હનુમાન, વાનરોમાં શક્તિશાળી અને પરાક્રમી, રાત્રિના સમયે રાવણશાસિત સુંદર લંકા નગરીમાં પ્રવેશ કરે છે. લંકા નગરી હરિયાળી ઉદ્યાનો અને સરોવરોથી સમૃદ્ધ હતી, અને સર્વત્ર સૌંદર્ય છવાયેલું હતું. હનુમાને જોયું કે આ નગરી મજબૂત અને સુસજ્જ છે—છાયાવાળાં વૃક્ષો, ભવ્ય દ્વાર, અને સફેદ ઝાંપવાળા દરવાજા તથા મહેલોના ગોળાકાર બારાણાંથી તે શોભાયમાન હતી. આ નગરી ચપળ અને પ્રભાવી રાક્ષસો દ્વારા સુરક્ષિત હતી અને તેના સૌંદર્યમાં કોઈ ત્રુટિ ન હતી. તે એવા શાનદાર રીતે સજ્જ હતી કે જાણે નાગલોકની નગરી હોય, જ્યાં સર્વત્ર સાપોના માર્ગો હોય, વાદળો વીજળી સાથે છવાયેલા હોય અને તારાઓની ટોળીઓ તેને શોભાવતી હોય. ભારે પવનના ગર્જના સાથે લંકા અમરાવતીની જેમ ગૂંજતી હતી; તેની આસપાસ ઝગમગતું સોનાનું પ્રાચીર હતું. બેનરો અને નાનાં ઘંટડીના ઝણકારથી સજ્જ એ નગરી તરફ હનુમાન આનંદપૂર્વક દોડી ગયો અને એક જ ઝંપલમાં rampart (પ્રાચીર)ને પાર કરી લીધી. લંકાની ચારે બાજુ જોતા હનુમાનના હૃદયમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું—સોનાના દરવાજા અને વેદિકા, બિલૌર જેવા મણિથી બનેલા મંચો, અને હીરા, સ્ફટિક તથા મુક્તાથી શોભાયમાન જમીન. લંકાની કોરિડોર શુદ્ધ સોનાથી બનેલી હતી, અને ચમકતા ચાંદીથી પણ શોભિત હતી. બિલૌર જેવા મણિની સીડી, પગથિયાં વચ્ચે સ્ફટિકની ધૂળી, અને આકાશમાં ઉડતી હોય એવી સુંદર પાંખવાળી વોક-વે—આ બધું જોઈને હનુમાન મંત્રમુગ્ધ થયો. કોઈલ, મોર, રાજહંસના કલરવ અને સંગીતના સ્વરો, સ્ત્રીઓના આભૂષણોની ઝણકારથી આખી નગરી ગૂંજતી હતી. દેવતાઓની સંપત્તિને પણ ટક્કર આપે તેવી લંકા જોઈને હનુમાનને આનંદ થયો—જાણે લંકા આકાશમાં ઊભી થઈ ગઈ હોય તેમ લાગી. રાવણની શાનદાર અને સમૃદ્ધ લંકા, કોઈ સમકક્ષ ન હતી—એવી નગરી જોઈને પરાક્રમી હનુમાન વિચારમાં પડી ગયો: “આ નગરીને બળપૂર્વક કોઈ જીતે તે શક્ય નથી; રાવણના સેનાપતિઓ સર્વત્ર સજ્જ અને સશસ્ત્ર છે.” હનુમાન મનમાં વિચારે છે કે, “કુમુદ, અંગદ, સુશેણ, માઇંદ અને દ્વિવિદ જેવા મહાન વાનરો, વિવસ્વતપુત્ર, હરિપુત્ર કુશપર્વણ, રિક્ષરાજા કે પછી હું—આપણે માટે જ આ ભૂમિ પ્રસિદ્ધિ પામે એવી શક્યતા છે.” પછી હનુમાન રામના મહાબળ અને લક્ષ્મણના પરાક્રમને યાદ કરે છે અને આનંદથી ભરાઈ જાય છે. તેણે લંકાને જોયું—રત્નમય વસ્ત્રોથી સજ્જ, ગૌશાળાના ચિહ્નથી શોભાયમાન, સુંદર સ્ત્રીની જેમ સુગંધિત ઉંગuentથી અંકિત. લંકા રાત્રિના અંધકારમાં દીપક અને મહાન ગ્રહોની તેજસ્વિતા વડે પ્રકાશિત થઈ રહી હતી. એ સમયે, લંકા નગરીએ પોતાના સ્વરૂપે પવનપુત્ર હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રવેશતા જોયા. રાવણશાસિત લંકા એ મહાન વાનરને જોઈને સ્વયં પ્રગટ થઈ—ભયાનક મુખ ધરાવતી. તે પવનપુત્ર હનુમાન સામે ઊભી રહી, ભારે ગર્જના કરી અને બોલી: “તુ કોણ છે, અરે વનવાસી? અહીં કયા હેતુથી આવ્યો છે? સાચું બોલ, જ્યા સુધી તારો શ્વાસ બાકી છે.” “અરે વાનર, રાવણની સેના દ્વારા સર્વત્ર સુરક્ષિત લંકામાં તું પ્રવેશી શકે તેમ નથી.” પછી પરાક્રમી હનુમાને પ્રતિઉત્તર આપ્યો: “તમે જે પૂછો છો તેનું સાચું કારણ હું કહું છું.” “તમે કોણ છો, એવી વિકૃત આંખો ધરાવતી, નગરીના દ્વાર પર ઊભી? અને કેમ તમે મને ક્રોધથી કઠોર વાણી બોલો છો?” હનુમાનના વચનો સાંભળીને, સ્વેચ્છાથી રૂપ ધારણ કરી શકનારી લંકા ગુસ્સામાં પવનપુત્રને કઠોર વાણીથી બોલી: “હું આ નગરીની અજય રક્ષિકા છું, મહાન રાવણના આદેશની રાહ જોઈ રહી છું.” “મને અવગણીને આ નગરીમાં પ્રવેશવું શક્ય નથી; આજે હું તને મારી નાખીશ અને તું અહીં જીવ છોડીને સૂઈ જશ.” “હું જ લંકા નગરી છું, હે વાનર; હું સર્વત્ર તેની રક્ષા કરું છું—આ વાત મેં તને કહી છે.” લંકાના આ વચનો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન, શ્રેષ્ઠ વાનર, અડગ ઊભો રહ્યો—જાણે બીજું કોઈ પર્વત હોય એમ. તે પછી, સ્ત્રીરૂપે વિકૃત દેખાતી લંકાને જોઈને, બુદ્ધિમાન અને સ્થિર હનુમાન બોલ્યો: “મને લંકાની નગરી, તેની દિવાલો, પ્રાચીર અને દ્વારો જોવા ઈચ્છા છે; મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે.” “હું લંકાના તમામ વન, ઉદ્યાનો, બગીચા અને મુખ્ય મહેલો દરેક તરફથી જોવા આવ્યો છું.” હનુમાનના વચનો સાંભળીને, સ્વેચ્છાથી રૂપ ધારણ કરી શકનારી લંકાએ ફરી કઠોર વચનો કહ્યા: “હે નીચ વાનર, આજે તું લંકાની આ નગરી જોઈ શકે તેમ નથી—મારે પરાજિત કર્યા વિના નહીં; કેમ કે રાવણ રાજા દ્વારા રક્ષિત છે.” પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, હનુમાને રાત્રિચરણી સ્ત્રીને કહ્યું: “હું આ નગરી જોઈને, હે શુભે, પાછો જઈશ.” ત્યારે લંકાની ભયાનક રક્ષિકા, ભારે ગર્જના સાથે, ઝડપથી આગળ આવી અને શ્રેષ્ઠ વાનરને તાડન કરી. પછી પવનપુત્ર, વાનરોમાં વીર, લંકાના આ ઘાતથી ગર્જના કરી ઊભો રહ્યો. ક્રોધથી ભરાઈ, હનુમાને ડાબા હાથની આંગળીઓ મટાડી અને મજબૂત મુઠી વડે લંકાને પ્રહાર કર્યો. તે વિચારે છે—'આ સ્ત્રી છે'—એટલા માટે વધારે ક્રોધ ન કર્યો; પણ હનુમાનના ઘાતથી રાત્રિચરણી લંકા, શરીરમાં થરથરાટ સાથે, તત્કાળ જમીન પર પડી ગઈ, અને તેનું મુખ વિકૃત થઈ ગયું. પછી પરાક્રમી હનુમાન, તેને પથારી પડેલી જોઈ, સ્ત્રી સમજીને તેની ઉપર દયા અનુભવે છે.