చిరం నష్టేన పుత్రేణ సంయుక్తాం ప్రేక్ష్య రుక్మిణీమ్ । అవాప విస్మయం సర్వ్వో ద్రారవత్యాం జనస్తదా ।। ౫-౨౭-
చాలా కాలంగా కనపడని కుమారునితో రుక్మిణి కలిసిన దృశ్యాన్ని చూసి, ద్వారకా జనులందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
చారుదేష్ణాం సుదేష్ణఞ్చ చారుదేవఞ్చ వీర్య్యవాన్ । సుషేణం చారుగుప్తఞ్చ భద్రచారు తథాపరమ్ ।। ౫-౨౮-
చారుదేశ్నుడు, సుదేశ్నుడు, చారుదేవుడు, వీరుడు, సుషేణుడు, చారుగుప్తుడు, మరొకడు భద్రచారు.
చారువిన్దం సుచారుఞ్చ చారుఞ్చ బలినాం వరమ్ । రుక్మిణ్యజనయత్ పుత్రాన్ కన్యాం చారుమతీం తథా ।। ౫-౨౮-
రుక్మిణి కుమారులు చారువిందుడు, సుచారుడు, చారు, బలవంతుడు అయిన చారువర్యుడు, అలాగే కుమార్తె చారుమతిని ప్రసవించింది.
అన్యాశ్వ భార్య్యాః కృష్ణస్య బభూవుః స్ప్త శోభనాః । కాలిన్దీ మిత్రవిన్దా చ సత్యా నాగ్రజితీ తథా ।। ౫-౨౮-
కృష్ణునికి మరికొన్ని ప్రసిద్ధమైన భార్యలు ఉన్నారు — కాలిందీ, మిత్రవిందా, నాగనజితి కుమార్తె సత్యా మరియు ఇతరులు.
దేవీ జామ్బవతీ చాపి రోహిణీ కామరూపిణీ । మద్రరాజసుతా చాన్యా సుశీలా శీలభణ్డనా ।। ౫-౨౮-
అలాగే దేవి జాంబవతి, రూపాన్ని మార్చగల రోహిణి, మద్రదేశపు రాజకుమార్తె, సుశీల, శీలభండన అనే వారు కూడా ఉన్నారు.
సాత్రాజితీ సత్యభీమా లక్ష్ణా చారుహాసినీ । షోड़శాసన సహస్త్రాణి స్త్రీణామన్యాని చక్రిణః ।। ౫-౨౮-
సత్రాజితి కుమార్తె సత్యభామ, అందమైన నవ్వుతో లక్ష్మణా, ఇంకా చక్రధారి కృష్ణునికి పదహారు వేల ఇతర భార్యలు కూడా ఉన్నారు.
ప్రద్యు మ్రోఽపి మహావీర్య్యో రుక్మిణస్తనయాం శుభామ్ । స్వయంవరస్థాం జగ్రాహ సా చ తం తనయ హరేః ।। ౫-౨౮-
ప్రముఖ పరాక్రమశాలి ప్రద్యుమ్నుడు, రుక్మి కుమార్తెను ఆమె స్వయంవరంలో పెండ్లి చేసుకొని, ఆమె ద్వారా హరివంశానికి కుమారుని పొందాడు.
యస్యామస్యాభవత్ పుత్రో మహాబలపరాక్రమః । అనిరుద్ధో రణో క్రే ద్ధో వీర్య్యోదధిరరిన్దమః ।। ౫-౨౮-
ఆమెకు మహాశక్తి, మహాపరాక్రమం కలిగిన కుమారుడు అనిరుద్ధుడు జన్మించాడు; అతడు శత్రువులను జయించేవాడు, వీరతకు సముద్రం వంటివాడు.
తస్యాపి రుక్మిణః పౌత్రీం వరయామాస కేశవః । దౌహిత్రాయ దదౌ రుక్మీ తాం స్పర్ద్ధన్నపి శౌరిణా ।। ౫-౨౮-
అతనికోసం కేశవుడు రుక్మి మనవరాలిని వరంగా అడిగాడు; శౌరి తో పోటీ పడినా, రుక్మి తన కుమార్తె కుమారుడికి ఆమెను ఇచ్చాడు.
తస్యా వివాహే రామాద్యా యాదవా హరిణా సహ । రుక్మిణో నగరం జగ్ముర్నామ్రా భోజకటం ద్రిజ ।। ౫-౨౮-
ఆ పెళ్లిలో రాముడు, ఇతర యాదవులు, హరిచేత కలిసి రుక్మి నగరమైన భోజకటకు వెళ్లారు, బ్రాహ్మణా!
