అయం హి సర్వలోకస్య విష్ణోరఖిలజన్మనః । అవతీర్ణో మహీమంశో నూనం భారహరో భువః
ఇతడే సర్వలోకాలకు జనకుడైన విష్ణువు యొక్క మహత్తర భాగం, భూమిని భారమునుంచి విముక్తి చేయడానికి అవతరించినవాడు.
ఇత్యేవం వర్ణితే పౌరై రామే కృష్ణే చ తత్క్షణాత్ । ఉరస్తతాప దేవక్యాః స్నేహస్నుతపయోధరమ్
ఇలా పురవాసులు రాముడు, కృష్ణుడి గురించి వర్ణిస్తున్నప్పుడు, ఆ క్షణంలోనే మాతృ ప్రేమతో తడిసిన దేవకీ గుండె ఉప్పొంగింది.
మహోత్సవమివాసాద్య పుత్రాననవిలోకనాత్ । యువేవ వసుదేవోఽభూద్విహాయాభ్యాగతాం జరామ్
కొడుకుల ముఖాలను చూసే మహోత్సవాన్ని పొందిన వాసుదేవుడు, తన వృద్ధాప్యాన్ని వదిలేసి మళ్లీ యువకుడిగా మారిపోయాడు.
విస్తారితాక్షియుగలో రాజాంతఃపురయోషితామ్ । నాగరస్త్రీసమూహశ్చ ద్ర ష్టుం న విరరామ తమ్
అంతఃపుర స్త్రీలు విస్తృతమైన కళ్లతో అతనిని చూస్తూ ఉండిపోయారు; నగర స్త్రీల గుంపులు కూడా అతనిని చూడడం ఆపలేదు.
సఖ్యః పశ్యత కృష్ణస్య ముఖమత్యరుణేక్షణమ్ । గజయుద్ధకృతాయాసస్వేదాంబుకణికాచితమ్
సఖులారా! గజయుద్ధంలో అలసటతో వచ్చిన చెమటబిందువులతో అలంకరించబడిన, ఎర్రటి కళ్లతో ఉన్న కృష్ణుని ముఖాన్ని చూడండి.
వికాసిశరదంభోజమపశ్యామజలోక్షితమ్ । పరిభూయం స్థితం జన్మ సఫలం క్రియతాం దృశః
వానితో తడిసిన శరదృతువులో వికసించిన కమలాన్ని పోలిన అతని ముఖాన్ని చూస్తున్నాం. ఈ జన్మలో మన కళ్ళు సార్థకమయ్యాయి.
శ్రీవత్సాంకం మహద్ధామ బాలస్యైతద్విలోక్యతామ్ । విపక్షక్షపణం వక్షో భుజయుగ్మం చ భామిని
ఓ అందమైనవాడా! శ్రీవత్సం ఉన్న ఆ బాలుని గొప్ప తేజస్సును, శత్రువులను నాశనం చేసే అతని వక్షస్సును, రెండు బాహువులను చూడు.
కిం న పశ్యసి దుగ్ధేందుమృణాలధవలాకృతిమ్ । బలభద్ర మిమం నీలపరిధానముపాగతమ్
పాలు, చంద్రుడు, మృణాళం లాంటి తెల్లటి రూపంతో, నీల వస్త్రం ధరించి వచ్చిన బాలభద్రుడిని నువ్వెందుకు చూడటం లేదు?
వల్గతాముష్టికేనైవ చాణూరేణ తథా సఖి । క్రీడతో బలభద్ర స్య హరేర్హాస్యం విలోక్యతామ్
సఖి! ముష్టికుడు, చాణూరుడితో బాలభద్రుడు ఆటలాడుతున్నాడు. హరిదేవుని చిరునవ్వును చూడు.
సఖ్యః పశ్యత చాణూరం నియుద్ధార్థమయం హరిః । సముపైతి న సంత్యత్ర కిం వృద్ధా ముక్తకారిణః
సఖులారా! చాణూరుని తోడు యుద్ధానికి హరిదేవుడు ముందుకు వస్తున్నాడు. ఇక్కడ ఎలాంటి సంకోచం లేదు — పెద్దలు అనుమతిచ్చారా?
