લક્ષ્મણ, હવે Previously પ્રેમીઓ માટે પ્રિય રહેલી દિશાઓ, મેઘોથી ઢંકાઈ ગઈ છે, જેમ કે ચાંદ અને તારાઓ ગુમ થઈ ગયા હોય. આ પહાડી ઢાળીઓ પર કૂટજ વૃક્ષો ફૂલ્લે છે, પણ કેટલાક વૃક્ષો વરસાદ માટેની તરસ અને વ્યથા સાથે, જાણે મારી પોતાની વેદના અને કાંક્ષા પ્રગટાવે છે. આજે ધૂળ બેસી ગઈ છે, પવન શાંત છે, ઉકળાટ ઘટી ગયો છે; રાજાઓના પ્રવાસો અટકી ગયા છે અને મુસાફરો પોતાના વતન પાછા ફર્યા છે. ચક્રવાક પક્ષીઓ પણ પોતાના સરોવરો તરફ જોડાઈને ઉત્સાહપૂર્વક પાછા ફર્યા છે; વરસાદે ધોઈ ગયેલી રસ્તાઓ પર હવે રથો ચાલતા નથી. આકાશ ક્યાંક મેઘોથી ઝાંખું, ક્યાંક પ્રકાશમાન દેખાય છે; ક્યાંક પર્વતો દ્વારા ઢંકાઈ ગયું છે, જાણે વિશાળ સમુદ્રનું શાંત સપાટી હોય. પર્વત ધારા, જે શાલમાલી અને કદંબ ફૂલો સાથે મિશ્રિત અને ખનિજોથી લાલ રંગી છે, મયૂરના ટહુકા સાથે તીવ્ર વહે છે. રસાળ, પકેલા જાંબુ ફળો મધમાખીઓથી ઘેરાયેલા છે અને ઉત્સાહપૂર્વક ભોગવાય છે; પવનથી હલનચલન થતા અનેક રંગીન, સંપૂર્ણપણે પકેલા કેરીઓ જમીન પર પડી રહી છે. મેઘો વીજળીના ધ્વજ અને બગલા જેવી હારોથી શોભાયમાન છે, જાણે પર્વતોની ટોચ જેવી, અને ગર્જનાથી ધ્રુજતા, મદમાં ચુર થયેલા હાથીઓની જેમ ગર્જના કરે છે. વનરાજીઓ પર વરસાદથી તાજી થયેલી ઘાસ અને આનંદથી નાચતા મયૂરોથી, જ્યારે વરસાદના વાદળો પસાર થઈ જાય છે ત્યારે વન વધુ સુંદર લાગે છે. ભારે પાણીથી ભરાયેલા મેઘો, બગલાના ટહુકા સાથે, વારંવાર ઊંચા પર્વતો પર આરામ લે છે અને પછી આગળ વધે છે. બગલાઓની પાંખોની શ્રેણી, વાદળોમાં પહોંચવા ઉત્સુક અને આનંદિત, જાણે તેજસ્વી આકાશમાં પવનથી હલનચલન થતી શ્વેત કમળમાળ જેવી લાગે છે. પૃથ્વી તાજી લીલી ઘાસ, નાની કૂંપળો અને લાલ ઇન્દ્રગોપા કીટોથી શોભાયમાન છે, જાણે લાલ રંગના ઓઢણીમાં સજ્જ સ્ત્રી, અને તેના પર પાંખીનો ફીકો રંગ પડ્યો હોય. કેશવને ધીરે ધીરે ઊંઘ આવે છે; નદી વહેતી વહેતી સાગર તરફ દોડે છે; આનંદિત બગલો વાદળ શોધે છે; અને પ્રેમમાં તૃપ્ત સ્ત્રી પોતાના પ્રિયજન પાસે જાય છે. વનકાંઠે મયૂર ઉત્કૃષ્ટ નૃત્ય કરે છે; કદંબ વૃક્ષો ફૂલ્લે છે; ઢોર પણ ગાયોની જેમ ઉત્સાહિત થઈ ઉઠ્યા છે; અને પૃથ્વી આનંદદાયક પાકક્ષેત્રોથી શોભાયમાન છે. નદીઓ વહે છે, વાદળો વરસે છે, મદમસ્ત હાથીઓ ગર્જના કરે છે, અને વનકાંઠા તેજસ્વી લાગે છે; તેઓ વિચાર કરે છે, નૃત્ય કરે છે, આરામ કરે છે—પણ મયૂર અને વાનરો પોતાના પ્રિયજનોની વાંછા રાખે છે. વરસાદના ટીપાંઓથી કદંબની ડાળીઓ પર ચોંટી ગયેલી મધમાખીઓ, નવી ખીલી ફૂલોમાંથી ગાઢ મધ ઝડપથી મેળવી, ધીરે ધીરે મદમસ્તી છોડે છે. જાંબુના ડાળીઓ પર પુષ્કળ પકેલા ફળો, લાલ રંગના ઢગલા જેવી, મધથી ભરપૂર છે, જાણે છ પગવાળાં મધમાખીઓએ તેને પી લીધા હોય. મેઘો વીજળીના ધ્વજથી શોભાયમાન અને ભારે ગર્જનાથી ધ્રુજતા, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હાથીઓ જેવી દેખાય છે. વિશાળ હાથી, પર્વત અને વનમાં વિહરે છે, વાદળની ગર્જન સાંભળી, યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે પણ તેની પ્રતિધ્વનિથી ડરીને, મદમાં પાછો વળી જાય છે. ક્યાંક વનકાંઠા