પવનપુત્ર હનુમાન લંકાની ઉત્તર દિશાના દ્વાર સુધી પહોંચ્યા ત્યારે તેમની નજરે એક અદભુત દૃશ્ય ઊભરાયું. લંકાનગરીના પ્રાચીર અને ભીંતો એમને તેના શણગારેલા કટિ જેવાં લાગ્યા, વિશાળ જળાશયો એ શહેરના વસ્ત્રો જેવા દેખાયા અને તેની કિનારીઓએ ગજધારા અને શસ્ત્રોથી શોભતી મિનારો એ શહેરના આભૂષણો સમાન લાગ્યા. હનુમાન વિચારી રહ્યા હતા કે જાણે વિશ્વકર્માએ મનથી જ આ લંકાને રચી હોય. શહેરના ઊંચા મહેલો, કેલાસની ગૃહભવન જેવી મહિમા ધરાવતા, જાણે આકાશને રંગતા હોય અને સ્વર્ગને સહારો આપતા હોય તેમ લાગતા. આખું શહેર ભયાનક રાક્ષસોથી ભરેલું હતું, જેમ ભોગવતી નગરી સર્પોથી ભરેલી હોય, અને એ શહેરની રચના અદભુત, સ્પષ્ટ અને ક્યારેક કુબેરનો નિવાસસ્થાન રહી ચુકી હતી. લંકા અનેક ભયાનક રાક્ષસો દ્વારા, ભાલા અને શૂળોથી સજ્જ, ભયાનક દાંતવાળા, જાણે ઝેરી સર્પોથી રક્ષિત ગુફા હોય તેમ, સુરક્ષિત હતી. હનુમાને શહેરની અદમ્ય સુરક્ષા, ચારેબાજુ વ્યાપેલા મહાસાગર અને રાવણના ભયાનક સ્વરૂપને વિચારતા, મનમાં ચિંતન કર્યું: "અહીં વાનર સેના આવી પણ, કંઈ ફળ મળવાનું નથી. લંકા તો દેવો માટે પણ અજય છે, યુદ્ધથી જીતી શકાય તેવી નથી." "જો રાઘવ, મહાબલી રામ પણ અહીં આવી જાય, તો રાવણ દ્વારા રક્ષિત આ અપરિચલનીય લંકામાં શું કરી શકે? રાક્ષસોમાં તો ન મૈત્રી શક્ય છે, ન દાન, ન વિભાજન, અને ન યુદ્ધથી કોઈ ઉકેલ. માત્ર ચાર વાનરો જ અહીં માર્ગ શોધી શકે છે – વાલીપુત્ર અંગદ, નિલ, હું અને સુગ્રીવ રાજા." "જ્યાં સુધી મને ખબર ન પડે કે વૈદેહી જીવતી છે કે નહીં, ત્યાં સુધી હું વિચાર કરતો રહીશ – પહેલા જનકનંદિનીને જોઈ લઉં." એ રીતે, પર્વતશિખરે ઊભેલા હનુમાન, રામકાજની સિદ્ધિ માટે થોડો સમય વિચાર કરતાં રહ્યા. "આ સ્વરૂપે હું રાક્ષસોની શહેરમાં પ્રવેશી શકતો નથી. બધા શક્તિશાળી રાક્ષસોને હું છેતરવું પડશે, જનકીની શોધમાં. દૃશ્ય અને અદૃશ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરીને, રાતે યોગ્ય સમયે લંકામાં પ્રવેશ કરવો પડશે, જેથી મારું મહાન કાર્ય સિદ્ધ થાય." હનુમાન એ અજય અને દૈત્ય-દેવો માટે અપરાજેય એવા શહેરને જોઈને, વારંવાર ઊંડી શ્વાસ લેતાં વિચારી રહ્યા: "કેવી રીતે હું મૈથિલી, જનકનંદિનીને જોઈ શકું, તે પણ રાક્ષસાધિપતિ રાવણને જાણ્યા વિના?" "રામજીના કાર્યમાં વિઘ્ન ન આવે, એ માટે એકલોજ, ગુપ્ત રીતે જનકનંદિનીને જોઈશ." "સ્થાન અને સમય વિરુદ્ધ જાય ત્યારે, ડરપોક દૂતના કારણે કાર્ય નિષ્ફળ જાય છે, જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર નાશ પામે છે. લાભ-હાનિનું વિવેકપૂર્વકનું નિર્ણય પણ, જો મુખ્ય હેતુ નષ્ટ કરે તો, તે ચમકે નહીં; પોતાના બુદ્ધિમાન માને તેવા દૂત અહીં કાર્ય બગાડી નાખે છે." "કેવી રીતે કાર્ય નષ્ટ ન થાય, કેવો ડર ન આવે, અને મહાસાગર પાર કરવું વ્યર્થ ન બને?" "જો હું રાક્ષસો દ્વારા જોવાઈ જાઉં, તો રાવણ માટે પણ અને રામજી માટે પણ મારું કાર્ય વ્યર્થ થઈ જશે." "રાક્ષસોના સ્વરૂપે પણ, અહીં કોઈ પણ સ્થળે છુપાઈ રહેવું અશક્ય છે – અન્ય સ્વરૂપ તો દૂર રહી. મારી દૃષ્ટિએ તો પવન પણ અહીં અજાણ્યા રહી શકતો નથી; કારણ કે આ ભયાનક કર્મોવાળા રાક્ષસો માટે કંઈપણ અજાણ્યું નથી." "મારે મારા સ્વરૂપે અહીં છુપાઈ રહું, તો વિનાશ નક્કી છે અને સ્વામીનું કાર્ય પણ બગડી જશે. તેથી, હું રાત્રે નાનકડું સ્વરૂપ ધારણ કરી લંકામાં પ્રવેશીશ, જેથી રાઘવના કાર્યની સિદ્ધિ થાય." "આ રાત્રે રાવણના શહેરમાં પ્રવેશીશ, જે પહોંચવા અત્યંત દુષ્કર છે, દરેક મહેલમાં જઈને જનકનંદિનીને જોઈશ." આવું નક્કી કરીને, વૈદેહી દર્શન માટે આતુર હનુમાન, સૂર્યાસ્તની રાહ જોવા લાગ્યા. જ્યારે સૂર્ય અસ્ત ગયો અને રાત્રિ આવી, ત્યારે પવનપુત્ર હનુમાને પોતાનું શરીર સંકોચી, બિલાડી જેટલું નાનું કરી લીધું; તે દૃશ્ય અદભુત લાગતું હતું. સંધ્યા સમયે, શક્તિથી ભરેલા હનુમાન ઝડપથી ઊંચકાઈ, સ્પષ્ટ માર્ગો અને સુંદર ગલીઓથી શોભતા શહેરમાં પ્રવેશ્યા. શહેરમાં પાંતિપાંતિથી મહેલો, સોનાની જેમ તેજસ્વી સ્તંભો, શુદ્ધ સોનાની જાળીધારી બારીઓ – આખું શહેર જાણે ગંધર્વનગર જેવી લાગતી હતી. સાત અને આઠ માળના મહેલો, ફલોર પર વજ્ર અને સોનાની સુશોભા, બેરિલના જડિત નકશા અને મુક્તાની માળાઓથી શોભતા, રાક્ષસોના એ મહેલો અનેક રીતે ઝગમગતા. સુવર્ણમય ભવ્ય દ્વારો ચારે બાજુ લંકાને ઉજળી ઊઠાડતા. એ અજોડ અને અદભુત રૂપાવાળી લંકા જોઈ, મહાવાનર હનુમાનની વૃત્તિમાં ક્યારેક દુઃખ, તો ક્યારેક આનંદ જાગતો – કારણ કે તેઓ વૈદેહી દર્શન માટે આતુર હતા. શહેરના સફેદ મિનારોવાળા મહેલો, મૂલ્યવાન સોનાના દ્વારો, વિખ્યાત અને રાવણના ભયાનક બળથી રક્ષિત, રાત્રિમાં ભયાનક રાક્ષસો દ્વારા સુરક્ષિત, એ બધું જોઈને હનુમાન ચકિત થયા. આકાશમાં ચાંદ્રમા પણ તારાઓ વચ્ચે તેજથી ઝગમગતો, જાણે લંકાનો સાથી બની, પોતાના હજારો કિરણોથી જગતને શીતળ પ્રકાશથી ઢાંકી રહ્યો હતો. પવનપુત્ર હનુમાને એ ચાંદ્રમાને જોયો – શંખ જેવા તેજસ્વી, દૂધ કે કમળના રેશમ જેટલા સફેદ, તળાવમાંથી ઊંચકાતા હંસ જેવા ચમકતા. હવે, ત્રીજું અધ્યાય શરૂ થાય છે. પવનપુત્ર, બુદ્ધિશાળી હનુમાન, સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, મેઘમાળા જેવા ઊંચા પર્વત શિખરે ઊભા રહ્યા – અને લંકા વિહાર માટે તૈયાર થયા.