రమ్యం గీతధ్వని శ్రత్వా సన్త్యజ్యావసథాంస్తదా । ఆజగ్ముస్త్వరితా గోప్యో యత్రాస్తే మధృసూదనః ।। ౫-౧౩-
ఆ మధురమైన పాట ధ్వని విని, గోపికలు తమ ఇళ్ళను వదిలి, త్వరగా అక్కడికి పరుగెత్తారు — అక్కడ మధుసూదనుడు ఉన్నాడు.
శనైః శనైర్జ్జగౌ గోపీ కాచిత్ తస్య లయానుగమ్ । దత్తావధానా కాచిత్తూ తమేవ మనసాస్మరత్ ।। ౫-౧౩-
ఒక గోపిక కృష్ణుని పాటకు తాళం కలిపి మృదువుగా పాడింది. ఇంకొకరు శ్రద్ధగా విన్నది. మరొకరు తన మనసులో కృష్ణుని ధ్యానించింది.
కాచిత్ కృష్ణేతి కృష్ణేతి ప్రేక్త్వా లజ్జాముపాగతా । యయౌ చ కాచిత్ ప్రేమాన్ధా తతపార్శ్వమవిలజ్జితా ।। ౫-౧౩-
ఒక గోపిక 'కృష్ణా, కృష్ణా' అని పిలిచి సిగ్గుపడింది. ఇంకొకరు ప్రేమతో మునిగి, ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా అతని దగ్గరకు వెళ్లింది.
కాచిదావసథస్యాన్తః స్థితా దృష్ట్వా బహిర్గురూన్ । తన్మయత్వేన గోవిన్దం దధ్యౌ మీలితలోచనా ।। ౫-౧౩-
ఒక గోపిక ఇంట్లోనే ఉండిపోయింది. బయట పెద్దలను చూసి, తన మనసంతా గోవిందుడిలో లీనమై, కన్నులు మూసుకుని ధ్యానం చేసింది.
తచ్విన్తావిపులాహ్లాద-క్షీణపుణయచయా తథా । తదప్రాప్తి-మహాదుఃవిలీనాశేషపాతకా ।। ౫-౧౩-
ఆయనను తలచుకుంటూ గోపికలు ఆనందంలో మునిగి పోయారు. వాళ్లకు చేసిన పుణ్యాలు అంతా తరిగిపోయాయి. ఆయన లేనిదానికి కలిగిన గొప్ప దుఃఖంలో, వాళ్ల పాపాలన్నీ కరిగిపోయాయి. చివరకు వారు ఒంటరిగా మిగిలిపోయారు.
చిన్తయన్తీ జగత్సూతిం పరబ్రహ్మస్వరూపిణమ్ । నిరుచ్ఛ్వాసతయా ముక్తి గతాన్యా గోపకన్యకా ।। ౫-౧౩-
ఒక గోపిక జగత్తు సృష్టిని, పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, ఊపిరి ఆగిపోయి, మోక్షాన్ని పొందింది.
గోపీపరివృతో రాత్రి శరచన్ద్రమనోరమామ్ । మానయామాస గోవిన్దో రాసారమ్భరసోత్సుకః ।। ౫-౧౩-
గోపికల మధ్యలో ఉన్న గోవిందుడు, శరదృతువులోని చంద్రునిలా అందమైన ఆ రాత్రిని గౌరవిస్తూ, రాసక్రీడ ప్రారంభానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు.
గోప్యశ్వ వృన్దశః కృష్ణచేష్టాస్వాయత్తమూర్త్తయః । అన్యదేశం గతే కృష్ణో చేరుర్వృన్దావమాన్తరమ్ ।। ౫-౧౩-
గోపికలు గుంపులుగా కృష్ణుని చేష్టలను అనుకరిస్తూ, ఆయన ఆటలతో తమ రూపాలు మారిపోయాయి. కృష్ణుడు వేరే చోటికి వెళ్ళినప్పుడు, వారు వృందావనంలో లోపల తిరిగారు.
కృష్ణో నిరుద్ధహ్టదయా ఇదసూచుః పరస్పరమ్ । కృష్ణోఽహమేతల్లలితం వ్రజామ్యాలోక్యతాం గతిః । అన్యా బ్రవీతి కష్ణస్య మమ గీతిర్నిశమ్యతామ్ ।। ౫-౧౩-
కృష్ణుడు లేని బాధతో, హృదయాన్ని అదుపులో పెట్టుకుని, వారు పరస్పరం ఇలా అన్నారు: 'నేనే కృష్ణుడు, చూడండి నా నడక ఎంత అందంగా ఉందో!' ఇంకొకరు, 'నా పాట వినండి, ఇది కృష్ణుని పాట!' అన్నారు.
దుషృకాలియ!తిష్ఠాత్ర కృణోఽహమితి చాపరా । బాహుమాస్ఫోఠ్య కృష్ణస్య లీలాసర్వ్వస్వమాదదే ।। ౫-౧౩-
ఇంకొకరు, 'దుష్ట కాలియ, ఇక్కడే నిల్చో! నేనే కృష్ణుడు!' అని చెబుతూ, చేతిని కొట్టి, కృష్ణుని లీలలను పూర్తిగా అనుకరించింది.
