માતા ચ મમ કૌસલ્યા વૃદ્ધા સંતાપકર્શિતા। ધર્મમેવાગ્રતઃ કૃત્વા ત્વત્તઃ સમ્માનમર્હતિ
મારી માતા કૌશલ્યા, વૃદ્ધ અને દુઃખથી કંટાળેલી છે. હંમેશા ધર્મને આગળ રાખીને, તારે તેમને વિશેષ સન્માન આપવું જોઈએ.
વન્દિતવ્યાશ્ચ તે નિત્યં યાઃ શેષા મમ માતરઃ। સ્નેહપ્રણયસમ્ભોગૈઃ સમા હિ મમ માતરઃ
મારી બાકીની માતાઓને પણ તું રોજ વંદન કરજે. પ્રેમ, લાગણી અને સેવા દ્વારા, એ બધું મારી માતા સમાન છે.
ભ્રાતૃપુત્રસમૌ ચાપિ દ્રષ્ટવ્યૌ ચ વિશેષતઃ। ત્વયા ભરતશત્રુઘ્નૌ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરૌ મમ
ભરત અને શત્રુઘ્નને તું ખાસ કરીને ભાઈ અને પુત્ર સમાન જ માનજે, કારણ કે તેઓ મને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે.
વિપ્રિયં ચ ન કર્તવ્યં ભરતસ્ય કદાચન। સ હિ રાજા ચ વૈદેહિ દેશસ્ય ચ કુલસ્ય ચ
ભરતને કદી પણ દુઃખદાયક કંઈ ન કરજે, હે વૈદેહી, કારણ કે હવે દેશ અને કુળના રાજા ભરત છે.
આરાધિતા હિ શીલેન પ્રયત્નૈશ્ચોપસેવિતાઃ। રાજાનઃ સમ્પ્રસીદન્તિ પ્રકુપ્યન્તિ વિપર્યયે
રાજાઓને સારા વર્તન અને પ્રયત્નથી પ્રસન્ન થાય છે અને વિપરીત વર્તનથી ગુસ્સે થાય છે.
ઔરસ્યાનપિ પુત્રાન્ હિ ત્યજન્ત્યહિતકારિણઃ। સમર્થાન્ સમ્પ્રગૃહ્ણન્તિ જનાનપિ નરાધિપાઃ
રાજાઓ પોતાના જ પુત્રોને પણ, જો તેઓ અયોગ્ય વર્તન કરે તો, ત્યજી દે છે અને યોગ્ય વ્યક્તિઓને, ભલે પરાયા હોય, સ્વીકારી લે છે.
સા ત્વં વસેહ કલ્યાણિ રાજ્ઞઃ સમનુવર્તિની। ભરતસ્ય રતા ધર્મે સત્યવ્રતપરાયણા
હે શુભલક્ષણી, તું અહીં જ રહીને રાજાને માન આપતી રહે, ભરત પ્રત્યે ધર્મમાં આનંદ માણ અને સત્ય તથા પ્રતિજ્ઞામાં અડગ રહે.
અહં ગમિષ્યામિ મહાવનં પ્રિયે ત્વયા હિ વસ્તવ્યમિહૈવ ભામિનિ। યથા વ્યલીકં કુરુષે ન કસ્યચિત્ તથા ત્વયા કાર્યમિદં વચો મમ
પ્રિયે, હું તો મોટા જંગલમાં જઇશ, પણ તારે અહીં જ રહેવું છે, સુંદરિ. જેમ તું ક્યારેય કોઈનું અપરાધ નથી કર્યું, એમ જ મારા આ વચનનું પાલન કરજે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
એવમુક્તા તુ વૈદેહી પ્રિયાર્હા પ્રિયવાદિની। પ્રણયાદેવ સંક્રુદ્ધા ભર્તારમિદમબ્રવીત્
આ રીતે કહેતાં, સ્નેહપાત્ર અને મીઠું બોલનારી વૈદેહી પ્રેમથી જ ગુસ્સે થઈને પતિને આ રીતે બોલી.
કિમિદં ભાષસે રામ વાક્યં લઘુતયા ધ્રુવમ્। ત્વયા યદપહાસ્યં મે શ્રુત્વા નરવરોત્તમ
રામ, તું આ શું બોલી રહ્યો છે? નિશ્ચિતપણે આ વચન તું હલકાઈથી બોલ્યો છે. હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, મને તો લાગે છે કે તું મારી મજાક ઉડાવી રહ્યો છે.
