అగ్రిష్వాత్తా బహిర్షదోఽనగ్రయః సాగ్నయశ్వ యే । తేభేయః స్వధా సుతే జజ్ఞ మైనాం వైధారిణీం తథా
అగ్నిష్వాత్తులు, బహిషదులు, అనగ్నులు, సాగ్నులు — వీరంతా కలిసి స్వధాతో పాటు మైనాను, వైధారిణిని కనారు.
తే ఉబే బ్రహ్మవాదిన్యౌ యోగిన్యౌ చాప్యుభే ద్రిజ । ఉత్తమజ్ఞానసమ్పన్నే సర్వ్వైః సముదితైర్గుణౌః
ఆ ఇద్దరూ బ్రహ్మవిద్యలో నిపుణులు, యోగినులు, ద్విజుడా. ఉత్తమ జ్ఞానం, అన్ని గుణాలతో సమృద్ధిగా ఉన్నారు.
ఇత్యేషా దక్షకన్యానాం కథితాపత్యసన్తతిః । శ్వద్ధావాన్ సంస్మరన్నేతామ్ అనపత్యో న జాయతే
ఇలా దక్ష కుమార్తెల సంతానాన్ని వివరించాను. ఈ వంశాన్ని భక్తితో జ్ఞాపకం చేసేవాడు సంతానహీనుడు ఉండడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ ప్రియవ్రతోత్తానపాదౌ మనోః స్వాయంభువస్య తు । ద్వౌ పుత్రౌ తు మహావీర్యౌ ధర్మజ్ఞౌ కథితౌ తవ ॥ ౧,౧౧.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు — స్వాయంభువ మను కుమారులైన ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు ఇద్దరూ మహావీరులు, ధర్మజ్ఞులు అని నీకు వివరించాను.
తయోరుత్తానపాదస్య సురుచ్యాముత్తమః సుతః । అభీష్టాయామభూద్బ్రహ్యన్పితురత్యన్తవల్లభః ॥ ౧,౧౧.
వారిలో ఉత్తానపాదునికి సురుచికి పుట్టిన కుమారుడు ఉత్తముడు. అతడు తన తండ్రికి ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
సునీతిర్నామ యా రాజ్ఞస్తస్యాసీన్మహిషీ ద్విజ । స నాతి ప్రీతిమాంస్తస్యామభూద్యస్యా ధ్రువః సుతః ॥ ౧,౧౧.
రాజుకు సునీతి అనే మహిషి ఉండేది, ద్విజుడా. ఆమెను రాజు అంతగా ప్రేమించడు. ఆమె కుమారుడు ధ్రువుడు.
రాజాసనస్థితస్యాఙ్కం పితుర్భ్రతరమాశ్రితమ్ । దృష్ట్వోత్తమం ధ్రువ శ్చక్రే తమారోఢుం మనోరథమ్ ॥ ౧,౧౧.
ధ్రువుడు తన తండ్రి సోదరుని కుమారుడు ఉత్తముడు రాజాసనంలో తండ్రి మడిలో కూర్చున్నాడని చూసి, తాను కూడా అక్కడికి ఎక్కాలని మనసులో ఆశించాడు.
ప్రత్యక్షం భూపతిస్తస్యాః సురుచ్యా నాభ్యనన్దత । ప్రణయేనాగతం పుత్రముత్సంగారోహణోత్సుకమ్ ॥ ౧,౧౧.
అక్కడే ఉన్న రాజు, ప్రేమతో తన మడిలోకి ఎక్కాలని ఉత్సాహంగా వచ్చిన కుమారుణ్ణి ఆహ్వానించలేదు.
సపత్నీ తనయం దృష్ట్వా తమఙ్కారోహణోత్సుకమ్ । స్వపుత్రం చ తథారూఢం సురుచిర్వాక్యమబ్రవీత్ ॥ ౧,౧౧.
సపత్ని కుమారుడు తన మడిలోకి ఎక్కాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడని, తన కుమారుడు ఇప్పటికే అక్కడ కూర్చున్నాడని చూసి, సురుచీ ఇలా చెప్పింది.
క్రియతే కిం వృథా వత్స మహానేష మనోరథః । అన్యస్త్రీగర్భజాతేన హ్యసంభూయ మమోదరే ॥ ౧,౧౧.
బాలా! ఎందుకు వృథాగా ఇంత పెద్ద ఆశ పెంచుకున్నావు? నా గర్భంలో పుట్టని వాడికి ఇలాంటి స్థానం దక్కదు.
ఉత్తమోత్తమమప్రాప్యమవివేకో హి వాఞ్ఛసి । సత్యం సుతస్త్వమప్యస్య కిం తు న త్వం మయా ధృతః ॥ ౧,౧౧.
