, ન તો બહુ ઊંચા કે નાના, ન તો બહુ ઉજળા કે કાળા, ન તો બહુ વાંકાં કે નાના. વિકૃત, અનેકરૂપ, સુંદર, તેજસ્વી, ધ્વજ અને શસ્ત્રોથી સજ્જ—આ બધાં પણ તે જુએ છે. તે યોદ્ધાઓ જુએ છે—ભાલા, વૃક્ષો, તલવાર, વીજળી, ગોળા, ફાંસ, વગેરે શસ્ત્રોથી સજ્જ. અનેક રાક્ષસો હાર, સુગંધિત દ્રવ્ય, સુંદર આભૂષણ, વિવિધ વસ્ત્રોમાં, પોતાની મરજીથી ફરતા—તે બધાં પણ તે જુએ છે. તે તીક્ષ્ણ ભાલા અને શક્તિશાળી વીજળી ધરાવતા, લાખો ચેતન રાક્ષસો જુએ છે, જે ક્યારેય થાકતા નથી. રાક્ષસ રાજના ગૃહના આગલા ભાગે, સુવર્ણ દ્વારવાળું ભવ્ય મકાન, પર્વત ઉપર સ્થિત, કમળના હારથી શણગારેલી ખાઈથી ઘેરાયેલું, તે જુએ છે. તે મકાન rampartsથી ઘેરાયેલું, દૈવી રૂપ, સ્વર્ગીય સંગીતથી ગુંજતું, દેવલોક જેવું દેખાતું. ઘોડાંની અડધ-અડધ neighing, આભૂષણોની ઘોષ, ભવ્ય રથ, વાહનો, વિમાનો, ઉત્તમ ઘોડાં અને હાથીઓથી ભરેલું, તે મકાન ગુંજતું હતું. ચારેક દાંતવાળા, વાદળ જેવા સફેદ, સુંદર દ્વાર પર સજ્જ, અને મદમસ્ત પશુ-પક્ષીઓથી શણગારેલા હાથીઓ પણ ત્યાં હતા. હજારો શક્તિશાળી રાક્ષસો દ્વારા સુરક્ષિત, રાક્ષસ રાજ દ્વારા રક્ષિત, હનુમાન એ ગૃહમાં પ્રવેશ કરે છે. રાવણના આંતરિક મહેલમાં, સુવર્ણ અને રત્નમય જાળીથી ઘેરાયેલું, મુક્તા અને રત્નોથી શણગારેલું, ઉત્તમ અગર અને ચંદનના સુગંધથી યુક્ત, હનુમાન પ્રવેશ કરે છે. અહીં સુનદર કાંડનો પાંચમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે. પછી, તે વિવેકી હનુમાન આકાશમાં ઉજળા ચાંદને જુએ છે—ચાંદની કિરણો ફેલાવે છે, વારંવાર ઊગે અને અસ્ત થાય છે, જાણે ચારેક ચકરાયેલા બળદે ચરખામાં ફરતા હોય. તે શીતલ કિરણવાળા ચાંદને જુએ છે, જે પાપનો નાશ કરે છે, મહાસાગરને ઉથલાવે છે, અને સર્વ જીવોને પ્રકાશિત કરે છે. જેમ લક્ષ્મી પૃથ્વી પર મંદર પર્વત પર, સાંજના સમયે સાગરમાં, કે કમળમાં ઝળહળે છે, તેમ ચાંદ પણ આકાશમાં સુંદર રીતે ઝળહળતો હતો. ચાંદ, જાણે ચાંદીના પાંજરમાં હંસ, કે મંદર ગુફામાં સિંહ, કે ગજ પર વિરાટ યોદ્ધા, તેમ આકાશમાં ઝળહળતો. આ શુભ, નિર્મલ, તેજસ્વી ચાંદ—કોઈ તુચ્છતા, પવન, કે ગ્રહોની છાયાથી અપ્રભાવિત—સર્વત્ર તેજ ફેલાવે છે. જેમ સિંહ પથ્થરના પ્રપાત પર, કે હાથી મહાવનમાં, કે રાજા રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે ત્યારે, તેમ ચાંદ આકાશમાં ઝળહળે છે. આ શુભ સાંજ, સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી, ચાંદના ઉગવાથી અંધકાર દૂર કરે છે, વધતા રાક્ષસો અને માંસભક્ષકોને હટાવે છે, અને રામના પ્રેમથી આનંદિત મનને શાંત કરે છે. તાર વાદ્યોના મૃદુ અવાજ ગુંજે છે; ઉત્તમ, શિસ્તબદ્ધ સ્ત્રીઓ પોતાના પતિ સાથે સુવે છે; અને રાત્રિમાં ભટકતા, અજીબ અને ભયાનક વર્તનવાળા, આનંદ માણવા નીકળે છે. વિવેકી હનુમાન જુએ છે—મદમસ્ત, ગૂંચવાયેલા, રથ, ઘોડાં, સુંદર બેઠકો, અને યોદ્ધાઓની મહિમાથી ભરેલા કુળો. આ રીતે, હનુમાન લંકાની નગરીમાં, રાત્રે, વિવિધ દૃશ્યો અને અવાજો, રાક્ષસો અને તેમના મહેલ, ચાંદની કિરણો અને સાંજની શાંતિ, સર્વે નિહાળી, રામના હિત માટે આગળ વધે છે.