ఔర్వ ఉవాచ ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । యః కరోతి కృతం తేన శ్రాద్ధం భవతి పార్థివ
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — సంపద ఉన్నా లేకపోయినా, పితృదేవతలు చెప్పిన విధంగా చేసే వాడు, అతని శ్రాద్ధం పూర్తయినదే, ఓ రాజా.
విష్ణుపురాణమ్/తృతీయాంశః/అధ్యాయః ౧౫ ఔవ ఉవాచ । బ్రాహ్మణాన్ భోజయేచ్ఛ్రాద్ధే యద్గుణాంస్తాన్నిబోధ మే
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — శ్రాద్ధంలో బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి. వారికి ఉండాల్సిన లక్షణాలు ఏమిటో విను.
త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణష్షడఙ్గవిత్ । వేదవిచ్ఛ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యేష్ఠసామగః
మూడు అగ్నులు, మూడు రకాల మధు, మూడు సుపర్ణులు తెలిసినవాడు, వేదానికి ఆరు అంగాలు తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే పెద్ద వయసు సామగుడు.
ఋత్విక్ స్వస్రేయదౌహిత్రజామాతృశ్వశురాస్తథా । మాతులోఽథ తపోనిష్ఠః పఞ్చాగ్న్యభిరతస్తథా । శిష్యాః సమ్బన్ధినశ్చైవ మాతాపితృరతశ్చ యః
ఋత్వికుడు, మామ, మనవడు, అల్లుడు, మామగారు, తపస్సు చేసేవాడు, ఐదు అగ్నుల్లో నిమగ్నుడైనవాడు, శిష్యులు, బంధువులు, తల్లిదండ్రుల సేవలో ఉన్నవాడు.
ఏతాన్నియోజయేచ్ఛ్రాద్ధే పూర్వోక్తాన్ ప్రథమే నృప । బ్రాహ్మణాన్ పితృతుష్ట్యర్థమనుకల్పేష్వనన్తరాన్
ఇలాంటి వారు, ముందు చెప్పిన ప్రకారం, మొదటగా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించాలి. తరువాత ఇతర బ్రాహ్మణులను క్రమంగా పితృదేవతల సంతృప్తికోసం పిలవాలి.
మిత్రధ్రుక్కునఖీ క్లీబః శ్యావదన్తస్తథా ద్విజః । కన్యాదూషయితా వహ్నివేదోజ్ఝః సోమవిక్రయీ
మిత్రులను ద్వేషించేవాడు, వంకర గోళ్లు ఉన్నవాడు, శక్తిలేనివాడు, నల్లటి పళ్ళు ఉన్నవాడు, కన్యను అపహరించిన బ్రాహ్మణుడు, అగ్ని సేవను వదిలేసినవాడు, సోమరసం అమ్మే వాడు.
అభిశస్తస్తథా స్తేనః పిశునో గ్రామయాజకః । భృతకాధ్యాపకస్తద్వద్ భృతకాధ్యాపితశ్చ యః
శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, అపవాదం చేసే వాడు, గ్రామంలో యజ్ఞాలు చేసే వాడు, జీతానికి బోధించే వాడు, అలాగే జీతానికి విద్య నేర్చుకున్న వాడు.
పరపూర్వాపతిశ్చైవ మాతాపిత్రోస్తథోజ్ఝకః । వృషలీసూతిపోష్టా చ వృషలీపతిరవే చ
ఇతరుల భార్యను పెళ్లి చేసుకున్నవాడు, తల్లిదండ్రులను వదిలినవాడు, శూద్రస్త్రీని పోషించే వాడు, శూద్రస్త్రీ భర్త అయినవాడు.
తథా దేవలకశ్చైవ శ్రాద్ధే నార్హతి కేతనమ్
అలాగే దేవాలయ పూజారి కూడా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించదగినవాడు కాడు.
ప్రథమేఽహ్ని బుధః శస్తాఞ్ఛోత్రియాదీన్ నిమన్త్రయేత్ । కథయేచ్చ తథైవైషాం నియోగాన్ పితృదైవికాన్
మొదటి రోజున, జ్ఞానమున్నవాడు శ్రోత్రియులు వంటి శ్లాఘనీయులను ఆహ్వానించి, పితృదేవతలు మరియు దేవతలకు చేయవలసిన విధులను వారికి తెలియజేయాలి.
