పృథ్వ్యువాచ యదాహముద్ధృతా నాథ త్వయా సూకరమూర్తినా । త్వత్స్పర్శసంభవః పుత్రస్తదాయం మయ్యజాయత ॥ ౫,౨౯.
భూమి ఇలా అంది: నాథా! మీరు వరాహరూపంలో నన్ను పైకి తీసినప్పుడు, మీ స్పర్శ వల్ల పుట్టిన ఈ కుమారుడు అప్పుడే నాలో జన్మించాడు.
సోఽయం త్వయైవ దత్తో మే త్వయైబ వినిపాతితః । గృహామ కుణ్డలే చేమే పాలయాస్య చ సంతతిమ్ ॥ ౫,౨౯.
ఈ కుమారుడిని మీరు నాకు ఇచ్చారు, మీరు ఆయనను సంహరించారు కూడా. ఈ కుండలాలను స్వీకరించండి, ఆయన వంశాన్ని కాపాడండి.
భారావతరణార్థాయ మమైవ భగవానిమమ్ । అంశేన లోకమాయాతః ప్రసాదసుముఖః ప్రభో ॥ ౫,౨౯.
నా భారాన్ని తీయడానికి, ప్రభూ! మీరు స్వయంగా మీ అంసంతో లోకానికి వచ్చారు, దయతో కూడినవాడవు.
త్వం కర్తా చ వికర్తా చ సంహర్తా ప్రభవోఽప్యయః । జగతాన్త్వం జగద్రూపఃస్తూయతేఽచ్యుత కిం తవ ॥ ౫,౨౯.
మీరు సృష్టికర్త, సంహారకుడు, లయకర్త, ఆదిగా అంతమూ మీరు. జగత్తే మీరు, అచ్యుతా! మిమ్మల్ని ఎంత పొగిడినా ఏమి లాభం?
వ్యాప్తివ్యాప్యం క్రియాకర్తా కార్యం చ భగవాన్యథా । సర్వభూతాత్మభూతస్య స్తూయతే తవ కిం తథా ॥ ౫,౨౯.
వ్యాప్తి, వ్యాప్యము, చేయువాడు, చేయబడినది — ఇవన్నీ మీరు, భగవంతుడా! సర్వభూతాత్ముడవైన మీకు ఎంత పొగడ్త చెప్పినా ఏమి ప్రయోజనం?
పరమాత్మా చ భూతాత్మా త్వమాత్మా చాప్యయో భవాన్ । యథాతథా స్తుతిర్నాథ కిమర్థం తే ప్రవర్తతే ॥ ౫,౨౯.
పరమాత్మ, భూతాత్మ, ఆత్మ, నశించని వాడు — ఇవన్నీ మీరు, నాథా! ఏ రూపంలో అయినా మిమ్మల్ని పొగడటానికి కారణం ఏమిటి?
ప్రసీద సర్వభూతాత్మన్నరకేణ తు యత్కృతమ్ । తత్క్షమ్యతామదోషాయ త్వత్సుతస్త్వన్నిపాతితః ॥ ౫,౨౯.
ప్రభూ! సమస్త జీవుల హృదయంగా ఉన్నవాడవు, నరకుడు చేసిన దోషాలు అన్నీ క్షమించు. అవి తప్పులుగా పరిగణించవద్దు. నీ కుమారుడే నీ చేతిలో పడిపోయాడు కదా.
శ్రీపరాశర ఉవాచ తథేతి చోక్త్వా ధరణీం భగవాన్ భూతభావనః । రత్నాని నరకావాసాజ్జగ్రాహ మునిసత్తమ ॥ ౫,౨౯.
శ్రీపరాశరుడు ఇలా చెప్పాడు: 'అలా జరుగనీ' అని భగవంతుడు, భూతాలను సృష్టించేవాడు, నరకుని ఇంటి నుంచి రత్నాలను తీసుకున్నాడు, మునిశ్రేష్ఠా!
కన్యాపురే స కన్యానాం షోడఃశాతులవిక్రమః । శతాధికాని దదృశే సహస్రాణి మహామునే ॥ ౫,౨౯.
అతడు ఆ కన్యాపురంలో, మహాశక్తిశాలి అయిన వాడు, పదహారు వేల కన్నా ఎక్కువ యువతులను చూశాడు, మహామునీ!
చతుర్దంష్ట్రాన్గజాంశ్చాగ్ర్యాన్ షట్సహస్రాంశ్చ దృష్టవాన్ । కాంభోజానాం తథాశ్వానాం నియుతాన్యేకవింశతిమ్ ॥ ౫,౨౯.
అలాగే, నాలుగు దంతాలున్న అగ్రగజాలు ఆరు వేల సంఖ్యలో చూశాడు. అలాగే, కామ్బోజుల గుర్రాలు ఇరవై ఒక వేలూ చూశాడు.