అన్యాం బ్రవీతి భో గోపా!నిః శఙ్కః స్థీయతామిహ । అలం బృష్టిభయేనాత్ర ధృతో గోవర్ద్ధనో మయా ।। ౫-౧౩-
మరో గోపిక, 'ఓ గోపకులు! భయపడకండి, ఇక్కడే ఉండండి. వర్షానికి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు, నేను గోవర్ధనాన్ని ఎత్తాను' అని చెప్పింది.
ధేనుకోఽయం మయా క్షిప్తో విచరన్లు యథేచ్ఛయా । గోపీ బ్రవీతి వై చాన్యా కృష్మాలీలానుకారిణీ ।। ౫-౧౩-
మరొక గోపిక, కృష్ణుని లీలను అనుకరిస్తూ, 'నేను ధేనుకాసురుణ్ని పడగొట్టాను, ఇప్పుడు నా ఇష్టానుసారం తిరుగుతున్నాను' అని చెప్పింది.
ఏవం నానాప్రకారాసు కృష్ణచేష్టాసు తాస్తదా । గోప్యా వ్యగ్రాః సమం చరూ రమ్య వృన్దావనాన్తరమ్ ।। ౫-౧౩-
ఇలా గోపికలు రకరకాలుగా కృష్ణుని చేష్టలను అనుకరిస్తూ, అందరూ కలిసి అందమైన వృందావనంలో సంచరించాయి.
విలోక్యైకా భువం ప్రాహ్ గోపీ గోపవరాఙ్గనా । పులకాఞ్చితసర్వ్వాఙ్గీ వికాశి-నయనోత్పలా ।। ౫-౧౩-
భూమిని చూసి, గోపికల్లో శ్రేష్ఠురాలు, ఆనందంతో ఒంట్లో రోమాలు నిక్కబొడుచుకుని, కమలములాంటి కన్నులు విప్పి ఇలా చెప్పింది:
ధ్వజవజ్రాఙ్కు శాబ్జాఙ్క-రేఖావన్త్యాలి పశ్యత । పదాన్యేతాని కృష్ణస్య లీలాలఙ్కృతగామినః ।। ౫-౧౩-
'ఈ అడుగుల చిహ్నాలను చూడండి! వాటిలో జెండా, వజ్రం, అంకుశం, పద్మం గుర్తులు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కృష్ణుని అడుగుల ముద్రలు, ఆయన ఆటపాటలతో అలంకరించబడ్డవి.'
కాపి తేమ సమం యాతా కృతపుణ్యా మదాలసా । పదాని తస్యాశ్చైతాని ఘనాన్యల్పతనూని చ ।। ౫-౧౩-
ఎవరో అదృష్టశాలిగా, అందంగా ఉన్న గోపిక ఆయనతో కలిసి వెళ్లింది. ఇవి ఆమె అడుగుల ముద్రలు, కృష్ణుని అడుగుల పక్కనే చిన్నగా, దగ్గరగా ఉన్నాయి.
పుష్పావచయమత్రోచ్చైశ్వక్రే దామోదరో ధ్రు వమ్ । యేనాగ్రాక్రాన్తిమాత్రాణి పదాన్యత్ర మహాత్మనః ।। ౫-౧౩-
ఇక్కడ దామోదరుడు ఆమె కోసం పువ్వులు తీసుకున్నాడు. అందుకే ఇక్కడ ఆయన అడుగుల ముద్రల్లో ముందు భాగమే కనిపిస్తోంది.
అత్రోపవిశ్య సా తేన కాపి పుష్పైరలఙ్కృతా । అన్యజన్మని సర్వ్వాత్మా విష్ణురభ్యర్జ్వితో యయా।। ౫-౧౩-
ఇక్కడ ఆమె ఆయనతో కలిసి కూర్చుంది, పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉంది. గత జన్మలో ఆమె సర్వాంతర్యామి విష్ణువును భక్తితో పూజించింది.
పుష్పబన్ధనసమ్మాన-కృతమానామపాస్య తామ్ । నన్దగోపసుతో యాతో మార్గేణానేన పశ్యత ।। ౫-౧౩-
పువ్వుల మాల వేసి గౌరవించి, నందగోపుని కుమారుడు ఈ మార్గంలో వెళ్లాడు — చూడండి!
అనుయానేఽసమర్థాన్యా నితమ్బభరమన్థరా । యా గన్తవ్యే ద్రుతం యాతి నిమ్రపాదాగ్రసంస్థితిః ।। ౫-౧౩-
మరొకరు, నడకలో వెనుకబడిపోయి, నితంబభారం వల్ల నెమ్మదిగా, అయినా త్వరగా వెళ్లడానికి ప్రయత్నిస్తూ, అడుగుల ముందుభాగం మాత్రమే నేలను తాకుతూ పోయింది.
