సారం సమస్తగోష్ఠస్య విధినా హరతా హరిమ్ । ప్రహ్టతం గోపయోషితూసు నిర్గుణేన దురాత్మనా ।। ౫-౧౮-
'దురదృష్టవశాత్తు, గోపుల ఊరి సారమైన హరివు మన నుండి దూరమవుతున్నాడు. మనందరినీ నిర్లక్ష్యంగా వదిలిపెడుతున్నాడు.'
భావగర్భస్మితం వాక్యం విలాసలలితా గతిః । నాగరీణామతీవైతత్ కటాక్షైక్షితమేవ చ ।। ౫-౧౮-
'నగరస్త్రీల మాటల్లో దాగిన భావం, వారి నడకలో ఉన్న ఆకర్షణ, పక్క చూపులు—all వింతగా, మనసును మంత్రముగ్ధం చేసేలా ఉంటాయి.'
గ్రామ్యో హరిరయం తాసాం విలాసనిగड़ైర్యుతః । భవతీనాం పునః పాశ్వ కయా యుత్తయా సమేష్యతి ।। ౫-౧౮-
'మన గ్రామ హరివు ఇటువంటి అలకలు, చమత్కారాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు. మళ్లీ మనలో ఎవరి దగ్గరికి వస్తాడో?'
ఏషైష రథమారుహ్య మథురాం యాతి కేశవః । క్రూరేణాక్రూ రకేణాత్ర నిరాశేన ప్రతారితః ।। ౫-౧౮-
'ఇప్పుడు కేశవుడు రథంపై ఎక్కి మథురకు వెళ్తున్నాడు. క్రూరుడైన అక్రూరుడు ఇక్కడ మనలను మోసగించాడు.'
కిం న వేత్తి నృశంసోఽత్ర అనురాగపరం జనమ్ । యేనేమమక్ష్ణోరాహ్లాదం నయత్యన్యత్ర నో హరిమ్ ।। ౫-౧౮-
'ఈ క్రూరుడు ఇక్కడి ప్రజలు ఎంతగా ప్రేమతో ఉన్నారో తెలియదా? మన కళ్లకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే హరివును ఎక్కడికో తీసుకెళ్తున్నాడు.'
ఏశ రామేణ సహితః ప్రయాత్యత్యన్తనిర్ఘృణః । రథమారుహ్య గోవిన్దస్త్వర్య్యతామస్య వారణో ।। ౫-౧౮-
'ఈ నిస్సహాయుడైన గోవిందుడు రాముడితో కలిసి రథంపై ఎక్కి వెళ్తున్నాడు. ఎవరో వెంటనే వెళ్లి ఆయనను ఆపాలి.'
గురూణామగ్రతో వక్తుం కిం బ్రవపీషి న నః క్షమమ్ । గురవః కిం కరిష్యన్తి దగ్ధానాం విరహాగ్రినా ।। ౫-౧౮-
మన కన్నా పెద్దవాళ్ల ముందు మాట్లాడాలని నీవెందుకు అనుకుంటున్నావు? అది మనకు తగదు. వేరే ఊరు వెళ్ళిపోయినవాళ్ల బాధను పెద్దవాళ్లు ఏమి చేయగలరు?
నన్దగోపముఖా గోపా గన్తుమేతే సముద్యతాః । నోద్యమం కురుతే కశ్విదూ గోవిన్దవినివర్త్తనే ।। ౫-౧౮-
నందుడు ముందుండి, గోపకులు వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. కానీ గోవిందుడు తిరిగి రావాలని ఎవ్వరూ ప్రయత్నించడంలేదు.
సుప్రభాతాద్య రజనీ మథురావాసియోషితామ్ । పాస్యన్త్యచ్యుతవక్తాబ్జాం యాసాం నేత్రాలిపఙూక్తయః ।। ౫-౧౮-
ఈ రోజు మథురావాసి స్త్రీలకు రాత్రి ఎంతో మధురంగా గడిచింది. వారి కళ్లకు అంజనం వేసి, అచ్యుతుని ముఖాన్ని తిలకించబోతున్నారు.
ధన్యాస్తే పథి యే కృష్ణామితో యాన్త్యనివారితాః । ఉదూహిష్యన్తి పశ్యన్తః స్వదేహం పులకాఞ్చితమ్ ।। ౫-౧౮-
కృష్ణుడితో కలిసి నిరోధం లేకుండా వెళ్ళే వారు ఎంత అదృష్టవంతులో! ఆయనను చూసి వారి శరీరం ఆనందంతో పులకరించిపోతుంది.