తాః కన్యాస్తాంస్తథా నాగాంస్తానశ్వాన్ ద్వారకాం పురీమ్ । ప్రాపయామాస గోవిన్దః సద్యో నరకకిఙ్కరైః ॥ ౫,౨౯.
ఆ యువతులను, ఆ ఏనుగులను, ఆ గుర్రాలను నరకుని సేవకుల ద్వారా గోవిందుడు వెంటనే ద్వారకా నగరానికి పంపించాడు.
దదృశే వారుణం చ్ఛత్రం తథైవ మణిపర్వతమ్ । ఆరోపయామాస హరిర్గరుడేపతగేశ్వరే ॥ ౫,౨౯.
అతడు వరుణుని గొడుగు, అలాగే మణిపర్వతాన్ని చూశాడు. హరి వాటిని పక్షిరాజు గరుడుని మీద పెట్టాడు.
ఆరుహ్య చ స్వయం కృష్ణః సత్యభామాసహాయవాన్ । అదిత్యాః కుణ్డలే దానుం జగామ త్రిదశాలయమ్ ॥ ౫,౨౯.
తర్వాత కృష్ణుడు సత్యభామతో కలిసి, ఆదితి కుండలాలను, దానవుని కుండలాలను తీసుకుని దేవతల లోకానికి వెళ్లాడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ గరుడో వారుణం ఛత్రం తథైవ మణిపర్వతమ్ । సభార్యం చ హృషీకేశం లీలయైవ వహన్యయౌ ॥ ౫,౩౦.
శ్రీపరాశరుడు ఇలా చెప్పాడు: గరుడుడు వరుణుని గొడుగు, మణిపర్వతం, హృషీకేశుడు తన భార్యతో కలిసి, సులభంగా మోసుకొని వెళ్లాడు.
తతః శంఖముపాధ్మాసీత్స్వర్గద్వారగతో హరిః । ఉపతస్థుస్తథా దేవాఃసార్ఘ్యహస్తా జనర్దనమ్ ॥ ౫,౩౦.
తర్వాత హరి స్వర్గద్వారానికి చేరి శంఖాన్ని ఊదాడు. అప్పుడు దేవతలు చేతుల్లో అర్ఘ్యాలతో జనార్దనుని వద్దకు వచ్చారు.
స దేవైరర్చితః కృష్ణో దేవమాతుర్నివేశనమ్ । సితాభ్రశిఖరాకారం ప్రవిశ్య దదృశేఽదితిమ్ ॥ ౫,౩౦.
దేవతలు పూజించిన కృష్ణుడు, తెల్ల మేఘశిఖరంలా ఉన్న దేవమాత ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, అక్కడ ఆదితిని చూశాడు.
స తాం ప్రణమ్య శక్రేణ సహ తే కుణ్డలోత్తమే । దదౌ నరకనాశం చ శశంసాస్యై జనార్దనః ॥ ౫,౩౦.
అతడు ఆమెకు, ఇంద్రునితో కలిసి నమస్కరించి, ఆ ఉత్తమ కుండలాలను ఇచ్చాడు. జనార్దనుడు నరకుని నాశనాన్ని కూడా ఆమెకు తెలిపాడు.
తతః ప్రీతాజగన్మాతా ధాతారం జగతాం హరిమ్ । తుష్టావాదితిరవ్యగ్రా కృత్వా తత్ప్రవణం మనః ॥ ౫,౩౦.
ఆ తర్వాత ఆనందంతో ఉన్న జగన్మాత ఆదితి, హరివైపు మనసు పెట్టి, జగత్తును పోషించే హరిని ప్రశంసించింది.
అదితిరువాచ నమస్తే పుణ్డరీకాక్ష భక్తానామభయఙ్కర । సనాతనాత్మన్ సర్వాత్మన్ భూతాత్మన్ భూతభావన ॥ ౫,౩౦.
ఆదితి ఇలా చెప్పింది: పద్మనయనా! నీ భక్తులకు భయాన్ని తొలగించేవాడవు. శాశ్వత స్వరూపుడవు, సమస్తానికి హృదయంగా ఉన్నవాడవు, భూతాలకు ఆత్మవు, భూతాలను సృష్టించేవాడవు, నీకు నమస్కారం.
ప్రణేతర్మనసో బుద్ధేరిన్ద్రియాణాం గుణాత్మక । త్రిగుణాతీత నిర్ద్వంద్వ శుద్ధసత్త్వ హృది స్థిత ॥ ౫,౩౦.
మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలను నడిపేవాడవు. గుణాల స్వరూపుడవు. మూడు గుణాలకు అతీతుడవు, ద్వంద్వాలు లేనివాడు, శుద్ధసత్త్వ స్వరూపుడవు, హృదయంలో నివసించేవాడవు.
