લક્ષ્મણ સુંદર પર્વતની ઢાળીઓ પર ફળોની શોધમાં હતા, ત્યારે તેમણે પોતાના મોટા ભાઈ રામને પીઠ ફેરવીને ઊભા જોયા. સહન ન કરી શકાય તેવી દુઃખથી વિલવલાતા, જંગલમાં એકલાં અને અચેત થયેલા રામને જોઈને, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ ખૂબ જ ચિંતિત થઈ, ઝડપથી તેમના પાસે ગયા અને દુઃખી રામને સંભળાવા લાગ્યા: “આર્ય, તમે કામના માટે કેમ વિક્રમ આપો છો? તમારો બળ શાંત થઈ જાય તેવું કેમ સ્વીકારો છો? જ્યારે લજ્જા તમારું ધ્યાન અટકાવે છે, ત્યારે નિયમ કેમ તેને પાછું વાળતો નથી?” લક્ષ્મણ આગળ કહે છે, “પ્રિય ભાઈ, તમારો પ્રયત્ન કાર્ય, મનની શાંતિ, યોગ્ય સમય, મિત્રોનો બળ, અડગ હિંમત અને પોતાના ધર્મના કારણ પર દૃઢ રાખો. હે મનુષ્યોના સ્વામી, જનકી તમારી રક્ષા હેઠળ છે, તેને અન્ય કોઈ સહજ રીતે લઈ જ શકતો નથી; જેમ કે કોઈ જ્વલંત અગ્નિ પાસે જઈને અખંડિત રહી શકતો નથી.” રામના મજબૂત અને અવિજય ભાઈ લક્ષ્મણને રામ ધીરજભર્યા, હિતકારી, નીતિપૂર્ણ અને ધર્મયુક્ત શબ્દોમાં જવાબ આપે છે: “નિશ્ચિતપણે, શું કરવું તે વિચારવું જોઈએ અને યોગ્ય માર્ગે ચાલવું જોઈએ; પણ, રાજકુમાર, મહાન અને ભયંકર પરાક્રમના ફળ પર સંશય ન કરવો જોઈએ.” પછી રામ, કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતી વૈદેહી સિતા અંગે વિચારતા, લક્ષ્મણને કહે છે, તેમના હોઠ સૂકી ગયેલા છે: “ઇન્દ્રે પૃથ્વીને પાણીથી તૃપ્ત કરી, પાક લાવી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે અને સ્થિર ઊભો છે. વાદળો, ઘનઘોર ગર્જના સાથે, પર્વત અને વૃક્ષોની આગેવાનીમાં, તેમના પાણી વરસાવી ચૂક્યા છે અને હવે, રાજકુમાર, આરામ કરે છે. વાદળો, નીલ કમળ જેવી શ્યામ, દશ દિશાઓને અંધારું કરી, તેમનો બળ ખૂટી ગયો છે—rutથી મુક્ત થયેલા હાથીઓ જેવા.” “પવનમાં કૂટજ અને અર્જુનના સુગંધથી ભરપૂર, જલદ તેજીથી વરસી ગયા છે, અને હવે શાંત થઈ ગયા છે. લક્ષ્મણ, વાદળો, હાથીઓ, મોરો અને ધોધોની ગર્જના અચાનક શાંત થઈ ગઈ છે. પર્વતો, ભારે વરસાદથી ધોઈ, ચાંદનીના કિરણોથી ચમકતા, તાજા અભિષેક જેવા દેખાય છે.” “હવે શરદ ઋતુ આવી છે, તેની સુંદરતા સપ્તચ્છદ વૃક્ષોની ડાળીઓ, તારાઓ, સુર્ય-ચંદ્રની કિરણો અને ઉત્તમ હાથીઓની રમતમાં વહેંચાઈ રહી છે. ભાગ્યની સુંદરતા, શરદના ગુણોથી શોભાયમાન, અનેક આધાર પર વિશિષ્ટ રીતે કમળના કૂળમાં, સુર્યના સ્પર્શથી જાગી, અદભુત રીતે પ્રકાશિત થાય છે.” “સુંદર, પહોળા પાંખવાળા હંસ, જે કામદેવને પ્રિય છે અને કમળના પરાગથી ધૂળાયેલા છે, મહાન નદીઓના રેતાળ કિનારે ચક્રવાક પક્ષીઓ સાથે રમે છે. તેજસ્વી હાથીઓ rutથી ઉન્મત્ત, ગૌઓના ઝુંડમાં ગર્વીલા, અને વહેતા નદીઓના સ્વચ્છ પાણીમાં અનેક રૂપે શોભા દેખાય છે.” “આકાશ, હવે વાદળમુક્ત, અને જંગલોમાં મોરોએ તેમની ઝવેરાતી પાંખો ત્યજી દીધી છે; મોરણીઓ, તેમની મનપસંદ અવાજો હવે શાંત, ભૂતપૂર્વ સૌંદર્ય ગુમાવી, ધ્યાનમાં લીન થઈ, ઉત્સવ છોડી દીધા છે. વાડીમાં સુવર્ણ-પીળા, આંખને આનંદ આપતી વૃક્ષો, ડાળીઓ પર પુષ્પોની ભારથી વળગી, સુગંધ ફેલાવે છે.” “આજે, શ્રેષ્ઠ હાથીઓ, પોતાના પ્રેમી સંગાથ સાથે, કમળના કૂળમાં આનંદિત, પુષ્પોથી સુગંધિત, મદમાં મસ્ત, ધીરે ધીરે