తతః క్రోధవ్యవాయాదీనాయాసం తైర్ద్విజైస్సహ । యజమానో న కుర్వీత దోషస్తత్ర మహానయమ్
ఆ తరువాత, యజమాని ఆ బ్రాహ్మణులతో కోపం, కామం, శ్రమ వంటి పనులు చేయకూడదు. అలా చేస్తే పెద్ద తప్పు జరుగుతుంది.
శ్రాద్ధే నియుక్తో భుక్త్వా వా భోజయిత్వా నియుజ్య చ । వ్యవాయీ రేతసో గర్త్తే మజ్జయత్యాత్మనః పితౄన్
శ్రాద్ధానికి నియమించబడ్డ బ్రాహ్మణుడు, భోజనం చేసిన తరువాత, లేదా ఇతరులకు భోజనం పెట్టిన తరువాత, వ్యభిచారంలో లీనమైతే, తన పితృదేవతలను వీర్యపు అగాధంలో పడేస్తాడు.
తస్మాత్ ప్రథమమత్రోక్తం ద్రిజాగ్ర్యాణం నిమన్త్రణమ్ । అనిమన్త్ర్య ద్విజానేవమాగతాన్ భోజయేద్ యతీన్
అందువల్ల, ముందుగా చెప్పినట్టు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను ముందుగా ఆహ్వానించాలి. బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించకుండా వచ్చిన యతులను భోజనం పెట్టకూడదు.
పాదశౌచాదినా గేహమాగతాన్ పూజయేద్ ద్విజాన్
ఇంటికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను పాదప్రక్షాళన మొదలైన విధులతో గౌరవించాలి.
పవిత్రపాణిరాచాన్తానాసనేషూపవేశయేత్ । పితౄణామయుజో యుగ్మాన్ దేవానామిచ్ఛయా ద్విజాన్
వారు ముఖం కడుక్కొని, చేతులు శుభ్రంగా ఉంచిన తరువాత, వారిని ఆసనాలపై కూర్చోబెట్టాలి. ఆపదలు లేని పితృదేవతల జంటలను, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను మన ఇష్టానికి అనుగుణంగా కూర్చోబెట్టాలి.
దేవానామేకమేకం వా పితౄణాఞ్చ నియోజయేత్
దేవతలకు, పితృదేవతలకు ఒక్కొక్కరిని లేదా ఒక్కొక్కరుగా కూర్చోబెట్టాలి.
తథా మాతామహశ్వాద్ధం వైశ్వదేవసమన్వితమ్ । కుర్వీత భక్తిసమ్పన్నస్తన్త్రం వా వైశ్వదైవికమ్
అలాగే, మామగారి శ్రాద్ధాన్ని వైశ్వదేవ పద్ధతితో, భక్తితో, సంపూర్ణంగా చేయాలి. లేక వైశ్వదేవ విధానానుసారం కూడా చేయవచ్చు.
ప్రాఙముఖాన్ భోజయేద్ విప్రాన్ దేవానాముభయాత్మకాన్ । పితృమాతామహానాఞ్చ భోజయేచ్చాప్యుదఙ్ముఖాన్
దేవతల స్వరూపమైన బ్రాహ్మణులను తూర్పు దిశగా కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి. పితృదేవతలు, మామగారిని ఉత్తర దిశగా కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి.
పృథక్ తయోః కేచిదాహుః శ్రాద్ధస్య కరణాం నృప । ఏకత్రైకేన పాకేన వదన్త్యన్యే మహర్షయః
రాజా! శ్రాద్ధంలో వీటిని వేరుగా చేయాలని కొందరు చెబుతారు. మరికొందరు మహర్షులు ఒకే వంటతో కలిపి చేయవచ్చని అంటారు.
విష్టరార్థం కుశం దత్త్వా సమ్పూజ్యార్ధ్యం విధానతః । కుర్యాదావాహనం ప్రాజ్ఞో దేవానాం తదనుజ్ఞయా
వీధిక కోసం కుశ గడ్డి పెట్టి, నీళ్ళతో గౌరవించి, దేవతల అనుమతితో పండితుడు దేవతలను ఆహ్వానించాలి.