મધમાખી ઝુંડના ગીતથી, ક્યાંક શ્યામકંઠ મયૂરના નૃત્યથી, ક્યાંક મહારાજ હાથીઓની મદમસ્તીથી જીવંત લાગે છે—આ વન અનેક રૂપે ઉજાગર થાય છે. વનભૂમિ કદંબ, સાળ અને અર્જુનના કૂંપળોથી ભરપૂર છે, મધમય પાણીથી ચમકે છે, જાણે માદકતાથી ભરેલી મયૂરો નૃત્ય કરે છે અને ટહુકા કરે છે. પાનના કપમાં ઝરી પડેલી, મુક્તામાળ જેવી શુદ્ધ, ઠંડા પાણીની ધાર, તરસેલા, ફીકા રંગવાળા પક્ષીઓ ઉત્સાહથી પી લે છે, જાણે દેવાધિદેવની ભેટ હોય. મધમાખીઓના મીઠા સંગીત, વાનરોએ કરેલા લયબદ્ધ ટહુકા અને વાદળના ગર્જન, વનમાં જાણે સંગીતમય મહેફિલ જમાવી છે. વનમાં મયૂર ક્યારેક નૃત્ય કરે છે, ક્યારેક ઉંચા અવાજે ટહુકા કરે છે, ક્યારેક ઝાડની ટોચ પર પોતાના રત્નમય પાંખો સાથે આરામ કરે છે—જાણે સંગીત પોતે જ પ્રગટ થયું હોય. વાદળના અવાજથી જાગેલા વાનરો લાંબી ઊંઘ છોડીને, નવા વરસાદના પ્રવાહથી પ્રભાવિત, અનેક સ્વરૂપે, અનેક અવાજે ટહુકા કરે છે. નદીઓ, જેમાં શારદૂલ પક્ષીઓ આશ્રય લે છે, કાંઠા સાફ કરીને, નવા વરસાદથી ફૂલીને, ઝડપથી પોતાના સાગર સ્વામી તરફ દોડે છે. નીલ પર્વતો પર નીલ વાદળો નવા પાણીથી ભરપૂર, જાણે જોડાઈ ગયા હોય; જંગલમાં આગે તપેલા વિસ્તારમાં વાદળો અગ્નિ સમાન લાગે છે; પર્વતો પર વાદળો જાણે પર્વત સમાન જમ્યા હોય. હાથીઓ સુગંધિત કદંબ અને અર્જુન ફૂલોની સુગંધથી ભરેલા વનમાં ફરે છે, જ્યાં મયૂર મદમસ્ત ટહુકા કરે છે અને ઘાસ ઇન્દ્રગોપા કીટોથી લાલ થઈ છે. મધમાખીઓ આનંદથી નવા વરસાદે ઝાડવાયેલા કમળ છોડીને, તાજા કદંબ ફૂલોના પરાગ પીવા દોડી જાય છે. મહારાજ હાથીઓ મદમસ્ત છે, ગાયો આનંદિત છે, વનમાં સિંહ વધુ શક્તિશાળી છે, મહાપર્વતો સુંદર છે, રાજાઓ આરામ કરે છે અને ઇન્દ્ર પોતે વાદળો સાથે રમે છે. વાદળો, સમુદ્રની ગર્જનાને યાદ અપાવતી ગર્જના સાથે, આકાશમાં ભારે વરસાદ સાથે લટકી છે અને નદીઓ, તળાવો, સરોવરો, જળાશયો અને આખી પૃથ્વી વહેંચે છે. શક્તિશાળી વરસાદ ધોધમાર વરસે છે, પવન વધુ પ્રબળ થઇ ફુંકે છે, નદીઓ કાંઠા તોડી, વહેતી દિશા બદલે છે અને પાણી વહેંચે છે. મહાપર્વતો, જાણે પુરુષોમાં રાજાઓ, પવનથી લાવવામાં આવેલા મેઘોના મહાન જળપાત્રોથી, ઇન્દ્ર દ્વારા અભિષેક પામીને, પોતાની જ શોભા અને રૂપ દર્શાવે છે. આકાશ, વાદળોથી ઢંકાઈ ગયું છે, ન તારાઓ દેખાય, ન સૂર્ય; પૃથ્વી નવા વરસાદથી તૃપ્ત થઈ અંધકારથી ઢંકાઈ છે, દિશાઓ પણ દેખાતી નથી. પર્વતોની વિશાળ ટોચો, ઝરણાથી ધોઈને વધુ ચમકે છે, વિશાળ અને પહોળા ઝરણા, મુક્તામાળ જેવી, ગુફાઓમાંથી લટકી રહી છે. પર્વતોના વિશાળ ઝરણા, પથ્થરો પર પડે છે, જાણે ગુફામાં મયૂરના ટહુકા સાથે ફૂલોની હાર વિખેરાઈ હોય. પહોળા, ઝડપથી પડતા ઝરણા પર્વતોના શિખરો અને ઢાળીઓને ધોઈ, મુક્તામાળ જેવી, વિશાળ ગુફાઓમાં ભેગા થાય છે. ચારે તરફ પડતા પાણીના પ્રવાહ, જાણે સ્વર્ગીય સ્ત્રીઓના તૂટી ગયેલા મુક્તાહાર, પ્રેમાવેશમાં વિખેરાઈ ગયા હોય. પક્ષીઓ વસાવે છે, કમળ બંધ થાય છે, ચમેલી ખીલે છે—એથી સમજાય છે કે સૂર્યાસ્ત થયો છે. હવે રાજાઓના અભિયાન પૂર્ણ થયા છે, સેના રસ્તા પર જ સ્થગિત થઈ છે, અને શત્રુતા તથા માર્ગ બંને પાણીથી સમાન થઈ ગયા છે.