જંગલમાં ચાલે છે. આકાશ, શસ્ત્રોથી ધોઈ, ચમકતું, નદીઓમાં ઓછું પાણી, શીતલ પવન, નીલ કમળની સુગંધથી ભરપૂર, દિશાઓ અંધકારમુક્ત અને પ્રકાશિત છે.” “પૃથ્વી, સુર્યના તાપથી કાદવ સૂકાઈ, ઘન ધૂળ લાંબા સમયથી બેસી ગઈ છે, હવે રાજાઓના પરસ્પર વિરોધી કાર્યો માટે તૈયાર છે—આ સમય છે. શરદના ગુણોથી પ્રેરિત, ગૌઓના ઝુંડમાં, ધૂળથી ઢંકાયેલા, મદમાં મસ્ત, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, ગૌઓ વચ્ચે બલબલાવે છે.” “એક હાથીણ, ગાઢ કામના અને પ્રેમથી ભરપૂર, પોતાની સંગી સાથે ધીરે ધીરે, મદમસ્ત હાથીના ચારે બાજુ ચાલે છે. મોરો, પોતાની સુંદર, સ્વ-અલંકૃત પાંખો છોડી, નદીના કિનારે, દુઃખી અને નિરાશ, ધીમે ધીમે ચાલે છે, જાણે ક્રાનાંના ઝુંડથી ડાંટવામાં આવ્યા હોય.” “મહાન હાથીઓ, તૂટી ગયેલા દંત અને ગર્જના સાથે, હંસ અને ચક્રવાક પક્ષીઓને ડરાવે છે, અને કમળથી શોભાયમાન તળાવમાં વારંવાર પાણી ખલબલાવી, ઊંડું પીવે છે. નદીઓ, હવે કાદવમુક્ત, રેતાળ, સ્વચ્છ, ગૌઓના ઝુંડથી ભરપૂર, ક્રાનાં અને જળપક્ષીઓના અવાજથી ગૂંજતી, હંસ આનંદથી therein ઉતરે છે.” “હવે, નદીઓ, ધોધ, પવન, મોરો અને વાંદરાઓ—જેઓના ઉત્સવ પૂર્ણ થયા—તેમના અવાજ ચોક્કસપણે શાંત થઈ ગયા છે. અનેક રંગના સાપ, લાંબા સમયથી કૂહળમાં છુપાયેલા, ભૂખ્યા અને ભયાનક ઝેરથી ભરપૂર, નવા વાદળો વિલય થતા બહાર નીકળી આવે છે.” “અહા, સાંજ, ચાંદનીના સ્પર્શથી કાંપતી, તારાઓના આનંદથી ખિલી, આકાશમાંથી પ્રિય સ્ત્રીની જેમ વિદાય લે છે. રાત, ચાંદનીથી મુક્ત, ચાંદના ઉદયથી મૃદુ ચહેરો, તારાઓથી સુંદર આંખો, ચાંદનીના વસ્ત્રમાં શોભાયમાન, શ્વેતવસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રી જેવી પ્રકાશિત થાય છે.” “પાકેલા ધાન ખાધા પછી, આનંદિત ક્રાનાંઓનો ઝુંડ પવનમાં ઉછળતો, આકાશમાં ઝડપથી ગળાની માળા જેવી ઊડે છે. મહાન તળાવ, કમળથી શોભાયમાન, એક સૂતો હંસ ધરાવતો, ચાંદનીથી ભરપૂર, વાદળમુક્ત રાત્રિઆકાશ જેવી ચમકે છે.” “સુંદર કૂળ, કિનારે હંસોથી ઘેરાયેલા, blooming કમળ અને જલકુંવરોની માળાથી અલંકૃત, જાણે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ આભૂષણોથી સજ્જ હોય તેમ દેખાય છે. પ્રભાતે, પવન ઉડે છે, વાંસળી અને અન્ય વાદ્યના મિશ્ર અવાજ, ગૌઓના બલબલાવા અને બળદના ગર્જનાથી હવામાન સંગીતમય થઈ જાય છે.” “નદીઓના કિનારા, નવા સફેદ કાશ ઘાસથી ચમકતા, તાજા ધોઈ વસ્ત્ર જેવા, પવનથી ખિલેલા પુષ્પોથી શોભાયમાન છે. જંગલમાં, મધ પીધેલા, સંગી સાથે આનંદિત, કમળના પરાગથી ધૂળાયેલા, પવનના આનંદમાં મગ્ન, મધમાખીઓ ફરી છે.” “સ્વચ્છ પાણી, ખિલેલા પુષ્પો, ક્રાનાંઓના અવાજ, પાકેલા ધાનના ખેત, મૃદુ પવન અને શુદ્ધ ચાંદ—all કહે છે કે વરસાદની ઋતુ હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. આજે, નદીઓના કિનારે, માછલીઓની ભેગથી ખુલ્લા થયેલા, નદી-કન્યાઓની ચાલ ધીમી છે, જાણે રાત્રે પ્રિય સાથે વિતાવ્યા પછી પ્રભાતે સ્ત્રીઓની ચાલ હોય.” આ રીતે, રામ અને લક્ષ્મણ શરદ ઋતુની સુંદરતા, પૃથ્વી, જંગલ અને નદીઓમાં પથરાયેલી, અને જીવ-જંતુઓની વર્તનથી, સિતા માટેની ચિંતા અને ધર્મ-નિષ્ઠા સાથે, મનમાં આશા અને ધીરજ ધરાવતા, આગળ વધે છે.