વીરાણાં રાજપુત્રાણાં શસ્ત્રાસ્ત્રવિદુષાં નૃપ। અનર્હમયશસ્યં ચ ન શ્રોતવ્યં ત્વયેરિતમ્
હે રાજકુમાર, વીર પુરુષો, રાજપુત્રો અને શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા વચ્ચે તારા જેવા માણસે આવા અયોગ્ય અને અપમાનજનક વચન બોલવા જ ન જોઈએ.
આર્યપુત્ર પિતા માતા ભ્રાતા પુત્રસ્તથા સ્નુષા। સ્વાનિ પુણ્યાનિ ભુઞ્જાનાઃ સ્વં સ્વં ભાગ્યમુપાસતે
હે આર્યપુત્ર, પિતા, માતા, ભાઈ, પુત્ર અને વહુ – દરેક પોતપોતાના પુણ્યફળ ભોગવે છે અને પોતપોતાનું ભાગ્ય ભોગવે છે.
ભર્તુર્ભાગ્યં તુ નાર્યેકા પ્રાપ્નોતિ પુરુષર્ષભ। અતશ્ચૈવાહમાદિષ્ટા વને વસ્તવ્યમિત્યપિ
પણ સ્ત્રી તો પતિના ભાગ્યમાં જ જોડાયેલી હોય છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ; એટલે જ મને પણ જંગલમાં રહેવાનો આદેશ મળ્યો છે.
ન પિતા નાત્મજો વાત્મા ન માતા ન સખીજનઃ। ઇહ પ્રેત્ય ચ નારીણાં પતિરેકો ગતિઃ સદા
સ્ત્રીઓ માટે અહીં કે પરલોકમાં – પિતા, પુત્ર, પોતે, માતા કે મિત્ર – કોઈ પણ આશ્રય નથી; પતિ જ હંમેશા તેમનો આધાર છે.
યદિ ત્વં પ્રસ્થિતો દુર્ગં વનમદ્યૈવ રાઘવ। અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ મૃદ્નન્તી કુશકણ્ટકાન્
જો આજે તું કઠિન જંગલમાં જવા નીકળે છે, હે રાઘવ, તો હું તારા આગળ જઈને ઘાસ અને કાંટા દબાવતી ચાલીશ.
ઈર્ષ્યાં રોષં બહિષ્કૃત્ય ભુક્તશેષમિવોદકમ્। નય માં વીર વિસ્રબ્ધઃ પાપં મયિ ન વિદ્યતે
હે વીર, ઈર્ષ્યા અને ગુસ્સો દૂર ફેંકી દે, જેમ પીધેલું પાણી બાકી રહે છે એમ. નિર્ભયપણે મને સાથે લઈ જજે, કેમ કે મારા અંદર કોઈ પાપ નથી.
પ્રાસાદાગ્રે વિમાનૈર્વા વૈહાયસગતેન વા। સર્વાવસ્થાગતા ભર્તુઃ પાદચ્છાયા વિશિષ્યતે
મહેલની છત પર હોય કે વિમાનમાં કે આકાશમાં ફરતી હોય, દરેક સ્થિતિમાં પતિના પગની છાંયાં જ સ્ત્રી માટે શ્રેષ્ઠ છે.
અનુશિષ્ટાસ્મિ માત્રા ચ પિત્રા ચ વિવિધાશ્રયમ્। નાસ્મિ સમ્પ્રતિ વક્તવ્યા વર્તિતવ્યં યથા મયા
મારે માતા-પિતાએ અનેક રીતે શીખવ્યું છે; હવે મને કંઈ કહેવાનું બાકી નથી – હું જે નક્કી કર્યું છે એ પ્રમાણે જ વર્તીશ.
અહં દુર્ગં ગમિષ્યામિ વનં પુરુષવર્જિતમ્। નાનામૃગગણાકીર્ણં શાર્દૂલગણસેવિતમ્
હું એ કઠિન જંગલમાં જઇશ, જ્યાં માણસો નથી, અનેક પ્રકારના હરણો છે અને વાઘોનું સમૂહ પણ રહે છે.