సితదీర్ఘాదినిః శేషకల్పనాపరివర్జిత । జన్మాదిభిరసంస్పృష్ట స్వప్నాదిపరివర్జిత ॥ ౫,౩౦.
తెలుపు, పొడవు వంటి అన్ని ఊహలనుండి అతీతుడవు. జన్మ మొదలైన వాటి ద్వారా తాకబడని వాడు. స్వప్నాది స్థితుల నుంచి కూడా దూరంగా ఉన్నవాడు.
సంధ్యారాత్రిరహో భూమిర్గగనం వాయురంబు చ । హుతాశనో మనో బుద్ధిర్భూతాదిస్త్వం తథాచ్యుత ॥ ౫,౩౦.
సంధ్యా, రాత్రి, పగలు, భూమి, ఆకాశం, గాలి, నీరు, అగ్ని, మనస్సు, బుద్ధి, భూతాదులు — ఇవన్నీ నీవే, అచ్యుతా!
సర్గస్థితివినాశానాం కర్తా కర్తృపతిర్భవాన్ । బ్రహ్మవిష్ణుశివాఖ్యాభిరాత్మమూర్తిభిరీశ్వర ॥ ౫,౩౦.
సృష్టి, స్థితి, లయలకు కర్తవు, కర్తలకు అధిపతివు. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ అనే స్వరూపాలతో నీవే పరమేశ్వరుడవు.
దేవా దైత్యాస్తథా యక్షా రాక్షసాః సిద్ధపన్నగాః । కూష్మాణ్డాశ్చ పిశాచాశ్చ గన్ధర్వా మనుజాస్తథా ॥ ౫,౩౦.
దేవతలు, దైత్యులు, యక్షులు, రాక్షసులు, సిద్ధులు, నాగులు, కూష్మాండులు, పిశాచులు, గంధర్వులు, అలాగే మనుష్యులు —
పశవశ్చ మృగాశ్చైవ పతఙ్గాశ్చ సరీసృపాః । వృక్షగుల్మలతాబహ్వ్యఃసమస్తాస్తృణజాతయః ॥ ౫,౩౦.
పశువులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు, పురుగులు, అనేక రకాల చెట్లు, పొదలు, వల్లి చెట్లు, ఇంకా అన్ని రకాల గడ్డి మొక్కలు—
స్థూలా మధ్యాస్తథా సూక్ష్మాఃసూక్ష్మాత్సూక్ష్మతరాశ్చ యే । దేహభేదా భవాన్ సర్వే యే కేచిత్పుర్గలాశ్రయాః ॥ ౫,౩౦.
పెద్దవి, మధ్యమమైనవి, చిన్నవి, ఇంకా చిన్నదానికన్నా సూక్ష్మమైన శరీరాలు, ఏ రూపంలో ప్రాణులు ఉన్నాయో అవన్నీ—
మాయా తవేయమజ్ఞాతపరమార్థాతిమోహినీ । అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం యయా మూఢో నిరుద్ధ్యతే ॥ ౫,౩౦.
ఇది నీ మాయ, దాని అసలు తత్వం తెలియక, అది భయంకరంగా మాయ చేస్తుంది; దాని వల్ల మూర్ఖుడు, ఆత్మ కానిది ఆత్మ అని పొరపాటు పడతాడు.
అస్వే స్వమితి భావోత్ర యత్పుంసాముపజాయతే । అహం మమేతి భావో యత్ప్రాయేణైవాభిజాయతే । సంసారమాతుర్మాయాయాస్తవైతన్నాథ చేష్టితమ్ ॥ ౫,౩౦.
ఇది నాది అని, నాకిది చెందింది అని, మనుషులకు కలిగే భావన, 'నేను', 'నాది' అనే భావాలు—ఇవి అన్నీ, ప్రభూ, సంసారానికి కారణమైన నీ మాయ వల్లే కలుగుతాయి.
యైః స్వధర్మపరైర్నాథ నరైరారాధితో భవాన్ । తే తరన్త్యఖిలామేతాం మాయామాత్మవిముక్తయే ॥ ౫,౩౦.
ప్రభూ, తమ కర్తవ్యాన్ని భక్తితో నెరవేర్చుతూ నిన్ను ఆరాధించే వారు, ఆత్మ విముక్తి కోసం ఈ మాయను పూర్తిగా దాటి పోతారు.
బ్రహ్మాద్యాఃసకలా దేవా మనుష్యాః పశవస్తథా । విష్ణుమాయా మహావర్తమోహాన్ధతమసావృతాః ॥ ౫,౩౦.
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, మనుషులు, పశువులు—అందరూ విష్ణుమాయ వల్ల కలిగే గొప్ప మాయాంధకారంలో మునిగిపోతున్నారు.