క్వ యౌవనోన్ముఖీభూతసుకుమారతనుర్హరిః । క్వ వజ్రకఠినాభోగశరీరోఽయం మహాసురః
ఇంకా యవ్వనంలోకి అడుగుపెడుతున్న సున్నితమైన శరీరమున్న హరిదేవుడు, వజ్రంలా గట్టిగా ఉన్న ఈ మహాసురునికి ఎలా సమానంగా పోరాడతాడు?
ఇమౌ సులలితైరంగైర్వర్త్తేతే నవయౌవనౌ । దైతేయమల్లాశ్చాణూరప్రముఖాస్త్వతిదారుణాః
ఇద్దరూ ఎంతో సొగసైన అవయవాలతో, యవ్వనంలో తళుక్కుమంటున్నారు. చాణూరుడు మొదలైన దైత్యమల్లులు మాత్రం చాలా క్రూరంగా ఉన్నారు.
నియుద్ధప్రాశ్నికానాం తు మహానేష వ్యతిక్రమః । యద్బాలబలినోర్యుద్ధం మధ్యస్థైస్సముపేక్ష్యతే
మల్లయుద్ధానికి న్యాయనిర్ణేతలుగా ఉన్నవారు, ఒక చిన్నవాడి మరియు బలవంతుడి మధ్య పోరాటం జరుగుతుంటే, దాన్ని నిశ్శబ్దంగా చూస్తూ ఉండటం ఎంత పెద్ద తప్పో తెలుసుకోవాలి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ। ఇత్థం పురస్త్రీలోకస్వ వదతశ్చాలయన్భువమ్ । వవల్గ బద్ధకక్ష్యఓంతర్జనస్య భగవాన్హరిః
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: పట్టణంలో, భూమిని కంపించిస్తూ, జనసమూహం మధ్యలో శ్రీహరి తన కట్టుబట్టిని బిగించి, ఉత్సాహంగా దూకాడు.
బలభద్రో ఽపి చాస్ఫోట్య వవల్గలలితం తథా । పదేపదే తథా భూమిర్యన్న శీర్ణా తదద్భుతమ్
బలరాముడు కూడా నేలను బలంగా తట్టి, సొగసుగా దూకుతూ తిరిగాడు. ప్రతి అడుగునా భూమి పగలకపోవడం ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
చాణూరేణ తతః కృష్ణో యయుధేఽమితవిక్రమః । నియుద్ధకుశలో దైత్యో బలభద్రే ణ ముష్టికః
ఆ తర్వాత, అపారశక్తిగల కృష్ణుడు చాణూరుని తోడుకుని యుద్ధించాడు. మల్లయుద్ధంలో నిపుణుడైన ముష్టికుడు బలరామునితో పోరాడాడు.
సన్నిపాతావధూతైస్తు చాణూరేణ సమం హరిః । ప్రక్షేపణైర్ముష్టిభిశ్చ కీలవజ్రనిపాతనైః
చాణూరుని తోడు శ్రీహరి, ఒకరిని ఒకరు ఎగరేసి, గుద్దులు, మల్లయుద్ధపు పట్టులతో, ఉక్కుపాటుల్లాంటి దెబ్బలతో పోరాడారు.
పాదోద్ధూతైః ప్రమృష్టైశ్చ తయోర్యుద్ధమభూన్మహత్
వారి మధ్య గొప్ప యుద్ధం, కాలుతో తన్నడం, తోసుకోవడం, పట్టుకుని పడగొట్టడం వంటి విధాలుగా సాగింది.
అశస్త్రమతిఘోరం తత్తయోర్యుద్ధం సుదారుణమ్ । బలప్రాణవినిష్పాద్యం సమాజోత్సవసన్నిధౌ
ఆ ఇద్దరి మధ్య ఆయుధాలు లేకపోయినా, ఆ పోరాటం అత్యంత భయంకరంగా, భీకరంగా సాగింది. వారి బలాన్ని, ప్రాణశక్తిని ఉత్సవ సభ ముందు చూపించారు.
