నియుద్ధే తద్వినాశ్నో భవద్భ్యాం తోషితో హ్యహమ్ । దాస్యామ్యభిమతాన్కామాన్నాన్యథైతౌ మహాబలౌ
"మీరు యుద్ధంలో వారిని సంహరిస్తే నేను సంతోషిస్తాను. మీకు కావలసిన కోరికలు నెరవేర్చుతాను. లేకపోతే, ఆ ఇద్దరూ చాలా బలవంతులు."
న్యాయతోన్యాయతో వాపి భవద్భ్యాం తౌ మమాహితౌ । హంతావ్యౌ తద్వధాద్రా జ్యం సామాన్యం వాం భవిష్యతి
"న్యాయంగా కాని, అన్యాయంగా కాని, నా శత్రువులైన ఆ ఇద్దరిని మీరు చంపాలి. వారిని చంపితే మీకు కీర్తి లేదా సాధారణ ఫలం లభిస్తుంది."
ఇత్యాదిశ్య స తౌ మల్లౌ తతశ్చాహూయ హస్తిపమ్ । ప్రోవాచోచ్చైస్త్వయా మల్లసమాజద్వారి కుంజరః
ఇలా మల్లయోధులకు ఆజ్ఞాపించి, కంసుడు ఏనుగు సంరక్షకుని పిలిపించి, "మల్లయుద్ధ మందిర ద్వారంలో ఏనుగును నిలబెట్టాలి" అని గట్టిగా చెప్పాడు.
స్థాప్యః కువలయాపీడస్తేన తౌ గోపదారకౌ । ఘాతనీయౌ నియుద్ధాయ రంగద్వారముపాగతౌ
"అక్కడ కువలయాపీడ అనే ఏనుగును ఉంచాలి. ఆ గోప బాలురు యుద్ధానికి రంగస్థల ద్వారానికి వచ్చినప్పుడు వారిని చంపాలి."
తమప్యాజ్ఞాప్య దృష్ట్వా చ సర్వాన్మంచానుపాకృతాన్ । ఆసన్న మరణః కంసః సూర్యోదయముదైక్షత
అతనికి కూడా ఆజ్ఞ ఇచ్చి, అన్ని ఆసనాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయని చూసి, మరణ సమయం దగ్గరగా ఉన్న కంసుడు సూర్యోదయాన్ని ఎదురుచూశాడు.
తతః సమస్తమంచేషు నాగరస్స తదా జనః । రాజమంచేషు చారూఢాస్సహ భృత్యైర్నరాధిపాః
తర్వాత, అన్ని ఆసనాలపై ప్రజలు కూర్చున్నారు. రాజాసనాలలో రాజులు తమ సేవకులతో కలిసి స్థానం సంపాదించారు.
మల్లప్రాశ్నికవర్గశ్చ రంగమధ్యసమీపగః । కృతః కంసేన కంసోఽపి తుంగమంచే వ్యవస్థితః
మల్లయోధులు, ప్రేక్షకులు రంగస్థల మధ్య భాగంలో కంసుడు ఏర్పాటు చేసినట్లు కూర్చున్నారు. కంసుడు తానే ఒక ఎత్తైన మెట్లపై నిలబడి ఉన్నాడు.
అంతఃపురాణాం మంచాశ్చ తథాఽన్యే పరికల్పితాః । అన్యే చ వారముఖ్యానామన్యే నాగరయోషితామ్
అంతఃపుర స్త్రీల కోసం కూడా వేరు వేదికలు ఏర్పాటు చేశారు. అలాగే ప్రధాన వేశ్యలు, పట్టణ స్త్రీలు కూర్చునేందుకు కూడా వేరు వేదికలు సిద్ధం చేశారు.
నందగోపాదయో గోపా మంచేష్వన్యేష్వవస్థితాః । అక్రూరవసుదేవౌ చ మంచప్రాంతే వ్యవస్థితౌ
నందుడు, ఇతర గోపులు వేర్వేరు వేదికలపై కూర్చున్నారు. అక్రూరుడు, వసుదేవుడు వేదిక చివర భాగంలో నిలబడి ఉన్నారు.
