మథురానగరీపౌరనయనానాం మహోతూసవః । గోవిన్దావయవైర్దృష్టరతీవాద్య భవిష్యతి ।। ౫-౧౮-
ఈ రోజు మథురా పట్టణవాసుల కళ్లకు గోవిందుని అందమైన అవయవాలను చూసే మహోత్సవం జరుగుతుంది.
కో ను స్వప్రః సుభాగ్యాభిర్దృష్టస్తాభిరధోక్షజమ్ । విస్తారికాన్తినయనా యా ద్రక్ష్యన్త్యనివారితమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆ సుభాగ్యవంతులైన స్త్రీలు ఎవరి మీదా తమ విశాలమైన కళ్లతో స్వేచ్ఛగా పరమాత్మను చూడగలిగారు? అలాంటి అదృష్టం ఎవరికుంది?
అహో గోపీజనస్యాస్య దర్శయిత్వా మహానిధిమ్ । ఉద్ధృతాన్యత్ర నేత్రాణి విధాత్రాకరుణాత్మనా ।। ౫-౧౮-
అయ్యో! గోపికలకు ఈ మహా నిధిని చూపించి, ఇప్పుడు దయలేని బ్రహ్మదేవుడు వారి కళ్లను వేరే దిక్కుకు తిప్పేశాడు.
అనురాగేణ శైథిల్యమస్మాసు వ్రజతా హరేః ! శైథిల్యముపయాన్త్యాశు కరేషు వలయాన్యపి ।। ౫-౧౮-
హరి వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు మన ప్రేమ కూడా తగ్గిపోతుంది. మన చేతుల్లో ఉన్న వడగళ్లూ వెంటనే సడలిపోతున్నాయి.
అక్రూరః క్రూరహ్టదయః శీఘ్ర ప్రేరయతే హయాన్ । ఏవమార్త్తాసు యోషిత్సు ఘృణా కస్య న జాయతే ।। ౫-౧౮-
అక్రూరుడు హృదయం కఠినంగా పెట్టుకుని, గుర్రాలను వేగంగా నడిపిస్తున్నాడు. ఇంతగా బాధపడుతున్న స్త్రీలను చూసి ఎవరికైనా దయ కలగకుండా ఉండదు.
హా హా కృష్ణరథస్యోచ్చైశ్వ క్రరేణుర్నిరీక్ష్యతామ్ । దూరీకృతో హరిర్యేన సోఽపి రేణుర్న లక్ష్యతే ।। ౫-౧౮-
హాయ్! కృష్ణుని రథం ఎగురవేసిన దుమ్ము ఎంత ఎత్తుకు పోయిందో చూడండి. ఆ దుమ్ములో హరిని దూరంగా తీసుకెళ్ళారు. ఇప్పుడు ఆ దుమ్మూ కనబడటం లేదు.
ఇత్యేవమతిహార్ద్దన గోపీజననిరీక్షితః । తత్యాజ వ్రజభూభాగం సహ రామేణ కేశవః ।। ౫-౧౮-
ఇలా గోపికలు తీవ్రంగా చూస్తుండగా, కేశవుడు రాముడితో కలిసి వ్రజభూమిని విడిచిపోయాడు.
గచ్ఛన్తో జవితాశ్వేన రథేన యమునాతటమ్ । ప్రాప్తా మధ్యాహ్నసమయే రామాక్రూ రజనార్ద్దనాః ।। ౫-౧౮-
వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో రథంలో ప్రయాణిస్తూ, రాముడు, అక్రూరుడు, శత్రువులను జయించినవాడు మధ్యాహ్న సమయానికి యమునా తీరానికి చేరుకున్నారు.
అథాహ కృష్ణమక్రూరో భవద్భయాం తావదాస్యతామ్ । యావత్ కరోమి కాలిన్ద్యామాహ్నికార్హణమమ్భసి ।। ౫-౧౮-
తర్వాత అక్రూరుడు కృష్ణునితో, "దయచేసి కొంతసేపు అనుమతించండి. నేను కాలిందిలో మధ్యాహ్న స్నానం చేసి వస్తాను" అని అన్నాడు.
తథేత్యుక్తం తతః స్త్రాతః స్వాచాన్తః స మహామతిః । దధ్యౌ బ్రహ్మ పరం విప్ర!ప్రవిశ్య యమునాజలే ।। ౫-౧౮-
కృష్ణుడు 'సరే' అని అనగానే, ఆ మహామతి అనుమతి పొంది యమునా నీటిలోకి ప్రవేశించి, పరబ్రహ్మాన్ని ధ్యానించాడు.
ఫణాసహస్త్రమాలాఞయ బలభద్ర దదర్శ సః । కున్దమాలాఙ్గమున్నిద్ర-పద్మపత్రారుణోక్షణమ్ ।। ౫-౧౮-
అక్కడ అతడు వెయ్యి పాముల తలల మాల ధరించిన బలరాముడిని చూశాడు. ఆయన శరీరం మల్లెపువ్వు వలె తెల్లగా, విరిగిన తామరపువ్వుల్లాంటి ఎర్ర కళ్లతో ఉన్నాడు.