యవామ్బునా చ దేవానాం దద్యాదర్ఘ్యం విధానవిత్ । స్రగ్గన్ధధూపదీపాంశ్చ తేభ్యో దద్యాద్యథావిధి
విధిని తెలిసినవాడు యవజలంతో దేవతలకు అర్ఘ్యం ఇవ్వాలి. పుష్పమాలలు, సుగంధాలు, ధూపం, దీపాలు కూడా విధినుసారం సమర్పించాలి.
పితౄణామపసవ్యం తత్ సర్వమేవోపకల్పయేత్ । అనుజ్ఞాఞ్చ తతఃప్రాప్య దత్త్వా దర్భాన్ ద్విధాకృతాన్
పితృదేవతలకు ఇవన్నీ ఎడమచేతి విధానంలో సిద్ధం చేయాలి. వారి అనుమతి తీసుకుని రెండు ముక్కలుగా చేసిన దర్భ గడ్డి ఇవ్వాలి.
మన్త్రపూర్వం పితౄణాన్తు కృర్యాచ్చావాహనం బుధః । తిలామ్బునా చాపసవ్యం దద్యాదర్ఘ్యాదికం నృప
పండితుడు మంత్రాలతో పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. ఎడమచేతి విధానంలో తిలజలంతో అర్ఘ్యాది సమర్పణలు చేయాలి, రాజా!
కాలే తత్రాతిథిం ప్రాప్తమన్నకామం నృపాధ్వగమ్ । బ్రహ్మణైరభ్యనుజ్ఞాతః కామం తమపి భోజయేత్
ఆ సమయంలో, ఎవైనా అతిథి, రాజు లేదా ప్రయాణికుడు అన్నం కోరుకుంటూ వస్తే, బ్రాహ్మణుల అనుమతితో అతనికీ కావలసినంత భోజనం పెట్టవచ్చు.
యోగినో వివిధై రూపైర్నరాణాముపకారిణః । భ్రమన్తి పృథివీమేతామవిజ్ఞాతస్వరూపిణాః
యోగులు అనేక రూపాల్లో, మానవులకు ఉపకారకులుగా, తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలియనివారిగా ఈ భూమిపై సంచరిస్తుంటారు.
స్మాదభ్యర్చయేత్ ప్రాప్తం శ్రాద్ధకాలేఽతిథిం బుధః । శ్రాద్ధక్రియాఫలం హన్తి నరేన్ద్రాపూజితోఽతిథిః
కాబట్టి, శ్రాద్ధ సమయంలో వచ్చిన అతిథిని జ్ఞాని గౌరవించాలి. రాజా! గౌరవించని అతిథి శ్రాద్ధ ఫలాన్ని నాశనం చేస్తాడు.
జుహుయాద్ వ్యఞ్జనక్షారవర్జమన్నం తతోఽనలే । అనుజ్ఞాతో ద్రిజైస్తైస్తు త్రికృత్వః పురుషర్షభ
వంటకాలు, ఉప్పు తప్ప అన్నాన్ని అగ్నిలో మూడు సార్లు హోమం చేయాలి. ఆ బ్రాహ్మణుల అనుమతితో, ఓ ఉత్తమ పురుషా!
అగ్నయే కవ్యవాహాయ స్వాహేత్యాదౌ నృపాహుతిః । సోమాయ వై పితృమతే దాతవ్యా తదనన్తరమ్
ముందుగా అగ్నికి 'స్వాహా' అని హోమం చేయాలి. తరువాత పితృదేవతలకు సంబంధించిన సోమునికి సమర్పించాలి.
వైవస్వతాయ చైవాన్యా తృతీయా దీయతే తతః । హుతావశిష్టమల్పాన్నం పితృపాత్రేషు నిర్వపేత్
తరువాత, వైవస్వతునికి మూడవ హోమం చేయాలి. హోమం చేసిన తరువాత మిగిలిన తక్కువ అన్నాన్ని పితృదేవతల పాత్రల్లో పెట్టాలి.
తతోఽన్నం ముష్టమత్యర్థమభీష్టమతిసంస్కృతమ్ । దత్త్వా జుషధ్వమిచ్ఛాతో వాచ్యమేతదనిష్ఠురమ్
అనంతరం, బాగా వండిన, ఇష్టమైన ముద్ద అన్నాన్ని సమర్పించాలి. సమర్పించిన తరువాత, ఎవరి ఇష్టానికి అనుగుణంగా, మృదువుగా మాటలు చెప్పాలి.