સૂર્યાસ્ત બાદ રાત્રિ આવી હતી. પવનપુત્ર હનુમાનજી એ પોતાના શરીરને સંકોચી ને બિલાડીના કદ જેટલા નાના થઇ ગયા; તેમનું રૂપ અદભુત અને આશ્ચર્યજનક લાગતું હતું. સંધ્યા સમયે, શક્તિથી ભરપૂર હનુમાન ઝડપથી ઊંચકાઈને સુંદર લંકાનગરીમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં વિશાળ માર્ગો સ્પષ્ટ રીતે વહેંચાયેલા હતા. લંકા શહેર શૃંખલાબદ્ધ મહેલો વડે શોભાયમાન હતી, જ્યાં સોનાની જેમ ચમકતા સ્તંભો અને શુદ્ધ સોનાની જાળી જેવી ખિડકીઓ હતી. આખું શહેર જાણે ગંધર્વોની નગરી સમાન લાગતું હતું. હનુમાનજી એ ત્યાં સાત અને આઠ માળના મહેલોથી સુશોભિત શહેર જોયું, જ્યાં ફ્લોરમાં સુવર્ણ અને વજ્રમણિ જડેલા હતા. મહેલો પર બેરિલ રત્નોની સુક્ષ્મ રચનાઓ અને મુક્તાની માળાઓથી શણગાર થયેલા હતા; રાક્ષસોના એ મહેલો અનેક રીતે તેજસ્વી લાગતા હતા. લંકાના સુવર્ણ દ્વારો ચારે બાજુ પ્રકાશ ફેલાવી રહ્યા હતા અને આખું શહેર અદભુત શોભા પામ્યું હતું. આવી અજોડ અને અક્કલપનીય લંકાને જોઈ હનુમાનજીના હૈયામાં એક સાથે ઉદાસીનતા અને આનંદ ઉત્પન્ન થયો; તેઓ વૈદેહી એટલે કે સીતાજીનો શોધ કરવા આતુર હતા. શહેર સફેદ ગુંબજવાળા મહેલો, મૂલ્યવાન સોનાના દ્વારો વડે શોભાયમાન અને રાવણના હાથ દ્વારા સુરક્ષિત હતું; રાત્રિમાં ભયાનક શક્તિવાળા રાક્ષસો એ તેનું રક્ષણ કરતા હતા. આ સમયે ચંદ્રમા પણ તારાઓ વચ્ચે ઝગમગતો દેખાયો, તેની હજારો કિરણો વડે આખા જગત પર શીતલ પ્રકાશ ફેલાયો. હનુમાનજી એ ચંદ્રમાને શંખની જેમ તેજસ્વી, દૂધ જેવી સફેદતા અને કમળના તંતુ જેવી કાંતિ સાથે ઉગતો જોયો; જાણે હંસ સરોવરમાંથી ઉડી રહ્યો હોય એમ તે ચંદ્ર ઉગ્યો હતો. પવનપુત્ર હનુમાનજીએ ફરી એકવાર પોતાનું રૂપ સુક્ષ્મ કર્યું અને ઉંચા પર્વત શિખર પર ઊભા રહ્યા, જે વરસાદના ઘનઘોર વાદળ જેટલું ઊંચું હતું. રાત્રિના સમયે, તે શક્તિશાળી વાનર લંકામાં પ્રવેશ્યા, જે રાવણના શાસન હેઠળ સુંદર વન-ઉદ્યાનો અને સરોવરોથી ભરપૂર હતી. શહેર ચોતરફથી મજબૂત અને સમૃદ્ધ દેખાતી, વૃક્ષો અને સુંદર દ્વારો વડે શોભાયમાન હતી, પાંઢરા દરવાજા અને ત્રાંસા વડે તે વધુ સુંદર લાગતી. રાક્ષસોની નગરી, પાતાળની નગરી સમાન, સર્પના માર્ગોથી ભરેલી, વાદળોથી ઢંકાયેલી અને વીજળીથી ઝગમગતી હતી; તારાઓના સમૂહથી પણ તે પરિપૂર્ણ હતી. ભયાનક પવનના ગર્જનાથી ધ્વનિત થતી, અમરાવતી જેવી તેજસ્વી, અને ચમકતા સુવર્ણની દિવાલ વડે ઘેરાયેલી હતી. બેનરો અને નાનાં ઘંટડીઓની ઝણકથી શણગારેલી એ લંકા નજીક પહોંચી, હનુમાનજી આનંદિત થયા અને એક જ ઝંપમાં પ્રાચીર