వివాహే తత్ర నివృత్తే ప్రాద్యూమ్నేః సుమహాత్మనః । కలిఙ్గరాజప్రముఖా రుక్మిణాం వాక్యమబ్రు వన్ ।। ౫-౨౮-
ప్రముఖుడైన ప్రద్యుమ్నుని వివాహం పూర్తయిన తర్వాత, కలింగరాజు మొదలైన రాజులు రుక్మిని సంభోదించి మాటలు చెప్పారు.
అనక్షజ్ఞో హలీ ద్యూతే తథాస్య వ్యసనం మహత్ । న జయామో బలం కస్మాదూ ద్యూతేనైనం మహాద్యుతే ।। ౫-౨౮-
హలాయుధుడు పాశా ఆటలో నిపుణుడు కాదు, అతనికి దానిపై బలహీనత ఉంది; ఈ గొప్ప పాశా ఆటలో మనం అతన్ని ఓడించకూడదా?
తథేతి తానాహ నృపాన్ రుక్మీ బలసమన్వితః । సభాయాం సహ రామేణ చక్ర ద్రూ తఞ్చ వై తదా ।। ౫-౨౮-
బలంతో కూడిన రుక్మి, 'అలా చేద్దాం' అని రాజులకు చెప్పి, రామునితో కలిసి సభలో పాశా ఆటను ప్రారంభించాడు.
సహస్త్రమేకం నిష్కాణాం రుక్మిణా విజితో బలః । ద్రితీయేఽపి పణే చాన్యత్ సహస్త్ర రుక్మిణా జితమ్ ।। ౫-౨౮-
మొదటి పందెంలో బలుడు, రుక్మిచేత వెయ్యి బంగారు నాణేలు కోల్పోయాడు; రెండవ పందెంలో కూడా రుక్మి మరొక వెయ్యి నాణేలు గెలుచుకున్నాడు.
తతో దశ సహస్త్రాణి నిష్కాణాం పణమాదదే । బలభద్రోఽజయత్తాని రుక్మీ ద్యూతవిదాం వరః ।। ౫-౨౮-
తర్వాత పది వేల బంగారు నాణేలు పందెం పెట్టగా, పాశా ఆటలో నిపుణుడైన రుక్మిని బలభద్రుడు గెలిచాడు.
తతో జహాస ఖనవత్ కలిఙ్గాధిపతిర్ద్రిజ! దన్తాన్ విదర్శయన్ మూढ़ో రుక్మీ చాహ మదోద్ధతః ।। ౫-౨౮-
ఆ తరువాత, బ్రాహ్మణా! కలింగ రాజు మూర్ఖుడు పెద్దగా నవ్వుతూ తన పళ్లను చూపించాడు. అప్పుడు మదంతో ఉప్పొంగిన రుక్మి మాట్లాడాడు.
గ్రవిజ్ఞోఽయం మయా ద్యూతే బలదేవః పరాజితః । ముధైవాక్షావలేపాన్ధో యః స్వం మేనేఽక్షకావిదమ్ ।। ౫-౨౮-
ఈ బలదేవుడు పాశా ఆటలో నైపుణ్యం ఉన్నా, నేను అతన్ని ఓడించాను; వృథా గర్వంతో తనను తాను నిపుణుడని అనుకున్నాడు.
దృష్టా కలిఙ్గరాజం తం ప్రకాశదశనాననమ్ । రుక్మిణఞ్చపి దువ్వక్యిం కోపం చక్ర హలాయుధః ।। ౫-౨౮-
కలింగరాజు పళ్లను చూపిస్తూ నవ్వడాన్ని, రుక్మి చెప్పిన దుర్వాక్యాలను చూసి, హలాయుధుడు కోపంతో మండిపోయాడు.
గ్లహం జగ్రాహ రుక్మీ చ తదర్థేఽక్షానపాతయత్ ।। ౫-౨౮-
రుక్మి పాశా దండులను తీసుకొని, వాటిని నేలపై వేసాడు.
అజయద్ బలదేవస్తం ప్రాహోచ్చైస్తం జితం మయా । మయేతి రుక్మీ ప్రాహోచ్చైరలీకోక్తేరలం బల ।। ౫-౨౮-
బలదేవుడు అతన్ని ఓడించి, 'నేనే గెలిచాను!' అని గొప్పగా ప్రకటించాడు. దానికి రుక్మి, 'నేనే గెలిచాను!' అని బలుని మాటను తిరస్కరించాడు.
త్వయోక్తోఽ.యం గ్లహః సత్యం న మమైషోఽనుమోదితః । ఏవం త్వయా చేదూ విజితం మయా న విజితం కథమ్ ।। ౫-౨౮-
ఈ పోటీని నువ్వే మొదలు పెట్టావు, ఇది నిజమే. కానీ నేను ఒప్పుకోలేదు. నువ్వు ఇలా గెలిచావంటే, నేను ఎలా గెలవనట్టవుతుంది?
అథాన్తరిక్షే వాగుచ్చైః ప్రాహ గమ్భీరనాదినీ । బలదేవస్య తదూకోపం వర్ద్ధయన్తీ మహాత్మనః ।। ౫-౨౮-
అప్పుడే ఆకాశంలో గంభీరమైన ధ్వనితో ఒక వాణి వినిపించింది. ఆ వాక్యం విని బలరామునికి కోపం మరింత పెరిగింది.
జితం బలేన ధర్మ్మేణ రుక్మిణో భాషితం మృషా । అనుక్త్వాపి వచః కిఞ్చిత్ కృతం భవతి కర్మ్మా ।। ౫-౨౮-
బలరాముడు ధర్మబద్ధంగా గెలిచాడు. రుక్మి చెప్పింది అబద్ధం. ఏ మాట చెప్పకపోయినా, చేసిన పని ఫలితం కలుగుతుంది.
తతో బలః సముత్థాయ కోపసంరక్తలోచనః । జఘానాష్టాపదేనైవ రుక్మిణం సుమహాబలః ।। ౫-౨౮-
తర్వాత బలరాముడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి లేచి, తన గొప్ప బలంతో, ఆష్టపద బల్లతోనే రుక్మిని కొట్టి పడగొట్టాడు.
కలిఙ్గరాజఞ్చాదాయ విస్ఫురన్తం బలాద బలః । వభఞ్చ దన్తాన్ కుపితో యైః ప్రకాశం జహాస సః ।। ౫-౨౮-
బలరాముడు భయంతో వణికిపోతున్న కలింగ రాజును పట్టుకుని, అతను బహిరంగంగా నవ్విన పళ్లను కోపంతో విరిచేశాడు.
ఆకృష్య చ మహాస్తమ్భం జాతరూపమయం బలః । జఘాన యేఽన్యే తత్పక్షా బూభృతః కుపితో బలాత ।। ౫-౨౮-
తర్వాత బలరాముడు ఒక పెద్ద బంగారు స్తంభాన్ని లాగి, రుక్మి పక్షాన ఉన్న మిగతా రాజులను కోపంతో కొట్టి పడగొట్టాడు.
తతో హాహాకృతం సర్వ్వం పలాయనపరం ద్రిజ! తద్రాజమణడలం భీతం బభూవ కుపితే బలే ।। ౫-౨౮-
ఆ సమయంలో, ఓ ద్విజుడు! బలరాముని కోపానికి భయపడి, ఆ రాజమండలి అంతా అరుస్తూ పరుగెత్తింది.
బలేన నిహతం శ్రుత్వా రుక్మిణం మధుసూదనః । నోవాచ కిఞ్చిన్మైత్రేయ!రుక్మిణీ-బలయోర్భయాత్ ।। ౫-౨౮-
బలరాముడు రుక్మిని చంపాడని విని, మధుసూదనుడు రుక్మిణి, బలరాముల భయంతో ఏమీ చెప్పలేదు, ఓ మైత్రేయా!
ద్వారవత్యాం స్థితే కృష్ణే శక్రస్త్రిభువనేశ్వరః । ఆజగామాథ మైత్రేయ మత్తైరావతపృష్ఠగః ॥ ౫,౨౯.
ద్వారకలో కృష్ణుడు ఉన్నప్పుడు, మూడు లోకాల అధిపతి ఇంద్రుడు, మత్తులో ఉన్న ఐరావతంపై కూర్చొని అక్కడికి వచ్చాడు.
ప్రవిశ్య ద్వారకాం సోఽథ సమేత్య హరిణా తతః । కథయామాస దైత్యస్య నరకస్య విచోష్టితమ్ ॥ ౫,౨౯.
అతడు ద్వారకలోకి ప్రవేశించి హరిని కలిసాడు. తర్వాత నరకాసురుడు చేసిన దుష్కార్యాలను వివరించాడు.