నాగరీయోషితాం మధ్యే దేవకీపుత్రగర్ద్ధినీ । అంతకాలేఽపి పుత్రస్య ద్రక్ష్యామీతి ముఖం స్థితా
పట్టణ స్త్రీల మధ్యలో ఒకరు, దేవకీ కుమారుణ్ని చూడాలని తపనతో, చివరి క్షణంలోనైనా తన కుమారుణ్ని చూస్తానని ఆశతో ముఖం తిప్పకుండా చూస్తూ నిలబడి ఉంది.
వాద్యమానేషు తూర్యేషు చాణూరే చాతివల్గతి । హాహాకారపరే లోకే హ్యాస్ఫోటయతి ముష్టికే
వాద్యాలు మోగుతుండగా, చాణూరుడు చురుకుగా కదులుతూ, జనంలో హాహాకారాలు వినిపించాయి. ముష్టికుడు చేతులు చప్పట్లు కొడుతూ నిలబడ్డాడు.
ఈషద్ధసంతౌ తౌ వీరౌ బలభద్ర జనార్దనౌ । గోపవేషధరౌ బాలౌ రంగద్వారముపాగతౌ
ఆ సమయంలో వీరుడు బాలరాముడు, జనార్దనుడు స్వల్పంగా నవ్వుకుంటూ, గోపాల వేషంలో, చిన్నవారిగా రంగస్థల ద్వారం వద్దకు వచ్చారు.
తతః కువలయాపీడో మహామాత్రప్రచోదితః । అభ్యధావత వేగేన హంతుం గోపకుమారకౌ
అప్పుడే మహామాత్రుడు ప్రేరేపించగా, కువలయాపీడ అనే ఏనుగు ఇద్దరు గోపబాలుర్ని చంపేందుకు వేగంగా పరుగెత్తింది.
హాహాకారో మహాఞ్జజ్ఞే రంగమధ్యే ద్విజోత్తమ । బలదేవోఽనుజం దృష్ట్వా వచనం చేదమబ్రవీత్
రంగస్థల మధ్యలో పెద్ద గోల గోలలు వినిపించాయి. బాలరాముడు తన తమ్ముడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
హంతవ్యో హి మహాభాగ నాగోఽయం శత్రుచోదితః
బహు భాగ్యవంతుడా! శత్రువు ప్రేరేపించిన ఈ ఏనుగును తప్పకుండా చంపాలి.
ఇత్యుక్తస్సోఽగ్రజేనాథ బలదేవేన వై ద్విజ । సింహనాదం తతశ్చక్రే మాధవః పరవీరహా
అతని అన్నయ్య బాలరాముడు ఇలా చెప్పగానే, మాధవుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, సింహగర్జనతో గట్టిగా అరవాడు.
కరేణ కరమాకృష్య తస్య కేశినిషూదనః । భ్రామయామాస తం శౌరిరైరావతసమం బలే
కేశిని సంహరించిన శౌరి, తన చేతితో ఏనుగు సొంకును పట్టుకుని, ఎర్రావతా ఏనుగు బలంతో దాన్ని తిప్పాడు.
ఈశోపి సర్వజగతాం బాలలీలానుసారతః । క్రీడిత్వా సుచిరం కృష్ణః కరిదంతపదాంతరే
ప్రపంచాలన్నిటికీ అధిపతి అయిన కృష్ణుడు, బాలలీలగా ఏనుగు దంతాల మధ్యలో చాలా సేపు ఆడుకుంటూ ఉన్నాడు.
ఉత్పాట్య వామదంతం తు దక్షిణేనైవ పాణినా । తాడయామాస యంతారం తస్యాసీచ్ఛతధా శిరః
తన కుడిచేతితో ఎడమ దంతాన్ని పీక్కి, ఏనుగు కాపరిని గట్టిగా కొట్టాడు. వెంటనే అతని తల నూరుకుక్కలు అయింది.
దక్షిణం దంతముత్పాట్య బలభద్రో ఽపి తత్క్షణాత్ । స రోషస్తేన పార్శ్వస్థాన్ గజపాలానపోథయత్
అదే సమయంలో బాలరాముడు కూడా కుడి దంతాన్ని పీక్కి, కోపంతో పక్కనే ఉన్న ఏనుగు కాపరులను కొట్టాడు.