પાર કરી. ચારે બાજુ ઝગમગતા સોનાના દ્વારો અને વિદૂરમણિના મંચો જોઈને તેમનું હૈયું આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું. ફલોર ઉપર વજ્ર, સ્ફટિક અને મુક્તા વડે અલંકારિત, શુદ્ધ સોનાની ગલેરીઓ અને ચમકતા ચાંદીના માર્ગો હતાં. કેટ્સ-આઈ રત્નોથી બનેલા સોપાન, પગથિયાં વચ્ચે સ્ફટિકની ધૂળ, અને આકાશ તરફ ઉડતા જેવા સુંદર માર્ગો હતાં. શહેરમાં સર્વત્ર બગલાં અને મોરોની ટહુકા, રાજહંસોની શોભા અને સંગીત તથા આભૂષણોની ધ્વનિ ગુંજતી હતી. આવી દેવતાઓના વૈભવને પણ ટક્કર આપે તેવી લંકાને જોઈને હનુમાનજી આનંદિત થયા; જાણે આ શહેર આકાશમાં ઊગી આવ્યું હોય એમ લાગતું હતું. રાક્ષસોના રાજા રાવણની એ સમૃદ્ધ અને અપ્રતિમ લંકાને જોઈ, વીર હનુમાન મનમાં વિચારી રહ્યા: "આવી લંકાને બળપૂર્વક કોઈ જીતે એ શક્ય નથી, કારણ કે રાવણની સેનાઓ સજ્જ અને સશસ્ત્ર છે." "કદાચ કુમુદ, અંગદ, સુશેણ, માઈંદ, દ્વિવિદ જેવા મહાન વાનરો અથવા વિવસ્વાનપુત્ર, હરિપુત્ર કુશપર્વણ, રિક્ષ રાજા અથવા હું પોતે જ અહીં કીર્તિ મેળવી શકું." હનુમાનજી એ રામના બળ અને લક્ષ્મણના પરાક્રમને યાદ કરતા આનંદિત થયા. તેમણે લંકાને જોયું—રત્નમય વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, ગૌશાળાની મુદ્રા વડે શિર્ષોભિત, સુગંધિત ચંદન અને અલંકારોથી શણગારેલી સ્ત્રી જેવી સુંદર લાગતી હતી. શહેરની અંધકારતા દીવો અને ગ્રહોના તેજ વડે દૂર થઈ ગઈ હતી. ત્યારે લંકા પોતાના સ્વરૂપમાં પ્રગટ થઈ, પવનપુત્ર, વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાનના પ્રવેશને જોઈને, ભયાનક મુખ ધારણ કરીને ઊભી રહી. તેણે ગરજ સાથે હનુમાનજી સામે આવીને કહ્યું: "તુ કોણ છે અને ક્યા હેતુથી અહીં આવ્યો છે, હે વનવાસી? સાચું બોલ, તારા શ્વાસ રહે ત્યાં સુધી!" "હે વાનર, રાવણની સેનાઓથી રક્ષિત, સર્વત્ર સુરક્ષિત લંકામાં તું પ્રવેશી શકતો નથી." ત્યારે વીર હનુમાન એ તેના સમક્ષ ઊભા રહીને કહ્યું: "તમે જે પૂછો છો તેનું સાચું ઉત્તર હું આપીશ." "તમે કોણ છો, વિચિત્ર આંખોવાળી, શહેરના દ્વારે ઊભી છો? અને કેમ રોષપૂર્વક મને દુર્ભાષા બોલો છો?" હનુમાનના શબ્દો સાંભળીને, ઇચ્છિત સ્વરૂપ ધારણ કરી શકનારી લંકા રોષથી પવનપુત્રને કઠોર વચન બોલી: "હું આ અજય્ય લંકાની રક્ષિકા છું, મહારાજ રાવણના આદેશની રાહ જોઈ રહી છું." "મને અવગણીને આ શહેરમાં પ્રવેશવું અશક્ય છે; આજે હું તને મારું છું, તું નિર્વાણ પામશે." "હું જ લંકા છું, હે વાનર, સર્વત્ર રક્ષણ કરું છું—આવું હું તને કહી દીધું છે.