మథురానగరీపౌరనయనానాం మహోతూసవః । గోవిన్దావయవైర్దృష్టరతీవాద్య భవిష్యతి ।। ౫-౧౮-
ఈ రోజు మథురా పట్టణవాసుల కళ్లకు గోవిందుని అందమైన అవయవాలను చూసే మహోత్సవం జరుగుతుంది.
కో ను స్వప్రః సుభాగ్యాభిర్దృష్టస్తాభిరధోక్షజమ్ । విస్తారికాన్తినయనా యా ద్రక్ష్యన్త్యనివారితమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆ సుభాగ్యవంతులైన స్త్రీలు ఎవరి మీదా తమ విశాలమైన కళ్లతో స్వేచ్ఛగా పరమాత్మను చూడగలిగారు? అలాంటి అదృష్టం ఎవరికుంది?
అహో గోపీజనస్యాస్య దర్శయిత్వా మహానిధిమ్ । ఉద్ధృతాన్యత్ర నేత్రాణి విధాత్రాకరుణాత్మనా ।। ౫-౧౮-
అయ్యో! గోపికలకు ఈ మహా నిధిని చూపించి, ఇప్పుడు దయలేని బ్రహ్మదేవుడు వారి కళ్లను వేరే దిక్కుకు తిప్పేశాడు.
అనురాగేణ శైథిల్యమస్మాసు వ్రజతా హరేః ! శైథిల్యముపయాన్త్యాశు కరేషు వలయాన్యపి ।। ౫-౧౮-
హరి వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు మన ప్రేమ కూడా తగ్గిపోతుంది. మన చేతుల్లో ఉన్న వడగళ్లూ వెంటనే సడలిపోతున్నాయి.
అక్రూరః క్రూరహ్టదయః శీఘ్ర ప్రేరయతే హయాన్ । ఏవమార్త్తాసు యోషిత్సు ఘృణా కస్య న జాయతే ।। ౫-౧౮-
అక్రూరుడు హృదయం కఠినంగా పెట్టుకుని, గుర్రాలను వేగంగా నడిపిస్తున్నాడు. ఇంతగా బాధపడుతున్న స్త్రీలను చూసి ఎవరికైనా దయ కలగకుండా ఉండదు.
హా హా కృష్ణరథస్యోచ్చైశ్వ క్రరేణుర్నిరీక్ష్యతామ్ । దూరీకృతో హరిర్యేన సోఽపి రేణుర్న లక్ష్యతే ।। ౫-౧౮-
హాయ్! కృష్ణుని రథం ఎగురవేసిన దుమ్ము ఎంత ఎత్తుకు పోయిందో చూడండి. ఆ దుమ్ములో హరిని దూరంగా తీసుకెళ్ళారు. ఇప్పుడు ఆ దుమ్మూ కనబడటం లేదు.
ఇత్యేవమతిహార్ద్దన గోపీజననిరీక్షితః । తత్యాజ వ్రజభూభాగం సహ రామేణ కేశవః ।। ౫-౧౮-
ఇలా గోపికలు తీవ్రంగా చూస్తుండగా, కేశవుడు రాముడితో కలిసి వ్రజభూమిని విడిచిపోయాడు.
గచ్ఛన్తో జవితాశ్వేన రథేన యమునాతటమ్ । ప్రాప్తా మధ్యాహ్నసమయే రామాక్రూ రజనార్ద్దనాః ।। ౫-౧౮-
వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో రథంలో ప్రయాణిస్తూ, రాముడు, అక్రూరుడు, శత్రువులను జయించినవాడు మధ్యాహ్న సమయానికి యమునా తీరానికి చేరుకున్నారు.
అథాహ కృష్ణమక్రూరో భవద్భయాం తావదాస్యతామ్ । యావత్ కరోమి కాలిన్ద్యామాహ్నికార్హణమమ్భసి ।। ౫-౧౮-
తర్వాత అక్రూరుడు కృష్ణునితో, "దయచేసి కొంతసేపు అనుమతించండి. నేను కాలిందిలో మధ్యాహ్న స్నానం చేసి వస్తాను" అని అన్నాడు.
తథేత్యుక్తం తతః స్త్రాతః స్వాచాన్తః స మహామతిః । దధ్యౌ బ్రహ్మ పరం విప్ర!ప్రవిశ్య యమునాజలే ।। ౫-౧౮-
కృష్ణుడు 'సరే' అని అనగానే, ఆ మహామతి అనుమతి పొంది యమునా నీటిలోకి ప్రవేశించి, పరబ్రహ్మాన్ని ధ్యానించాడు.