తతస్తూత్ప్లుత్య వేగేన రౌహిణేయో మహాబలః । జఘాన వామపాదేన మస్తకే హస్తినం రుషా
తర్వాత రోహిణీ కుమారుడు, మహాబలుడు, వేగంగా ఎగిరి, ఎడమ కాలితో కోపంగా ఏనుగు తలపై బలంగా తన్నాడు.
స పపాత హతస్తేన బలభద్రే ణ లీలయా । సహస్రాక్షేణ వజ్రేణ తాడితః పర్వతో యథా
బలరాముడు సరదాగా కొట్టిన వెంటనే, ఆ ఏనుగు మృతిచెందింది. అది ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వతంలా నేలపై పడిపోయింది.
హత్వా కువలయాపీడం హస్త్యారోహప్రచోదితమ్ । మదాసృగనులిప్తాంగౌ హస్తిదంతవరాయుధౌ
ఏనుగు కాపరి ప్రేరేపించిన కువలయాపీడను చంపి, రక్తంతో, మదంతో తడిసిన శరీరాలతో, ఏనుగు దంతాలను ఆయుధాలుగా పట్టుకుని ఉన్నారు.
మృగమధ్యే యథా సింహౌ గర్వలీలావలోకినౌ । ప్రవిష్టౌ సుమహారంగం బలభద్ర జనార్దనౌ
మృగాల మధ్య సింహాలు ఎలా గర్వంగా తిరుగుతాయో, అలాగే బాలరాముడు, జనార్దనుడు గర్వభావంతో చుట్టూ చూస్తూ, ఆ మహారంగస్థలంలోకి ప్రవేశించారు.
హాహాకారో మహాఞ్జజ్ఞే మహారంగే త్వనంతరమ్ । కృష్ణోఽయం బలభద్రో యమితి లోకస్య విస్మయః
అరె! ఎంత పెద్ద అరుపు ఆ మహా రంగస్థలంలో ఎగిసిపడింది! అందరూ ఆశ్చర్యంతో — "ఇవ్వాళ్ళు కృష్ణుడు, అబ్బాయిలా ఉన్నవాడు బాలభద్రుడు" అని పరస్పరం చెప్పుకున్నారు.
సోఽయం యేన హతా ఘోరా పూతనా బాలఘాతినీ । క్షిప్తం తు శకటం యేన భగ్నౌ తు యమలార్జునౌ
ఇతడే భయంకరమైన పిల్లల్ని చంపే పూతనను సంహరించినవాడు; ఇతడే బండిని విసిరేసినవాడు, యమలార్జున వృక్షాలను విరిచినవాడు.
సోయం యః కాలియం నాగం మమర్దారుహ్య వాలకః । ధృతో గోవర్ద్ధనో యేన సప్తరాత్రం మహాగిరిః
ఇతడే చిన్నవాడిగా కాలియ సర్పాన్ని ఎక్కి అదుపులో పెట్టినవాడు; ఇతడే ఏడు రాత్రులు గొవర్ధన పర్వతాన్ని చేతిలో ఎత్తినవాడు.
అరిష్టో ధేనుకః కేశీ లీలయైవ మహాత్మనా । నిహతా యేన దుర్వృత్తా దృశ్యతామేష సోఽచ్యుతః
అరిష్టుడు, ధేనుకుడు, కేశి — ఆ దుష్టులను ఈ అచ్యుతుడు ఎంతో సులభంగా సంహరించాడు. చూడండి, ఇదే ఆ అచ్యుతుడు.
అయం చాస్య మహాబాహుర్బలభద్రో ఽగ్రతోఽగ్రజః । ప్రయాతి లీలయా యోషిన్మనోనయననందనః
ఇదిగో, ఇతని పెద్ద అన్నయ్య, బలమైన భుజాలు కలిగిన బాలభద్రుడు ముందుగా సులభంగా నడుస్తూ, స్త్రీల మనసు, కన్నులకు ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాడు.
అయం స కథ్యతే ప్రాజ్ఞైః పురాణార్థవిశారదైః । గోపాలో యాదవం వంశం మగ్నమభ్యద్ధరిష్యతి
పురాణార్థాన్ని బాగా తెలిసిన పండితులు ఇతడే గోపాలుడు, పడిపోయిన యాదవ వంశాన్ని పైకి లేపబోయేవాడు అని ప్రకటిస్తున్నారు.