యావద్యావచ్చ చాణూరో యుయుధే హరిణా సహ । ప్రాణహానిమవాపాగ్ర్యాం తావత్తావల్లవాల్లవమ్
చాణూరు, హరితో ఎంతసేపు యుద్ధం చేశాడో, అంతసేపు గోపాళ్లు, పట్టణవాసులు ఊపిరి ఆపుకుని, ఫలితాన్ని ఎదురు చూశారు.
కృష్ణోపి యుయుధే తేన లీలయైవ జగన్మయః । ఖేదాచ్చాలయతా కోపాన్నిజకేసరశ్ఖోరమ్
జగత్తు అంతటినీ ఆవరించిన కృష్ణుడు, ఆ పోరును ఆటగా సాగించాడు. అలసటతో, కోపంతో తన సింహపు జటలను ఊపాడు.
బలక్షయం వివృద్ధిం చ దృష్ట్వా చాణూకృష్ణయోః । వారయామాస తూర్యాణి కంసః కోపపరాయణః
చాణూరుని బలం తగ్గిపోతూ, కృష్ణునిది పెరుగుతుండటం చూసి, కోపంతో కంసుడు వాద్యాలను ఆపేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.
మృదంగాదిషు తూర్యేషు ప్రతిషిద్ధేషు తత్క్షణాత్ । ఖే సంగతాన్యవాద్యంత దేవతూర్యాణ్యనేకశః
ఆ క్షణంలో మృదంగాదులాంటి వాద్యాలు ఆపివేయబడినప్పుడు, ఆకాశంలో అనేక దేవతా వాద్యాలు ఒకేసారి మోగాయి.
జయ గోవింద చాణూరం జహి కేశవ దానవమ్ । అంతర్ద్ధానగతా దేవాస్తమూచురతిహర్షితాః
"జయ గోవిందా! చాణూరుని సంహరించు, కేశవా!" అని, దృష్టికి కనిపించని దేవతలు ఆనందంతో పలికారు.
చాణూరేణ చిరం కాలం పీడిత్వా మధుసూదనః । ఉత్పాట్య భ్రామయామాస తద్వధాయ కృతోద్యమః
చాణూరుని చాలా సేపు బాధించి, మధుసూదనుడు అతన్ని సంహరించేందుకు పట్టుకుని, గాల్లో తిప్పసాగాడు.
భ్రామయిత్వా శతగుణం దైత్యమల్లమమిత్రజిత్ । భూమావాస్ఫోటయామాస గగనే గతజీవితమ్
వైరీలను జయించిన కృష్ణుడు, ఆ దైత్యమల్లుని వందసార్లు తిప్పి, అతని ప్రాణం గాల్లో పోయిన తరువాత భూమిపై బలంగా పడగొట్టాడు.
భూమావాస్ఫోటితస్తేన చాణూరః శతధాఽభవత్ । రక్తస్రావమహాపంకాం చకార చ తదా భువమ్
ఆ దెబ్బతో చాణూరు శరీరం నూరుకుకుళ్లైపోయింది. ఆ సమయంలో భూమంతా రక్తంతో ముంచెత్తింది.
బలదేవోఽపి తత్కాలం ముష్టికేన మహాబలః । యుయుధే దైత్యమల్లేన చాణూరేణ యథా హరిః
అప్పటికి బలరాముడు కూడా మహాబలశాలి, ముష్టిక అనే దైత్యమల్లునితో, కృష్ణుడు చాణూరునితో చేసినట్లే యుద్ధం చేశాడు.
సోఽప్యేనం ముష్టినా మూర్ధ్ని వక్షస్యాహత్య జానునా । పాతయిత్వా ధరాపృష్ఠే నిష్పిపేష గతాయుషమ్
బలరాముడు, ముష్టికుని తలపై, ఛాతిపై గుద్దులతో, మోకాలి దెబ్బతో కొట్టి, భూమిపై పడగొట్టి, అతని ప్రాణం పోయే వరకు నలిపేశాడు.
కృష్ణ స్తోశలకం భూయో మల్లరాజం మహాబలమ్ । వామముష్టిప్రహారేణ పాతయామాస భూతలే
తర్వాత కృష్ణుడు, బలమైన మల్లయుద్ధ రాజు తోశలకుని, ఎడమ చేతి గుద్దుతో బలంగా కొట్టి, భూమిపై పడగొట్టాడు.