హస్తన్యస్తాగ్రహస్తేయం తేన యాతి తథా సఖి! అనాయత్తపదన్యాసా లక్ష్యతే పదపద్ధతిః ।। ౫-౧౩-
చూడు సఖీ! ఆమె చేతిని ఆయన చేతిలో పెట్టుకుని నడిపించాడు. ఆమె అడుగుల ముద్రలు చూస్తే, ఆమె తనంతట తాను నడవడం లేదు అని తెలుస్తోంది.
హస్తసంస్పర్శమాత్రేణ ధూర్త్తేనైషా విమానితా । నైరాశ్యమన్దగామిన్యా నివుత్తం లక్ష్యతే పదమ ।। ౫-౧౩-
కేవలం చేతి స్పర్శతోనే ఆ చతురురాలు Slight చేయబడింది. ఆమె అడుగుల ముద్రలు చూస్తే, నిరాశతో, నెమ్మదిగా నడుస్తూ, ఆశ లేకుండా పోయినట్టు తెలుస్తోంది.
నూనముక్తా త్వరామీతి పునరేష్యామి తేఽన్తికమ్ । తేన కృష్ణేన యేనైషా త్వరితా పదపద్ధతిః ।। ౫-౧౩-
ఆమె, "నేను త్వరగా వచ్చి నీ దగ్గరకు తిరిగి వస్తాను," అని చెప్పింది. ఈ మార్గాన్ని వేగంగా నడిపించింది కృష్ణుడే.
ప్రవిష్టో గహనం కృష్ణః పదమత్ర న లక్ష్యతే । నివర్త్తధ్వ శశాఙ్కస్య నైతద్దీధితిగోచరే ।। ౫-౧౩-
కృష్ణుడు అడవి లోపలికి వెళ్లిపోయాడు, ఇక్కడ ఆయన అడుగుల జాడలు కనిపించట్లేదు. వెనక్కి తిరిగి పోదాం; చంద్రకాంతి ఈ చోటుకు రాదు.
నివృత్తాస్తాస్తతో గోప్యో నిరాశాః కృష్ణదర్శనే । యమునాతీరమాగత్య జగుస్తజ్వరితం తదా ।। ౫-౧౩-
అప్పుడు గోపికలు, కృష్ణుడిని చూడలేక నిరాశతో వెనక్కి తిరిగారు. యమునా తీరానికి వచ్చి, తమ కోరికతో పాటలు పాడారు.
తతో దదృశురాయాన్తం వికాశిముఖపఙ్కజమ్ । గోప్యస్త్రైలోక్యగోప్తారం కృష్ణమక్లిష్టచేష్టితమ్ ।। ౫-౧౩-
తర్వాత, గోపికలు ఎదురు చూస్తుండగా, పద్మంలా వెలిగే ముఖంతో, మూడు లోకాల రక్షకుడైన కృష్ణుడు అలసట లేకుండా వస్తున్నాడు అని చూశారు.
కాచిదాలోక్య గోవిన్దమాయాన్తమతిహర్షితా । కూష్ణ్ కృష్ణేతి కృష్ణేతి ప్రాహ నాన్యదుదైరయత్ ।। ౫-౧౩-
ఒక గోపిక, గోవిందుడు వస్తున్నాడని చూసి ఎంతో ఆనందంతో, "కృష్ణా! కృష్ణా!" అని మాత్రమే పలికింది, ఇంకొక మాట మాట్లాడలేదు.
కాచిదూ భ్రూ భఙ్గురం కృత్వా లలాటఫలకం హరిమ్ । విలోక్య నైత్రభృఙ్గాభ్యాం పపౌ యన్ముఖపఙ్కజమ్ ।। ౫-౧౩-
మరొక గోపిక, కనుబొమ్మలు ఎత్తి, నుదుటిపై గుర్తు వేసి, హరిని చూస్తూ, తేనెటీగలవంటి కన్నులతో ఆయన ముఖ పద్మాన్ని తాగినట్టు తిలకించింది.
కాచిదాలోక్య గోవిన్దం నిమీలిత-విలోచనా । తస్యైవ రూపం ధ్యాయన్తీ యోగారూढ़ేవ చాబభౌ ।। ౫-౧౩-
మరొక గోపిక, గోవిందుడిని చూసి కన్నులు మూసి, ఆయన రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, యోగంలో లీనమైనవారిలా కనిపించింది.
తతః కాశ్విత్ ప్రియాలాపైః కాశ్విదూ భ్రూ భఙ్గవీక్షణః । నిన్యేఽనునయమన్యాఞ్చ కరస్పర్శేన మాఘవః ।। ౫-౧౩-
తర్వాత, మాధవుడు కొందరిని ప్రేమతో మాట్లాడి, మరికొందరిని కనుబొమ్మలతో చూసి, ఇంకొంతమందిని చేతి స్పర్శతో తనవైపు ఆకర్షించాడు.