વાલ્મીકિરામાયણમ્

અપીદાનીં સ કાલઃ સ્યાદ્ વનાત્ પ્રત્યાગતં પુનઃ। યત્ ત્વાં પુત્રક પશ્યેયં જટાવલ્કલધારિણમ્

શાયદ હવે એ સમય આવશે, જ્યારે તું વનમાંથી પાછો ફરશે અને હું તને જટા અને વલ્કલ ધારણ કરેલો જોઈશ, મારા બાળક.

તથા હિ રામં વનવાસનિશ્ચિતં દદર્શ દેવી પરમેણ ચેતસા। ઉવાચ રામં શુભલક્ષણં વચો બભૂવ ચ સ્વસ્ત્યયનાભિકાંક્ષિણી

આ રીતે, રામ વનમાં જવાનો નિશ્ચય કર્યો ત્યારે રાણી કૌસલ્યાએ સંપૂર્ણ મનથી રામને જોયો અને શુભ લક્ષણો ધરાવતાં રામને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા. તે હંમેશા રામના કલ્યાણની ઇચ્છુક રહી.

thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૨-

પંચવિસો સર્ગ સાંભળો.

સા વિનીય તમાયાસમુપસ્પૃશ્ય જલં શુચિ। ચકાર માતા રામસ્ય મઙ્ગલાનિ મનસ્વિની

કૌસલ્યાએ પોતાનું દુઃખ દૂર કરીને શુદ્ધ પાણી સ્પર્શ્યું અને મનથી પુત્ર રામના કલ્યાણ માટે શુભ કાર્ય કર્યા.

ન શક્યસે વારયિતું ગચ્છેદાનીં રઘૂત્તમ। શીઘ્રં ચ વિનિવર્તસ્વ વર્તસ્વ ચ સતાં ક્રમે

રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, તને હવે રોકી શકાય તેમ નથી. તું જલ્દી જા અને જલ્દી પાછો આવજે, તથા સજ્જનોના માર્ગે ચાલજે.

યં પાલયસિ ધર્મં ત્વં પ્રીત્યા ચ નિયમેન ચ। સ વૈ રાઘવશાર્દૂલ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ

રાઘવકુળના શાર્દૂલ, જે ધર્મ તું પ્રેમ અને નિયમથી પાળે છે, એ ધર્મ તને હંમેશા રક્ષે.

યેભ્યઃ પ્રણમસે પુત્ર દેવેષ્વાયતનેષુ ચ। તે ચ ત્વામભિરક્ષન્તુ વને સહ મહર્ષિભિઃ

પુત્ર, દેવતાઓ અને તેમના મંદિરોમાં તું જેમને નમન કરે છે, એ બધા મહર્ષિઓ સાથે તને વનમાં રક્ષા કરે.

યાનિ દત્તાનિ તેઽસ્ત્રાણિ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા। તાનિ ત્વામભિરક્ષન્તુ ગુણૈઃ સમુદિતં સદા

વિશ્વામિત્ર મુનિએ તને જે શસ્ત્રો આપ્યા છે, એ તને હંમેશા ગુણોથી યુક્ત રાખીને રક્ષા કરે.

પિતૃશુશ્રૂષયા પુત્ર માતૃશુશ્રૂષયા તથા। સત્યેન ચ મહાબાહો ચિરં જીવાભિરક્ષિતઃ

પુત્ર, પિતાની અને માતાની સેવા તથા સત્યના પાલનથી, મહાબાહુ, તું લાંબી આયુષ્ય પામે અને હંમેશા સુરક્ષિત રહે.

સમિત્કુશપવિત્રાણિ વેદ્યશ્ચાયતનાનિ ચ। સ્થણ્ડિલાનિ ચ વિપ્રાણાં શૈલા વૃક્ષાઃ ક્ષુપા હ્રદાઃ। પતઙ્ગાઃ પન્નગાઃ સિંહાસ્ત્વાં રક્ષન્તુ નરોત્તમ

પવિત્ર અગ્નિ, કુશા ઘાસ, યજ્ઞસ્થળ, મંદિરો, બ્રાહ્મણોના આસન, પર્વતો, વૃક્ષો, ઝાડ, તળાવો, પક્ષીઓ, સાપો અને સિંહો, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બધાં તારી રક્ષા કરે.