వృతం వాసుకిరమ్భాద్యైర్మహద్భిః పవనాశిభిః । సంస్తూయమానం గన్ధర్వైర్వనమాలావిభూషితమ్ ।। ౫-౧౮-
వాసుకి మరియు ఇతర గొప్ప పాములతో చుట్టుముట్టబడి, గంధర్వులు స్తుతిస్తూ, అడవి పూల హారంతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
దధానమసితే వస్త్రే చారుపద్మావతంసకమ్ । చారుకుణ్డలినం భాన్తమన్తర్జలతలే స్థితమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆయన నలుపు వస్త్రాలు ధరించి, తలపై అందమైన తామరపువ్వు అలంకారం, ఆకర్షణీయమైన కుండలాలు ధరించి, నీటి లోపల వెలిగిపోతూ నిల్చున్నాడు.
తస్యోతూసఙ్గ ఘనశ్యామమాతామ్రాయతలోచనమ్ । చతుర్బాహుముదారాఙ్గ చక్రాద్యాయుధభూషణమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆయన మడిలో నల్లని వర్ణం, ఎర్రటి విశాల కళ్లతో, నాలుగు చేతులతో, మహత్తర అవయవాలతో, చక్రాది ఆయుధాలతో అలంకరించబడినవాడు ఉన్నాడు.
పీతే వసానం వసనే చిత్రమాల్య-విభూషణామ్ । శక్రచాపతड़ిన్మాలా-విచిత్రమివ తోయదమ్ ।। ౫-౧౮-
పసుపు రంగు వస్త్రాలు ధరించి, రకరకాల పుష్పమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, వానమేఘం మీద ఇంద్రధనస్సు అలంకరించినట్లు ఆయన కనిపించాడు.
శ్రీవత్సవక్షసఞ్చారుకేయూరముకుటోజ్జవలమ్ । దదర్శ కృష్ణమక్లిష్ట-పుణ్డరీకావతంసకమ్ ।। ౫-౧౮-
శ్రీవత్సం ఛాతి మీద మెరిసిపోతూ, అందమైన కంకణాలు, ప్రకాశించే ముకుటంతో, మలినం లేని పద్మాన్ని అలంకారంగా ధరించిన కృష్ణుడిని అతడు చూశాడు.
సనన్దనాద్యైర్మునిభిః సిద్ధయోగైరకల్మషైః । విచిన్త్యమానం తత్రస్థైర్నాసాగ్రన్యస్తలోచనైః ।। ౫-౧౮-
అక్కడ ఉన్న సనందనుడు మొదలైన మునులు, సిద్ధయోగులు, పాపరహితులు, ముక్కు చివర దృష్టి పెట్టి ధ్యానం చేస్తున్న కృష్ణుడిని అతడు చూశాడు.
బల-కృష్ణౌ తథాక్రూరః ప్రత్యభిజ్ఞాయ విస్మితః । సోఽచిన్తయదూ రథాచ్ఛీఘ్రం కథమత్రాగతావితి ।। ౫-౧౮-
బలరాముడు, కృష్ణుడు ఇద్దరినీ అక్రూరుడు గుర్తించి ఆశ్చర్యపోయాడు. 'రథం నుండి వీరు ఇంత త్వరగా ఇక్కడికి ఎలా వచ్చారు?' అని ఆలోచించాడు.
వివక్షోః స్తమ్భయామాస వాచం తస్య జనార్ద్దనః । తతో నిష్కమ్య సలిలాదూ రథమభ్యాగతః పునః ।। ౫-౧౮-
అతడు మాట్లాడాలని భావించగా జనార్దనుడు అతని మాటను ఆపేశాడు. తరువాత నీటిలో నుండి బయటకు వచ్చి మళ్లీ రథానికి చేరాడు.
దదర్శ తత్ర చైవోభౌ రథస్యోపర్య్యధిష్ఠితౌ । రామ-కృష్ణౌ యథాపూర్వ్వం మనుష్యవపుషాన్వితౌ ।। ౫-౧౮-
అక్కడ రథంపై మునుపటిలాగే మానవ రూపంలో ఉన్న రాముడు, కృష్ణుడు ఇద్దరినీ అతడు చూశాడు.
నిమగ్రశ్వ తతస్తోయే స దదర్ఖ తథైవ తౌ । సంస్తూయమానౌ గన్ధర్వ్వ-ముని-సిద్ధ-మహోరగైః ।। ౫-౧౮-
తర్వాత మళ్లీ నీటిలో మునిగి, అక్కడ కూడా గంధర్వులు, మునులు, సిద్ధులు, మహానాగులు స్తుతిస్తున్న రామకృష్ణులను అతడు చూశాడు.
