పితృగీతాన్తథైవాత్ర శ్లోకాంస్తాఞ్ఛృణు పార్థివ । శ్రుత్వా తథైవ భవతా భావ్యం తత్రాదృతాత్మనా
ఇప్పుడు, ఓ రాజా! పితృదేవతలు పాడిన ఈ శ్లోకాలను విను. వాటిని వినిన తరువాత, నీవు భక్తిపూర్వకంగా ఆచరించాలి.
అపి ధన్యః కులే జాయాదస్మాకం మతిమాన్నరః । అకుర్వన్విత్తశాఠ్యం యః పిణ్డాన్నో నిర్వపిష్యతి
మా వంశంలో జన్మించిన, ధనంలో మోసం చేయకుండా, ముద్దలు, అన్నం సమర్పించే జ్ఞానవంతుడు నిజంగా ధన్యుడు.
రత్నం వస్త్రం మహాయానం సర్వభోగాదికం వసు । విభవే సతి విప్రేభ్యో యోఽస్మానుద్దిశ్య దాస్యతి
ఎవరైనా ధనవంతుడు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, రథాలు, ఇతర సుఖసమాగ్రులను మా పేరుతో బ్రాహ్మణులకు ఇస్తే—
అన్నేన వా యథాశక్త్యా కాలేఽస్మిన్భక్తినమ్రధీః । భోజయిష్యతి విప్రాగ్ర్యాంస్తన్మాత్రవిభవో నరః
లేదా తన శక్తికి అనుగుణంగా, ఈ సమయాన భక్తితో, వినయంతో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను అన్నపానములతో ఆహ్వానించి తృప్తిపరచినవాడు—even if he has only that much wealth—
అసమర్థోఽన్నదానస్య ధాన్యమామం స్వశక్తితః । ప్రదాస్యతి ద్విజాగ్రేభ్యః స్వల్పాల్పాం వాపి దక్షిణామ్
అన్నం ఇవ్వలేని స్థితిలో ఉంటే, తన శక్తికి తగినంత పచ్చ ధాన్యాన్ని లేదా చిన్న కానుక అయినా బ్రాహ్మణులకు సమర్పించాలి.
తత్రాప్యసామర్థ్యయుతః కరాగ్రాగ్రస్థితాంస్తిలాన్ । ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యాయ కస్మైచిద్భూప దాస్యతి
అది కూడా సాధ్యపడకపోతే, వేళ్ల చివర నువ్వులు పెట్టుకుని, గొప్ప బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి, వాటిని సమర్పించాలి.
తిలైస్సప్తాష్టభిర్వాపి సమవేతం జలాఞ్జలిమ్ । భక్తినమ్రస్స్ముద్దిశ్య భువ్యస్మాకం ప్రదాస్యతి
ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో, లేక భక్తితో నీళ్లు సమర్పించి, వినయంతో భూమిపై మన కోసం అర్పించాలి.
యతః కుతశ్చిత్సమ్ప్రాప్య గోభ్యో వాపి గవాహ్నికమ్ । అభావే ప్రీణయన్నస్మాఞ్చ్ఛ్రద్ధాయుక్తః ప్రదాస్యతి
ఎక్కడి నుండైనా ఏదైనా వస్తువు దొరికినా, లేక పశువుల నుండి వచ్చే రోజువారీ పాలు వంటి దానిని, అవి లేకపోయినా, విశ్వాసంతో మనకు సమర్పించాలి.
సర్వాభావే వనం గత్వా కక్షమూలప్రదర్శకః । సూర్యాదిలోకపాలానామిదముచ్చైర్వదిష్యతి
ఏదీ లేకపోతే, అడవికి వెళ్లి, చెట్ల వేర్లు చూపిస్తూ, సూర్యుడు మరియు ఇతర లోకపాలులకు ఈ విషయాన్ని బిగ్గరగా చెప్పాలి.
న మేఽస్తి విత్తం న ధనం చ నాన్యచ్ఛ్రాద్ధోపయోగ్యం స్వపితౄన్నతోఽస్మి । తృప్యన్తు భక్త్యా పితరో మయైతౌ కృతౌ భుజౌ వర్త్మని మారుతస్య
నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి ఉపయోగపడే ఏదీ లేదు. నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ రెండు చేతులు గాలిలో పైకి ఎత్తి, నా భక్తితో నా పితృదేవతలు తృప్తిపడాలని కోరుతున్నాను.
