తే వాహయన్తస్త్వన్యోన్యం భాణ్డీరం వటమేత్య వై । పునర్నివవృతుః సర్వే యేయే తత్ర పరిజితాః ॥ ౫,౯.
వారు ఒకరిని ఒకరు మోసుకుంటూ, భాండీర వటవృక్షం వద్దకు చేరుకున్నారు. అక్కడ ఓడిపోయినవారు అందరూ మళ్లీ తిరిగి వచ్చారు.
సంకర్షణం తు స్కన్ధేన శీఘ్రముత్క్షిప్య దానవః । నభఃస్థలం జగామాశు సచన్ద్ర ఇవ వారిదః ॥ ౫,౯.
ఒక రాక్షసుడు శీఘ్రంగా సంకర్షణుడిని తన భుజంపై ఎత్తుకుని, మేఘంలో చంద్రుడు ఉన్నట్లు, ఆకాశంలో వేగంగా వెళ్లిపోయాడు.
అసహన్రౌహిణేయస్య స భారం దానవోత్తమః । వవృధే స మహాకాయః ప్రావృషీవ బలాహకః ॥ ౫,౯.
రోహిణీ కుమారుడి బరువును భరించలేక ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, వర్షాకాలంలో పెద్ద మేఘంలా, తన శరీరాన్ని పెంచుకున్నాడు.
సంకర్షణస్తు తం దృష్ట్వా దగ్ధశైలోపమాకృతిమ్ । స్రగ్దామలంబాభరణం మకుటాటోపమస్తకమ్ ॥ ౫,౯.
అప్పుడు సంకర్షణుడు, అగ్నిలో కాలిన కొండలా ఆకారంతో, పూలహారాలు, ఆభరణాలు ధరించి, తలపై కిరీటంతో ప్రకాశిస్తున్న అతడిని చూశాడు.
రౌద్రం శకటచక్రాక్షం పాదన్యాస చలత్క్షితిమ్ । అభీతమనసా తేన రక్షసా రోహిణీసుతః । హ్రియమాణస్తతః కృష్ణమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ ౫,౯.
భయంకరమైన రూపంతో, చక్రంలాంటి కన్నులతో, అడుగుపడిన ప్రతిసారి భూమిని కంపింపజేసే ఆ రాక్షసుని చేత రోహిణీ కుమారుడు భయమేమీ లేకుండా ఎత్తుకుపోతుండగా, అక్కడ కృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు:
కృష్ణాకృష్ణ హ్రియామ్యేష పర్వతోదగ్రమూర్తినా । కేనాపి పశ్య దైత్యేన గోపాలచ్ఛద్మరూపిణా ॥ ౫,౯.
కృష్ణా! కృష్ణా! ఈ రాక్షసుడు పర్వతంలా పొడవైన శరీరంతో, గోపాలుడి వేషంలో నన్ను ఎత్తుకుపోతున్నాడు. చూడు!
యదత్ర సాంప్రతం కార్యం మయా మధునిషూదన । తత్కథ్యతాం ప్రయాత్యేష దురాత్మాతిత్వరాన్వితః ॥ ౫,౯.
మధునిషూదనా! ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలో చెప్పు. ఈ దుష్టుడు ఎంతో వేగంగా నన్ను ఎత్తుకుపోతున్నాడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ తమాహ రామం గోవిన్దః స్మితభిన్నోష్ఠసంపుటః । మహాత్మా రౌహిణేయస్య బలవీర్యప్రమాణవిత్ ॥ ౫,౯.
శ్రీపరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు గొవిందుడు, రోహిణీ కుమారుడి బలాన్ని, శక్తిని బాగా తెలిసిన మహాత్ముడు, నవ్వుతో రామునితో ఇలా మాట్లాడాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ కిమయం మానుషో భావో వ్యక్తమేవావలంబ్యతే । సర్వాత్మన్ సర్వగుహ్యానాం గుహ్యగుహ్యాత్మనా త్వయా ॥ ౫,౯.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వు సర్వాంతర్యామి, అన్ని రహస్యాల రహస్య స్వరూపుడవు. అయినా, ఈ మానవ భావనను స్పష్టంగా ఎందుకు అంగీకరిస్తున్నావు?
స్మరాశేషజగద్బీజకారణం కారణాగ్రజ । ఆత్మానమేకం తద్వచ్చ జగత్యేకార్ణవే చ యత్ ॥ ౫,౯.
అఖిల జగత్తుకు కారణమైన పురాతనుడా! నీవు జగత్తుకు విత్తనమైన నీ అసలైన స్వరూపాన్ని, సముద్రంలో ఉన్న ఏకత్వాన్ని గుర్తు చేసుకో.
కిం న వేత్సి యథాహం చ త్వం చైకం కారణం భువః । భారావతారణార్థాయ మర్త్యలోకముపాగతౌ ॥ ౫,౯.