સ્વસ્તિ સાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ મરુતશ્ચ મહર્ષિભિઃ। સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સ્વસ્તિ પૂષા ભગોઽર્યમા

સાધ્ય દેવતાઓ, વિશ્વેદેવો, મારુતો અને મહર્ષિઓ, ધાતા, વિધાતા, પૂષા, ભગ અને અર્યમા તને હંમેશા શુભતા આપે.

લોકપાલાશ્ચ તે સર્વે વાસવપ્રમુખાસ્તથા। ઋતવઃ ષટ્ ચ તે સર્વે માસાઃ સંવત્સરાઃ ક્ષપાઃ

વિશ્વના તમામ રક્ષક દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, છ ઋતુઓ, માસો, વર્ષો અને રાતો તારી રક્ષા કરે.

દિનાનિ ચ મુહૂર્તાશ્ચ સ્વસ્તિ કુર્વન્તુ તે સદા। શ્રુતિઃ સ્મૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ પાતુ ત્વાં પુત્ર સર્વતઃ

દિવસો અને મુહૂર્તો તને હંમેશા શુભતા આપે. વેદ, સ્મૃતિ અને ધર્મ તારી સર્વત્ર રક્ષા કરે, પુત્ર.

સ્કન્દશ્ચ ભગવાન્ દેવઃ સોમશ્ચ સબૃહસ્પતિઃ। સપ્તર્ષયો નારદશ્ચ તે ત્વાં રક્ષન્તુ સર્વતઃ

દેવતા સ્કંદ, ચંદ્રદેવ, બૃહસ્પતિ, સાત ઋષિઓ અને નારદજી તને ચારે બાજુથી રક્ષા કરે.

તે ચાપિ સર્વતઃ સિદ્ધા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ। સ્તુતા મયા વને તસ્મિન્ પાન્તુ ત્વાં પુત્ર નિત્યશઃ

હું જે સિદ્ધપુરુષો અને દિશાના રક્ષકોનું વનમાં સ્તુતિ કરી છે, એ બધા તને હંમેશાં રક્ષા કરે, બેટા.

શૈલાઃ સર્વે સમુદ્રાશ્ચ રાજા વરુણ એવ ચ। દ્યૌરન્તરિક્ષં પૃથિવી વાયુશ્ચ સચરાચરઃ

બધા પર્વતો, સમુદ્રો, વરુણરાજા, આકાશ, અંતરિક્ષ, ધરતી અને પવન, ચાલતાં અને સ્થિર બધું તારી રક્ષા કરે.

નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગ્રહાશ્ચ સહ દૈવતૈઃ। અહોરાત્રે તથા સંધ્યે પાન્તુ ત્વાં વનમાશ્રિતમ્

બધા નક્ષત્રો, ગ્રહો અને તેમના દેવતાઓ, દિવસ-રાત અને સંધ્યાઓ, તને વનમાં રહેતાં રક્ષા કરે.

ઋતવશ્ચાપિ ષટ્ ચાન્યે માસાઃ સંવત્સરાસ્તથા। કલાશ્ચ કાષ્ઠાશ્ચ તથા તવ શર્મ દિશન્તુ તે

છે ઋતુઓ, મહિના, વર્ષો, સમયના ભાગો અને ક્ષણો તને સુખ અને કલ્યાણ આપે.

મહાવનેઽપિ ચરતો મુનિવેષસ્ય ધીમતઃ। તથા દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ ભવન્તુ સુખદાઃ સદા

તુ મહાવનમાં મુનિ જેવા વેશમાં અને વિવેકી બની ફરતો હોય, ત્યારે પણ દેવતાઓ અને દૈત્યો તને હંમેશાં સુખ આપે.

રાક્ષસાનાં પિશાચાનાં રૌદ્રાણાં ક્રૂરકર્મણામ્। ક્રવ્યાદાનાં ચ સર્વેષાં મા ભૂત્ પુત્રક તે ભયમ્

રાક્ષસો, પિશાચો, ભયાનક અને ક્રૂર કર્મો કરનારા, તથા માથું ખાવાનારા પ્રાણીઓથી તને કદી ડર ન લાગે, બેટા.