ఫణాసహస్త్రమాలాఞయ బలభద్ర దదర్శ సః । కున్దమాలాఙ్గమున్నిద్ర-పద్మపత్రారుణోక్షణమ్ ।। ౫-౧౮-
అక్కడ అతడు వెయ్యి పాముల తలల మాల ధరించిన బలరాముడిని చూశాడు. ఆయన శరీరం మల్లెపువ్వు వలె తెల్లగా, విరిగిన తామరపువ్వుల్లాంటి ఎర్ర కళ్లతో ఉన్నాడు.
వృతం వాసుకిరమ్భాద్యైర్మహద్భిః పవనాశిభిః । సంస్తూయమానం గన్ధర్వైర్వనమాలావిభూషితమ్ ।। ౫-౧౮-
వాసుకి మరియు ఇతర గొప్ప పాములతో చుట్టుముట్టబడి, గంధర్వులు స్తుతిస్తూ, అడవి పూల హారంతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
దధానమసితే వస్త్రే చారుపద్మావతంసకమ్ । చారుకుణ్డలినం భాన్తమన్తర్జలతలే స్థితమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆయన నలుపు వస్త్రాలు ధరించి, తలపై అందమైన తామరపువ్వు అలంకారం, ఆకర్షణీయమైన కుండలాలు ధరించి, నీటి లోపల వెలిగిపోతూ నిల్చున్నాడు.
తస్యోతూసఙ్గ ఘనశ్యామమాతామ్రాయతలోచనమ్ । చతుర్బాహుముదారాఙ్గ చక్రాద్యాయుధభూషణమ్ ।। ౫-౧౮-
ఆయన మడిలో నల్లని వర్ణం, ఎర్రటి విశాల కళ్లతో, నాలుగు చేతులతో, మహత్తర అవయవాలతో, చక్రాది ఆయుధాలతో అలంకరించబడినవాడు ఉన్నాడు.
పీతే వసానం వసనే చిత్రమాల్య-విభూషణామ్ । శక్రచాపతड़ిన్మాలా-విచిత్రమివ తోయదమ్ ।। ౫-౧౮-
పసుపు రంగు వస్త్రాలు ధరించి, రకరకాల పుష్పమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, వానమేఘం మీద ఇంద్రధనస్సు అలంకరించినట్లు ఆయన కనిపించాడు.
శ్రీవత్సవక్షసఞ్చారుకేయూరముకుటోజ్జవలమ్ । దదర్శ కృష్ణమక్లిష్ట-పుణ్డరీకావతంసకమ్ ।। ౫-౧౮-
శ్రీవత్సం ఛాతి మీద మెరిసిపోతూ, అందమైన కంకణాలు, ప్రకాశించే ముకుటంతో, మలినం లేని పద్మాన్ని అలంకారంగా ధరించిన కృష్ణుడిని అతడు చూశాడు.
సనన్దనాద్యైర్మునిభిః సిద్ధయోగైరకల్మషైః । విచిన్త్యమానం తత్రస్థైర్నాసాగ్రన్యస్తలోచనైః ।। ౫-౧౮-
అక్కడ ఉన్న సనందనుడు మొదలైన మునులు, సిద్ధయోగులు, పాపరహితులు, ముక్కు చివర దృష్టి పెట్టి ధ్యానం చేస్తున్న కృష్ణుడిని అతడు చూశాడు.
బల-కృష్ణౌ తథాక్రూరః ప్రత్యభిజ్ఞాయ విస్మితః । సోఽచిన్తయదూ రథాచ్ఛీఘ్రం కథమత్రాగతావితి ।। ౫-౧౮-
బలరాముడు, కృష్ణుడు ఇద్దరినీ అక్రూరుడు గుర్తించి ఆశ్చర్యపోయాడు. 'రథం నుండి వీరు ఇంత త్వరగా ఇక్కడికి ఎలా వచ్చారు?' అని ఆలోచించాడు.
వివక్షోః స్తమ్భయామాస వాచం తస్య జనార్ద్దనః । తతో నిష్కమ్య సలిలాదూ రథమభ్యాగతః పునః ।। ౫-౧౮-
అతడు మాట్లాడాలని భావించగా జనార్దనుడు అతని మాటను ఆపేశాడు. తరువాత నీటిలో నుండి బయటకు వచ్చి మళ్లీ రథానికి చేరాడు.
దదర్శ తత్ర చైవోభౌ రథస్యోపర్య్యధిష్ఠితౌ । రామ-కృష్ణౌ యథాపూర్వ్వం మనుష్యవపుషాన్వితౌ ।। ౫-౧౮-
అక్కడ రథంపై మునుపటిలాగే మానవ రూపంలో ఉన్న రాముడు, కృష్ణుడు ఇద్దరినీ అతడు చూశాడు.