સુખં વને નિવત્સ્યામિ યથૈવ ભવને પિતુઃ। અચિન્તયન્તી ત્રીઁલ્લોકાંશ્ચિન્તયન્તી પતિવ્રતમ્
હું જંગલમાં એ જ રીતે આનંદથી રહીશ જેમ પિતાના ઘરે હતી, ત્રણેય લોકની ચિંતા કર્યા વિના, ફક્ત પતિની સેવા જ વિચારતી.
શુશ્રૂષમાણા તે નિત્યં નિયતા બ્રહ્મચારિણી। સહ રંસ્યે ત્વયા વીર વનેષુ મધુગન્ધિષુ
હમેશા તારી સેવા કરતી, નિયમિત અને પવિત્ર રહીને, હે વીર, હું તારી સાથે મધની સુગંધવાળા જંગલોમાં આનંદ માણીશ.
ત્વં હિ કર્તું વને શક્તો રામ સમ્પરિપાલનમ્। અન્યસ્યાપિ જનસ્યેહ કિં પુનર્મમ માનદ
હે રામ, તું તો જંગલમાં બીજાઓનું પણ રક્ષણ કરી શકે છે, તો પછી મારા માટે શું કહેવું, હે માન આપનાર!
સાહં ત્વયા ગમિષ્યામિ વનમદ્ય ન સંશયઃ। નાહં શક્યા મહાભાગ નિવર્તયિતુમુદ્યતા
એટલે હું આજે તારી સાથે જંગલમાં જઇશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; હે મહાભાગ્યશાળી, હું એકવાર નક્કી કરી લઉં પછી મને પાછું ફેરવી શકાતી નથી.
ફલમૂલાશના નિત્યં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ। ન તે દુઃખં કરિષ્યામિ નિવસન્તી ત્વયા સદા
હું હંમેશા ફળ અને મૂળ ખાઈને જીવન ગુજારિશ, એમાં કોઈ શંકા નથી. તું જ્યાં પણ રહે, હું તને કદી દુઃખ નહિ આપું.
અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ ભોક્ષ્યે ભુક્તવતિ ત્વયિ। ઇચ્છામિ પરતઃ શૈલાન્ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ
હું તારા આગળ આગળ ચાલશ અને તું ખાઈ લે પછી જ હું ખાઈશ. પછી મને પહાડો, તળાવો અને સરોવર જોવા મન છે.
ઇચ્છેયં સુખિની દ્રષ્ટું ત્વયા વીરેણ સંગતા। અભિષેકં કરિષ્યામિ તાસુ નિત્યમનુવ્રતા
હું તારા સાથે, હે વીર, આનંદથી એ બધું જોઈશ; અને એ તળાવોમાં રોજ સ્નાન કરીશ, હંમેશા તારી ભક્તિ રાખીશ.
સહ ત્વયા વિશાલાક્ષ રંસ્યે પરમનન્દિની। એવં વર્ષસહસ્રાણિ શતં વાપિ ત્વયા સહ
હું તારા સાથે, વિશાળ આંખવાળા, પરમ આનંદમાં રહીશ; આમ, હજારો વર્ષ કે સો વર્ષ પણ તારા સંગે પસાર કરીશ.
વ્યતિક્રમં ન વેત્સ્યામિ સ્વર્ગોઽપિ હિ ન મે મતઃ। સ્વર્ગેઽપિ ચ વિના વાસો ભવિતા યદિ રાઘવ। ત્વયા વિના નરવ્યાઘ્ર નાહં તદપિ રોચયે
હું કદી પણ મર્યાદા લંગઘીશ નહીં; મને તો સ્વર્ગ પણ ગમતો નથી. હે રાઘવ, જો તારા વગર સ્વર્ગમાં રહેવું પડે તો પણ હું એ ઇચ્છીશ નહીં, હે પુરુષશાર્દૂલ.
દ્રષ્ટું સર્વત્ર નિર્ભીતા ત્વયા નાથેન ધીમતા। હંસકારણ્ડવાકીર્ણાઃ પદ્મિનીઃ સાધુપુષ્પિતાઃ
તારા જેવા બુદ્ધિશાળી રક્ષક સાથે, હું નિર્ભય થઈને સર્વત્ર હંસ અને બગલાંથી ભરેલા, સુંદર咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲咲