రుక్మిణీ చావదత్ ప్రేమూణా ప్రమ్ణా సాశ్రుదృష్టిరనిన్దితా । ధన్యాయాః ఖల్వయం పుత్రో వర్త్తతే నవయౌవనే ।। ౫-౨౭-
రుక్మిణి, నిర్మలమైనది, ప్రేమతో కన్నీళ్లు కళ్లలో ఉంచుకుని ఇలా చెప్పింది: 'నా కుమారుడు, ధన్యుడై, యవ్వనంలో నిలబడి ఉన్నాడు.'
అస్మిన్ వయసి పుత్రో మే ప్రద్యు మ్రో యది జీవతి । సభాగ్యా జననీ వతూస! త్వయా కాపి విభూషితా ।। ౫-౨౭-
ఈ వయసులో నా కుమారుడు ప్రద్యుమ్నుడు బతికుంటే, అతని తల్లి నిజంగా అదృష్టవంతురాలు, ఓ యువకా! నీవు ఆమెకు గొప్ప అలంకారంగా ఉన్నావు.
అథవా యాదృశః స్నేహో మమ యాదృగూ వపుస్తవ । హరేరపత్యం సువ్యక్త భవాన్ వత్స!భవిష్యతి ।। ౫-౨౭-
లేదా, నా ప్రేమ ఎంత లోతుగా ఉందో, నీ రూపం కూడా నా రూపాన్ని ఎంతగా పోలి ఉందో చూస్తే, ఓ బిడ్డా! నువ్వు హరివంశానికి చెందినవాడివని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
ఏతిస్మిన్నన్తరే ప్రాప్తః సహ కృష్ణేన నారదః । అన్తః పురచరీం దేవీం రుక్మిణీం ప్రాహ హర్షయన్ ।। ౫-౨౭-
అంతలోనే, నారదుడు కృష్ణునితో కలిసి వచ్చి, అంతఃపురంలో తిరుగుతున్న రుక్మిణిని ఆనందంగా ఉద్దేశించి పలికాడు.
ఏశ తే తనయః సుభ్రు! హత్వా శమ్బరమాగతః । హ్టతో యేనాభవద్ బాలో భవత్యాః సూతికాగృహాత్ ।। ౫-౨౭-
ఓ సుందరీ! ఇదిగో నీ కుమారుడు, చిన్నప్పుడే నీ ప్రసూతిగృహం నుంచి తీసుకుపోయి, ఇప్పుడు శంబరుణ్ని సంహరించి తిరిగి వచ్చాడు.
ఇయం మాయావతీ భార్య్యా తనయస్యాస్య తే సతీ । శమ్బరస్య న భార్య్యేయం శ్రూయతామత్ర కారణమ్ ।। ౫-౨౭-
ఈ మాయావతి నీ కుమారుడికి సతీమంతురాలైన భార్య. ఆమె శంబరుని భార్య కాదు. దీనికి కారణం విను.
మన్మథే తు గతే నాశం తదుద్భవపరాయాణా । శమ్బరం మోహయామాస మాయారూపేణ రూపిణీ ।। ౫-౨౭-
మన్మథుడు నశించిన తర్వాత, అతని పునర్జన్మ కోసం మాయారూపిణి అయిన ఆమె, శంబరుని మాయతో మోహింపజేసింది.
వ్యవాయాద్యు పభోగేషు రూపం మాయామయం శుభమ్ । దర్శయామాస దైత్యస్య తస్యేయం మదిరేక్షణా ।। ౫-౨౭-
విలాసాలలో, అనుభవాలలో, ఆమె తన అందమైన మాయారూపాన్ని ఆ దైత్యునికి చూపించింది. ఈ మదిరాకళ్ళవాడే ఆమె.
కామోఽవతీర్ణః పుత్రస్తే తస్యేయం దయితా రతిః । విశఙ్కా నాత్ర కర్త్తవ్యా స్నుషేయం తవ శోభనా ।। ౫-౨౭-
నీ కుమారుడు కామదేవుడిగా అవతరించాడు. ఈ రతి అతని ప్రియ భార్య. సందేహించకండి, ఈ శోభాయమానురాలు నీ కోడలు.
తతో హర్షసమావిష్టా రుక్మిణీ కేశవస్తథా । నగరీ చ సమస్తా సా సాధు సాధ్విత్యభాషత ।। ౫-౨౭-
అంతట రుక్మిణి, కేశవుడు, అలాగే మొత్తం నగరం ఆనందంతో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని పలికారు.
చిరం నష్టేన పుత్రేణ సంయుక్తాం ప్రేక్ష్య రుక్మిణీమ్ । అవాప విస్మయం సర్వ్వో ద్రారవత్యాం జనస్తదా ।। ౫-౨౭-
చాలా కాలంగా కనపడని కుమారునితో రుక్మిణి కలిసిన దృశ్యాన్ని చూసి, ద్వారకా జనులందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
చారుదేష్ణాం సుదేష్ణఞ్చ చారుదేవఞ్చ వీర్య్యవాన్ । సుషేణం చారుగుప్తఞ్చ భద్రచారు తథాపరమ్ ।। ౫-౨౮-
చారుదేశ్నుడు, సుదేశ్నుడు, చారుదేవుడు, వీరుడు, సుషేణుడు, చారుగుప్తుడు, మరొకడు భద్రచారు.
చారువిన్దం సుచారుఞ్చ చారుఞ్చ బలినాం వరమ్ । రుక్మిణ్యజనయత్ పుత్రాన్ కన్యాం చారుమతీం తథా ।। ౫-౨౮-
రుక్మిణి కుమారులు చారువిందుడు, సుచారుడు, చారు, బలవంతుడు అయిన చారువర్యుడు, అలాగే కుమార్తె చారుమతిని ప్రసవించింది.
అన్యాశ్వ భార్య్యాః కృష్ణస్య బభూవుః స్ప్త శోభనాః । కాలిన్దీ మిత్రవిన్దా చ సత్యా నాగ్రజితీ తథా ।। ౫-౨౮-
కృష్ణునికి మరికొన్ని ప్రసిద్ధమైన భార్యలు ఉన్నారు — కాలిందీ, మిత్రవిందా, నాగనజితి కుమార్తె సత్యా మరియు ఇతరులు.
దేవీ జామ్బవతీ చాపి రోహిణీ కామరూపిణీ । మద్రరాజసుతా చాన్యా సుశీలా శీలభణ్డనా ।। ౫-౨౮-
అలాగే దేవి జాంబవతి, రూపాన్ని మార్చగల రోహిణి, మద్రదేశపు రాజకుమార్తె, సుశీల, శీలభండన అనే వారు కూడా ఉన్నారు.
సాత్రాజితీ సత్యభీమా లక్ష్ణా చారుహాసినీ । షోड़శాసన సహస్త్రాణి స్త్రీణామన్యాని చక్రిణః ।। ౫-౨౮-
సత్రాజితి కుమార్తె సత్యభామ, అందమైన నవ్వుతో లక్ష్మణా, ఇంకా చక్రధారి కృష్ణునికి పదహారు వేల ఇతర భార్యలు కూడా ఉన్నారు.
ప్రద్యు మ్రోఽపి మహావీర్య్యో రుక్మిణస్తనయాం శుభామ్ । స్వయంవరస్థాం జగ్రాహ సా చ తం తనయ హరేః ।। ౫-౨౮-
ప్రముఖ పరాక్రమశాలి ప్రద్యుమ్నుడు, రుక్మి కుమార్తెను ఆమె స్వయంవరంలో పెండ్లి చేసుకొని, ఆమె ద్వారా హరివంశానికి కుమారుని పొందాడు.
యస్యామస్యాభవత్ పుత్రో మహాబలపరాక్రమః । అనిరుద్ధో రణో క్రే ద్ధో వీర్య్యోదధిరరిన్దమః ।। ౫-౨౮-
ఆమెకు మహాశక్తి, మహాపరాక్రమం కలిగిన కుమారుడు అనిరుద్ధుడు జన్మించాడు; అతడు శత్రువులను జయించేవాడు, వీరతకు సముద్రం వంటివాడు.
తస్యాపి రుక్మిణః పౌత్రీం వరయామాస కేశవః । దౌహిత్రాయ దదౌ రుక్మీ తాం స్పర్ద్ధన్నపి శౌరిణా ।। ౫-౨౮-
అతనికోసం కేశవుడు రుక్మి మనవరాలిని వరంగా అడిగాడు; శౌరి తో పోటీ పడినా, రుక్మి తన కుమార్తె కుమారుడికి ఆమెను ఇచ్చాడు.
తస్యా వివాహే రామాద్యా యాదవా హరిణా సహ । రుక్మిణో నగరం జగ్ముర్నామ్రా భోజకటం ద్రిజ ।। ౫-౨౮-
ఆ పెళ్లిలో రాముడు, ఇతర యాదవులు, హరిచేత కలిసి రుక్మి నగరమైన భోజకటకు వెళ్లారు, బ్రాహ్మణా!
వివాహే తత్ర నివృత్తే ప్రాద్యూమ్నేః సుమహాత్మనః । కలిఙ్గరాజప్రముఖా రుక్మిణాం వాక్యమబ్రు వన్ ।। ౫-౨౮-
ప్రముఖుడైన ప్రద్యుమ్నుని వివాహం పూర్తయిన తర్వాత, కలింగరాజు మొదలైన రాజులు రుక్మిని సంభోదించి మాటలు చెప్పారు.
అనక్షజ్ఞో హలీ ద్యూతే తథాస్య వ్యసనం మహత్ । న జయామో బలం కస్మాదూ ద్యూతేనైనం మహాద్యుతే ।। ౫-౨౮-
హలాయుధుడు పాశా ఆటలో నిపుణుడు కాదు, అతనికి దానిపై బలహీనత ఉంది; ఈ గొప్ప పాశా ఆటలో మనం అతన్ని ఓడించకూడదా?
తథేతి తానాహ నృపాన్ రుక్మీ బలసమన్వితః । సభాయాం సహ రామేణ చక్ర ద్రూ తఞ్చ వై తదా ।। ౫-౨౮-
బలంతో కూడిన రుక్మి, 'అలా చేద్దాం' అని రాజులకు చెప్పి, రామునితో కలిసి సభలో పాశా ఆటను ప్రారంభించాడు.
సహస్త్రమేకం నిష్కాణాం రుక్మిణా విజితో బలః । ద్రితీయేఽపి పణే చాన్యత్ సహస్త్ర రుక్మిణా జితమ్ ।। ౫-౨౮-
మొదటి పందెంలో బలుడు, రుక్మిచేత వెయ్యి బంగారు నాణేలు కోల్పోయాడు; రెండవ పందెంలో కూడా రుక్మి మరొక వెయ్యి నాణేలు గెలుచుకున్నాడు.
తతో దశ సహస్త్రాణి నిష్కాణాం పణమాదదే । బలభద్రోఽజయత్తాని రుక్మీ ద్యూతవిదాం వరః ।। ౫-౨౮-
తర్వాత పది వేల బంగారు నాణేలు పందెం పెట్టగా, పాశా ఆటలో నిపుణుడైన రుక్మిని బలభద్రుడు గెలిచాడు.
తతో జహాస ఖనవత్ కలిఙ్గాధిపతిర్ద్రిజ! దన్తాన్ విదర్శయన్ మూढ़ో రుక్మీ చాహ మదోద్ధతః ।। ౫-౨౮-
ఆ తరువాత, బ్రాహ్మణా! కలింగ రాజు మూర్ఖుడు పెద్దగా నవ్వుతూ తన పళ్లను చూపించాడు. అప్పుడు మదంతో ఉప్పొంగిన రుక్మి మాట్లాడాడు.
గ్రవిజ్ఞోఽయం మయా ద్యూతే బలదేవః పరాజితః । ముధైవాక్షావలేపాన్ధో యః స్వం మేనేఽక్షకావిదమ్ ।। ౫-౨౮-
ఈ బలదేవుడు పాశా ఆటలో నైపుణ్యం ఉన్నా, నేను అతన్ని ఓడించాను; వృథా గర్వంతో తనను తాను నిపుణుడని అనుకున్నాడు.
దృష్టా కలిఙ్గరాజం తం ప్రకాశదశనాననమ్ । రుక్మిణఞ్చపి దువ్వక్యిం కోపం చక్ర హలాయుధః ।। ౫-౨౮-
కలింగరాజు పళ్లను చూపిస్తూ నవ్వడాన్ని, రుక్మి చెప్పిన దుర్వాక్యాలను చూసి, హలాయుధుడు కోపంతో మండిపోయాడు.
గ్లహం జగ్రాహ రుక్మీ చ తదర్థేఽక్షానపాతయత్ ।। ౫-౨౮-
రుక్మి పాశా దండులను తీసుకొని, వాటిని నేలపై వేసాడు.
అజయద్ బలదేవస్తం ప్రాహోచ్చైస్తం జితం మయా । మయేతి రుక్మీ ప్రాహోచ్చైరలీకోక్తేరలం బల ।। ౫-౨౮-
బలదేవుడు అతన్ని ఓడించి, 'నేనే గెలిచాను!' అని గొప్పగా ప్రకటించాడు. దానికి రుక్మి, 'నేనే గెలిచాను!' అని బలుని మాటను తిరస్కరించాడు.