నీకు అందని, అత్యున్నతమైనదాన్ని కోరుతున్నావు; నీవు ఇంకా విచక్షణ లేని వాడివి. నిజమే, నీవు కూడా ఆయన కుమారుడివే, కానీ నిన్ను నేను కనలేదు.
ఏతద్రాజాసనం సర్వ భూభృత్సంశ్రయకేతనమ్ । యోగ్యం మమైవ పుత్రస్య కిమాత్మా క్లిశ్యతేత్వయా ॥ ౧,౧౧.
ఈ రాజాసనం, అన్ని రాజులకు ఆశ్రయం ఇచ్చేది, నా కుమారుడికే యోగ్యం. నీవు ఎందుకు నీ మనసు బాధపడుతున్నావు?
ఉచ్చైర్మనోరథస్తేయం మత్పుత్రస్యేవ కిం వృథా । సునీత్యామాత్మనో జన్మ కిం త్వయా నావగమ్యతే ॥ ౧,౧౧.
నీ కోరిక ఎంతో గొప్పది, నా కుమారుడిలా, కానీ వృథా ఎందుకు? నీవు సునీతి గర్భంలో పుట్టినవాడివని నీకు తెలియదా?
శ్రీపరాశర వాచ ఉత్సృజ్య పితరం బాలస్తచ్ఛ్రుత్వా మాతృభాషితమ్ । జగామ కుపితో మాతుర్నిజాయా ద్విజమన్దిరమ్ ॥ ౧,౧౧.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మాతృమాత చేసిన మాటలు విని, ఆ బాలుడు కోపంతో తన తండ్రిని వదిలి, తన తల్లి ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు.
తం దృష్ట్వా కుపితం పుత్రమీషత్ప్రస్ఫురితాధరమ్ । సునీతిరఙ్కమారోప్య మైత్రేయేదమభాషత ॥ ౧,౧౧.
తన కుమారుడు కోపంతో, దిగువ పెదవి కొంచెం వణికిస్తూ ఉన్నాడని చూసి, సునీతి తన మడిలోకి ఎక్కించుకుని, మైత్రేయా! ఇలా చెప్పింది.
వత్స కః కోపహేతుస్తే కశ్చ త్వాం నాభి నన్దతి । కోవజానాతి పితరం వత్స యస్తేపరాధ్యతి ॥ ౧,౧౧.
బిడ్డా! నీకు కోపానికి కారణం ఏమిటి? నిన్ను ఎవరు ఆహ్వానించలేదు? నీ తండ్రిని ఎవరు తప్పు చెప్పగలరు, ఎవరు నీకు అన్యాయం చేశారు?
శ్రీపరాశర వాచ ఇత్యుక్తః సకలం మాత్రే కథయామాస తద్యథా । సురుచిః ప్రాహ భూపాలప్రత్యక్షమతగర్వితా ॥ ౧,౧౧.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: తల్లి అడిగిన తర్వాత, జరిగినదంతా, సురుచీ రాజు ముందు గర్వంతో ఎలా మాట్లాడిందో, ధ్రువుడు తల్లికి చెప్పాడు.
వినిశ్వస్యేతి కథితే తస్మిన్పుత్రేణ దుర్మనాః । శ్వసక్షామేక్షణా దీనా సునీతిర్వాక్యమబ్రవీత్ ॥ ౧,౧౧.
కుమారుడు చెప్పిన మాటలు విని, సునీతి మనసు బాధతో, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుని, కన్నీళ్లు కన్నుల్లో మెదిలిస్తూ, ఇలా చెప్పింది.
సునీతిరువాచ సురుచిః సత్యమాహేదం మన్దభాగ్యోసిఃపుత్రక । న హి పుణ్యవతాం వత్స సపత్నైరేవ ముచ్యతే ॥ ౧,౧౧.
సునీతి ఇలా చెప్పింది: సురుచీ చెప్పింది నిజమే బిడ్డా, నీవు అదృష్టం లేని వాడివి. మంచి వారు కూడా సపత్ని బాధల నుండి తప్పించుకోరు బిడ్డా.
నోద్వేగస్తాత కర్తవ్యః కృతం యద్భవతా పురా । తత్కోపహర్తు శక్నోతి దాతుం కశ్చాకృతం త్వయా ॥ ౧,౧౧.
నీవు గతంలో చేసిన వాటికి మనసు కలవరపెట్టుకోకూడదు బిడ్డా. నీవు చేయని దాన్ని ఎవరు నీకు ఇవ్వగలరు? ఎవరు దాన్ని తీసుకోగలరు?