પ્લવગા વૃશ્ચિકા દંશા મશકાશ્ચૈવ કાનને। સરીસૃપાશ્ચ કીટાશ્ચ મા ભૂવન્ ગહને તવ

કપીઓ, વિચ્છીઓ, ડંખ મારતાં જીવ, મચ્છરો, સાપ અને કીડાઓ જંગલમાં તને ક્યારેય તકલીફ ન આપે.

મહાદ્વિપાશ્ચ સિંહાશ્ચ વ્યાઘ્રા ઋક્ષાશ્ચ દંષ્ટ્રિણઃ। મહિષાઃ શૃઙ્ગિણો રૌદ્રા ન તે દ્રુહ્યન્તુ પુત્રક

મોટા હાથી, સિંહ, વાઘ, દાંતવાળા રીંછ, સિંગવાળા મહિષ અને ભયાનક જાનવર તને ક્યારેય નુકસાન ન કરે, બેટા.

નૃમાંસભોજના રૌદ્રા યે ચાન્યે સર્વજાતયઃ। મા ચ ત્વાં હિંસિષુઃ પુત્ર મયા સમ્પૂજિતાસ્ત્વિહ

માનવ માંસ ખાવનારા ભયાનક પ્રાણીઓ અને અન્ય જંગલી જાતિઓ, જેમને મેં અહીં પૂજ્યા છે, એ તને ક્યારેય દુઃખ ન આપે, બેટા.

આગમાસ્તે શિવાઃ સન્તુ સિધ્યન્તુ ચ પરાક્રમાઃ। સર્વસમ્પત્તયો રામ સ્વસ્તિમાન્ ગચ્છ પુત્રક

શુભ સંકેતો તને મળે, તારા બધા પ્રયત્નો સફળ થાય અને સર્વ સંપત્તિ તને મળે, રામા; સુખથી જા, બેટા.

સ્વસ્તિ તેઽસ્ત્વાન્તરિક્ષેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ પુનઃ પુનઃ। સર્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યો યે ચ તે પરિપન્થિનઃ

આકાશ અને ધરતીના જીવોથી અને બધા દેવતાઓથી તને વારંવાર શુભાશિષ મળે, અને જે તારો વિરોધ કરે છે, તેઓ પાસેથી પણ.

શુક્રઃ સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ ધનદોઽથ યમસ્તથા। પાન્તુ ત્વામર્ચિતા રામ દણ્ડકારણ્યવાસિનમ્

શુક્ર, ચંદ્ર, સૂર્ય, કુબેર અને યમ, જેમને મેં પૂજ્યા છે, એ તને દંડકવનમાં રહેતાં રક્ષા કરે, રામા.

અગ્નિર્વાયુસ્તથા ધૂમો મન્ત્રાશ્ચર્ષિમુખચ્યુતાઃ। ઉપસ્પર્શનકાલે તુ પાન્તુ ત્વાં રઘુનન્દન

અગ્નિ, પવન, ધૂમ્ર અને ઋષિમુખમાંથી ઉચ્ચારેલા મંત્રો તને સંસ્કાર સમયે રક્ષા કરે, રઘુનંદન.

ઇતિ માલ્યૈઃ સુરગણાન્ ગન્ધૈશ્ચાપિ યશસ્વિની। સ્તુતિભિશ્ચાનુરૂપાભિરાનર્ચાયતલોચના

એ મહાન યશસ્વિ સ્ત્રીએ ફૂલોની માળા, દિવ્ય સુગંધ અને યોગ્ય સ્તુતિઓથી, ભક્તિભરી આંખે દેવતાઓની પૂજા કરી.

જ્વલનં સમુપાદાય બ્રાહ્મણેન મહાત્મના। હાવયામાસ વિધિના રામમઙ્ગલકારણાત્

મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણે અગ્નિ લઈ, વિધિપૂર્વક રામના મંગળ માટે હવન કર્યો.