ఈ భూమికి కారణమైన మనిద్దరం ఒకటే అని, భూభారం తీయడానికి మానవ లోకానికి వచ్చామని నీకు తెలియదా?
నభశ్శిరస్తేంబువహాశ్చ కేశాః పాదౌ క్షితిర్వక్త్రమనన్తవహ్ని । సోమో మనస్తే శ్వసితం సమీరణో దిశశ్చతస్రోఽవ్యయ బాహవస్తే ॥ ౫,౯.
ఆకాశం నీ తల, నదులు నీ జుట్టు, భూమి నీ పాదాలు, నీ నోరు అనంతమైన అగ్ని; చంద్రుడు నీ మనస్సు, నీ ఊపిరి గాలి, నాలుగు దిశలు నీ అవినాశి భుజాలు.
సహస్రవక్త్రో భగవాన్మహాత్మా సహస్రహస్తాఙ్ఘ్రిశరీరభేదః । సహస్రపద్మోద్భవయోనిరాద్యఃసహస్రశస్త్వాం మునయో గృణన్తి ॥ ౫,౯.
పరమాత్ముడు, సహస్ర ముఖాలు, సహస్ర చేతులు, సహస్ర పాదాలు, అనేక రూపాలు కలవాడు. వేల పద్మాల మూలమైన ఆదిదేవుడు. మునులు నిన్ను వేల రూపాల్లో స్తుతిస్తారు.
దివ్యం హి రూపం తవ వేత్తి నాన్యో దేవైరశేషైరవతారరూపమ్ । తదర్చ్యతే వేత్సి న కిం యదన్తే త్వయ్యేవ విశ్వం లయమభ్యుపైతి ॥ ౫,౯.
నీ దివ్యరూపాన్ని, అవతారరూపాన్ని దేవతలు కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. అందుకే అందరూ ఆరాధిస్తారు. చివరికి ఈ జగత్తు నీలోనే లయమవుతుందని నీకు తెలియదా?
త్వయా ధృతేయం ధరణీ బిభర్తి చరాచరం విశ్వమనన్తమూర్తే । కృతాదిభేదైరజ కాలరూపో నిమేషపూర్వో జగదేతదత్సి ॥ ౫,౯.
అనంతరూపుడా! నీ వల్లే ఈ భూమి, చరాచర జగత్తును మోస్తోంది. అజుడా! నువ్వే కాలస్వరూపుడవు, క్షణారంభమైన జగత్తు, సృష్టి మొదటి నుండీ అనేక రూపాల్లో నీవే వెలిసినవాడవు.
అత్తం యథా బాడవవహ్నినాంబు హిమస్వరూపం పరిగృహ్య కాస్తమ్ । హిమాచలే భానుమతోంశుసంగాజ్జలత్వమభ్యేతి పునస్తదేవ ॥ ౫,౯.
బాడవాగ్ని నీటిని గ్రహించి, అది మంచుగా మారి, హిమాచలంపై సూర్యకిరణాలతో మళ్లీ నీటిగా మారినట్టు—
ఏవం త్వయా సంహరణేఽత్తమేతజ్జగత్సమస్తం త్వదధీనకం పునః । తవైవ సర్గాయ సముద్యతస్య జగత్త్వమభ్యేత్యసుకల్పమీశ ॥ ౫,౯.
అలాగే, నీవు లయానికి సిద్ధపడినప్పుడు ఈ జగత్తంతా నీలో లయమవుతుంది. నీవు సృష్టికి ఉత్సాహపడినప్పుడు, ప్రభూ! ఈ జగత్తు మళ్లీ నీ నుండి ఊహించలేనంతగా ఉద్భవిస్తుంది.
భవానహం చ విశ్వాత్మన్నేకమేవ చ కారణమ్ । జగతోస్య జగత్యర్థే భేదేనావాం వ్యవస్థితౌ ॥ ౫,౯.
విశ్వాత్మా! నువ్వు, నేనూ నిజంగా ఒకటే కారణం. ఈ జగత్తు కోసం మనిద్దరం వేర్వేరుగా కనిపిస్తున్నాం.
తత్స్మర్యతామమేయాత్మస్త్వయాత్మా జహి దానవమ్ । మానుష్యమేవావలంబ్య బన్ధూనాం క్రియతాం హితమ్ ॥ ౫,౯.
నీవు నా గురించి, ఆపరిమితమైన ఆత్మను స్మరించు. నీ స్వంత శక్తితో ఆ దానవుణ్ణి సంహరించు. మానవ రూపాన్ని మాత్రమే ఆధారంగా తీసుకొని, నీ బంధువుల మేలుకోసం పని చేయు.
శ్రీ పరాశర ఉవాచ ఇతి సంస్మారితో విప్ర కృష్ణేన సుమహాత్మనా । విహస్య పీడయామాస ప్రలంబం బలవాన్బలః ॥ ౫,౯.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మహాత్ముడైన కృష్ణుడు ఇలా గుర్తుచేసిన తర్వాత, బలరాముడు చిరునవ్వుతో తన బలాన్ని చూపుతూ ప్రలంబుని బాధించసాగాడు.
ముష్టినా సోహనన్మూర్ధ్ని కోపసంరక్తలోచనః । తేన చాస్య ప్రహారేణ బహిర్యాతే విలోచనే ॥ ౫,౯.
కోపంతో కళ్ళు ఎర్రబడిన బలరాముడు, తన ముష్టితో ప్రలంబుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ప్రలంబుని కళ్ళు బయటకు వచ్చాయి.
స నిష్కాసితమస్తిష్కో ముఖాచ్ఛోణితముద్వమన్ । నిపపాత మహీపృష్ఠే దత్య వర్యో మమార చ ॥ ౫,౯.
తల చీలిపోయి, నోటి నుండి రక్తం పారుతూ, ఆ దానవులలో శ్రేష్ఠుడు భూమిపై పడిపోయి, అక్కడే మరణించాడు.
ప్రలంబం నిహతం దృష్ట్వా బలేనాద్భుతకర్మణా । ప్రహృష్టాస్తుష్టువుర్గౌపాఃసాధుసాధ్వితి చాబ్రువన్ ॥ ౫,౯.
బలరాముడు చేసిన అద్భుత కార్యాన్ని చూసి, ప్రలంబుడు పడిపోయినప్పుడు, గోపాలు ఆనందంతో హర్షించి, ఆయనను స్తుతిస్తూ 'బాగుంది! బాగుంది!' అని పలికారు.
సంస్తూయమానో గోపైస్తు రామో దైత్యే నిపాతితే । ప్రలంబం సహ కృష్ణేన పునర్గోకులమాయయౌ ॥ ౫,౯.
దానవుడు సంహరించబడిన తర్వాత, గోపాలు స్తుతించగా, రాముడు కృష్ణునితో కలిసి మళ్ళీ గోకులానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
తయోవింహరతోస్తత్ర రామ-కేశవయోర్వ్రజే । ప్రావృట్ వ్యతీతా వికసత్-సరోజా చాభవచ్ఛరత్ ।। ౫-౧౦-
వ్రజంలో రాముడు, కేశవుడు సంచరిస్తుండగా, వర్షాకాలం ముగిసి, కమలాలు వికసించిన శరదృతువు వచ్చింది.
అవాపుస్తాపమత్యర్థం శఫర్య్యః పల్వలోదకే । పుత్రక్షేత్రాదిసక్తేన మమత్వేన యథా గృహీ ।। ౫-౧౦-
పల్వల జలాల్లో ఉండే చేపలు తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాయి. అది పిల్లలు, పొలాలు మొదలైన వాటితో మమకారంతో ఉండే గృహస్థుడు అనుభవించే బాధలా ఉంది.
మయూరా మౌనిస్తస్థుః పరిత్యక్తమదా వనే । అసారతాం పరిజ్ఞాయ సంసారస్యేవ యోగినః ।। ౫-౧౦-
అడవిలో మయూరాలు తమ గర్వాన్ని వదిలిపెట్టి మౌనంగా నిలిచిపోయాయి. అది ఈ లోక జీవితం శూన్యమని గ్రహించిన యోగులు లాగా.
ఉత్సృజ్య జలసర్వస్వం నిర్మ్మలాః సితమూర్త్తయః । తత్యజుశ్వామ్బరం మేఘా గృహం విజ్ఞానినో యథా ।। ౫-౧౦-
పచ్చని, తెల్లని మేఘాలు తమలోని నీటిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, ఆకాశాన్ని విడిచిపోయాయి. అది జ్ఞానులు తమ ఇల్లును వదిలిపెట్టినట్లుగా.
శరత్సూర్య్యాంశుతప్తాని యయుః శోష సంరాసి చ । బహ్వాలమ్బి-మమత్వేన హృదయానీవ దేహినామ్ ।। ౫-౧౦-
శరదృతువు సూర్యకిరణాల వేడితో సరస్సులు ఎండిపోయాయి. అది మితిమీరిన మమకారంతో జీవుల హృదయాలు వాడిపోవడంలా.
కుముదైః శరదమ్భాంసి యోగ్యతాలక్షణం యయుః। అవబోధైర్మనాంసీవ సమ్బన్ధమమలాత్మనామ్ ।। ౫-౧౦-
కుముదాలతో అలంకరించబడిన శరదృతువు నీళ్ళు, యోగ్యత కలిగి కనిపించాయి. అది అవగాహనతో స్వచ్ఛమైన హృదయాలు పొందిన మనస్సుల్లా.