తత్త్వయా నాత్ర కర్తవ్యం దుఃఖం తద్వాక్యసమ్భవమ్ ॥ ౧,౧౧.
అందువల్ల, ఆ మాటల వల్ల నీకు బాధ కలగనివ్వకూడదు.
రాజాసనం రాజచ్ఛత్రం వరాశ్చావరవారణాః । యస్య పుణ్యాని తస్యైతే మత్వైతచ్ఛాంమ్య పుత్రక ॥ ౧,౧౧.
రాజాసనం, రాజఛత్రం, వరాలు, ఏనుగులు—ఇవి అన్నీ యోగ్యుడైనవాడికే దక్కుతాయి. ఇది తెలుసుకుని మనసు నిశ్చింతగా ఉంచు బిడ్డా.
అన్యజన్మకృతైః పుణ్యైః సురుచ్యా సురుచిర్నృపః । భార్యేతి ప్రోచ్యతే చాన్యాం మద్విధా పుణ్యవర్జితా ॥ ౧,౧౧.
ఇతర జన్మల్లో చేసిన పుణ్యఫలంతో సురుచీ రాజు భార్య అయింది. నా లాంటి పుణ్యం లేని వారు మాత్రం వేరుగా పిలవబడతారు.
పుణ్యోపచయసంపన్నస్తస్యాః పుత్రస్తథోత్తమః । మమ పుత్రస్తథా జాతః స్వల్పపుణ్యో ధ్రువో భవాన్ ॥ ౧,౧౧.
ఆమె కుమారుడు పుణ్యసంపన్నుడై ఉత్తముడు అయ్యాడు. నా కుమారుడు ధ్రువుడు తక్కువ పుణ్యంతో పుట్టాడు.
తథాపి దుఃఖం న భవాన్ కర్తుమర్హసి పుత్రక । యస్య యావత్స తేనైవ స్వేన తుష్యతి మానవః ॥ ౧,౧౧.
అయినా, నా బిడ్డా, నీవు నీకు బాధ కలిగించుకోవడం తగదు. మనిషి తనకు ఉన్నది ఎంతకాలం ఉన్నదో అంతకాలం దానితో సంతృప్తిగా ఉండాలి.
యది తే దుఃఖమత్యర్థం సురుచ్యా వచసాభవత్ । తత్పుణ్యోపచయే యత్నం కురు సర్వఫలప్రదే ॥ ౧,౧౧.
సురుచి మాటల వల్ల నీకు ఎంతో బాధ కలిగిందని అయితే, అన్నీ ఫలితాలు ఇచ్చే పుణ్యాన్ని కూడగట్టేందుకు ప్రయత్నించు.
సుశీలో భవ ధర్మాత్మా మైత్రః ప్రాణిహితే రతః । నిమ్నం యథాపః ప్రవణాః పాత్రమాయాన్తి సమ్పదః ॥ ౧,౧౧.
నీతి గుణాలతో ఉండి, ధర్మాన్ని పాటించు, అందరితో స్నేహంగా ఉండి, ప్రాణుల క్షేమంలో ఆసక్తి చూపు. నీరంతా దిగువకు వెళ్ళినట్లే, అర్హత ఉన్నవారికి ఐశ్వర్యం వస్తుంది.
ధ్రువ ఉవాచ అమ్బ యత్త్వమిదం ప్రాత్థ ప్రశమాయ వచో మమ । నైతద్దుర్వాచసా భిన్నే హృదయే మమ తిష్ఠతి ॥ ౧,౧౧.
ధ్రువుడు ఇలా అన్నాడు: అమ్మా, నన్ను శాంతింపజేయాలని నీవు చెప్పిన మాటలు, దుర్వాక్యాలతో గాయపడిన నా హృదయంలో నిలవడం లేదు.
సోఽహం తథా యతిష్యామి యథా సర్వోత్తమోత్తమమ్ । స్థానం ప్రాప్స్యామ్యశోషాణాం జగతామభి పూజితమ్ ॥ ౧,౧౧.
కాబట్టి, నేను అతి ఉన్నతమైన, ఎప్పటికీ మాయమవని, అన్ని లోకాల్లోను గౌరవింపబడే స్థానం పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
సురుచిర్దయితా రాజ్ఞస్తస్యా జాతోస్మి నోదరాత్ । ప్రభావం పశ్య మేంబ త్వం వృద్ధస్యాపి తవోదరే ॥ ౧,౧౧.
సురుచే రాజుకు ప్రియమైనవారు, కాని నేను ఆమె గర్భంలో పుట్టలేదు. అమ్మా, నీవు వృద్ధురాలై ఉన్నా నీ గర్భంలో నేను పుట్టాను. నా శక్తిని చూడు.