తతో విజ్ఞాతసద్భావః స తు దానపతిస్తథా । తుష్టావ సర్వ్వవిజ్ఞానమయమచ్యుతమీశ్వరమ్ ।। ౫-౧౮-
అప్పుడు వారి అసలు స్వరూపాన్ని గ్రహించిన దానపతి, సర్వజ్ఞానమయుడైన అచ్యుతుడిని స్తుతించాడు.
సన్మాత్రరూపిణేఽచిన్త్యమహిమ్నే పరమాత్మనే । వ్యాపినే నైకరూపైకఖరూపాయ నమో నమః ।। ౫-౧౮-
శుద్ధమైన సత్త్వరూపుడవు, అచింత్యమైన మహిమ కలవాడు, పరమాత్మ, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినవాడు, అనేక రూపాలున్నా ఒకే అమరరూపుడవు, నీకు నా వందనం.
సత్త్వరూపాయ తేఽచిన్త్య! హవిర్భూతాయ తే నమః । నమోఽవిజ్ఞాతపారాయ పరాయ ప్రకృతేః ప్రభో ।। ౫-౧౮-
సత్త్వరూపుడవు, అచింత్యుడవు, హవిస్సై మారినవాడవు, నీకు నమస్కారం. నీ పరిమితి తెలియని ప్రభూ! ప్రకృతికి అధిపతివైన నీకు వందనం.
భూతాత్మా చేన్ద్రియాత్మా చ ప్రధానాత్మా తథా భవాన్ । ఆత్మా చ పరమాత్మా చ త్వమేకః పఞ్చధా స్థితః ।। ౫-౧౮-
ప్రభూ! నీవు భూతాత్మ, ఇంద్రియాత్మ, ప్రథానాత్మ, ఆత్మ, పరమాత్మ — ఐదు రూపాల్లో ఒక్కడే నిలిచావు.
ప్రసీద సర్వ్వ సర్వ్వాత్మన్ క్షరాక్షరమయేశ్వర । బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ్రాద్యాభిః కల్పనాభిరుదీరితః ।। ౫-౧౮-
సర్వమూ నీవే, సర్వాత్ముడవు, క్షరాక్షరమయుడవు, దయచూపు. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివాది రూపాలుగా నిన్ను వర్ణిస్తారు.
అనాఖ్యేయఖరూపాత్మన్!అనాఖ్యేయప్రయోజన! అనాఖ్యేయాభిధానం త్వాం నతోఽస్మి పరమేశ్వర ।। ౫-౧౮-
అవర్ణనీయమైన రూపమూ, ప్రయోజనమూ, నామమూ ఉన్న పరమేశ్వరా! నీకు నా నమస్కారం.
న యత్ర-నాథ!విద్యన్తే నామజాత్యాదికల్పనాః । తదూ బ్రహ్మ పరమం నిత్యమవికారి భవానజః ।। ౫-౧౮-
ప్రభూ! పేరు, జాతి మొదలైన భావనలు లేని చోటు, అది పరబ్రహ్మ, నిత్యమైన, మారని, జననరహితమైన నీవే.
న కల్పనామృతేఽర్థస్య సర్వ్వస్యాధిగమో యతః । తతః కృష్ణాచ్యుతానన్తబిష్ణుసంజ్ఞాభిరీడయసే ।। ౫-౧౮-
విషయాన్ని భావించడానికి భావన తప్పదు. అందుకే నిన్ను కృష్ణ, అచ్యుత, అనంత, విష్ణు అనే పేర్లతో స్తుతిస్తారు.
సర్వ్వార్థస్త్వమజ! వికల్పనాభిరేతదూ దవాద్య జగదఖిలం త్వమేవ విశ్వమ్ । విశ్వాత్మంస్త్వమితి వికారభావహీనః సర్వ్వస్మిన్ న హి భబతోఽస్తి కిఞ్చిదన్యత్ త్వం బ్రహ్మా పశుపతిరర్య్యమా విధాతా ధాతా త్వం త్రిదశపతిః సమీరణోఽగ్రిః । తోయేశో ధనపతిరన్తకస్త్వమేకో భిన్నార్థైర్జగదపి పాసి శక్తిభేదైః ।। ౫-౧౮-
అజా! ఈ జగత్తు అంతా నీ భావనల ద్వారానే నీవే. నీవే విశ్వమంతటికి ఆత్మ. మార్పు లేని నీవులో వేరే ఏదీ లేదు. నీవే బ్రహ్మ, శివుడు, అర్యమా, సృష్టికర్త, పోషకుడు, దేవతాధిపతి, వాయువు, అగ్ని, జలాధిపతి, ధనపతి, అంతకుడు. నీ శక్తి భేదాలతో నీవే విభిన్నమైన కార్యాల కోసం జగత్తును రక్షిస్తున్నావు.