ఔర్వ ఉవాచ ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । యః కరోతి కృతం తేన శ్రాద్ధం భవతి పార్థివ
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — సంపద ఉన్నా లేకపోయినా, పితృదేవతలు చెప్పిన విధంగా చేసే వాడు, అతని శ్రాద్ధం పూర్తయినదే, ఓ రాజా.
విష్ణుపురాణమ్/తృతీయాంశః/అధ్యాయః ౧౫ ఔవ ఉవాచ । బ్రాహ్మణాన్ భోజయేచ్ఛ్రాద్ధే యద్గుణాంస్తాన్నిబోధ మే
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — శ్రాద్ధంలో బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి. వారికి ఉండాల్సిన లక్షణాలు ఏమిటో విను.
త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణష్షడఙ్గవిత్ । వేదవిచ్ఛ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యేష్ఠసామగః
మూడు అగ్నులు, మూడు రకాల మధు, మూడు సుపర్ణులు తెలిసినవాడు, వేదానికి ఆరు అంగాలు తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే పెద్ద వయసు సామగుడు.
ఋత్విక్ స్వస్రేయదౌహిత్రజామాతృశ్వశురాస్తథా । మాతులోఽథ తపోనిష్ఠః పఞ్చాగ్న్యభిరతస్తథా । శిష్యాః సమ్బన్ధినశ్చైవ మాతాపితృరతశ్చ యః
ఋత్వికుడు, మామ, మనవడు, అల్లుడు, మామగారు, తపస్సు చేసేవాడు, ఐదు అగ్నుల్లో నిమగ్నుడైనవాడు, శిష్యులు, బంధువులు, తల్లిదండ్రుల సేవలో ఉన్నవాడు.
ఏతాన్నియోజయేచ్ఛ్రాద్ధే పూర్వోక్తాన్ ప్రథమే నృప । బ్రాహ్మణాన్ పితృతుష్ట్యర్థమనుకల్పేష్వనన్తరాన్
ఇలాంటి వారు, ముందు చెప్పిన ప్రకారం, మొదటగా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించాలి. తరువాత ఇతర బ్రాహ్మణులను క్రమంగా పితృదేవతల సంతృప్తికోసం పిలవాలి.
మిత్రధ్రుక్కునఖీ క్లీబః శ్యావదన్తస్తథా ద్విజః । కన్యాదూషయితా వహ్నివేదోజ్ఝః సోమవిక్రయీ
మిత్రులను ద్వేషించేవాడు, వంకర గోళ్లు ఉన్నవాడు, శక్తిలేనివాడు, నల్లటి పళ్ళు ఉన్నవాడు, కన్యను అపహరించిన బ్రాహ్మణుడు, అగ్ని సేవను వదిలేసినవాడు, సోమరసం అమ్మే వాడు.
అభిశస్తస్తథా స్తేనః పిశునో గ్రామయాజకః । భృతకాధ్యాపకస్తద్వద్ భృతకాధ్యాపితశ్చ యః
శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, అపవాదం చేసే వాడు, గ్రామంలో యజ్ఞాలు చేసే వాడు, జీతానికి బోధించే వాడు, అలాగే జీతానికి విద్య నేర్చుకున్న వాడు.
పరపూర్వాపతిశ్చైవ మాతాపిత్రోస్తథోజ్ఝకః । వృషలీసూతిపోష్టా చ వృషలీపతిరవే చ
ఇతరుల భార్యను పెళ్లి చేసుకున్నవాడు, తల్లిదండ్రులను వదిలినవాడు, శూద్రస్త్రీని పోషించే వాడు, శూద్రస్త్రీ భర్త అయినవాడు.
తథా దేవలకశ్చైవ శ్రాద్ధే నార్హతి కేతనమ్
అలాగే దేవాలయ పూజారి కూడా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించదగినవాడు కాడు.
ప్రథమేఽహ్ని బుధః శస్తాఞ్ఛోత్రియాదీన్ నిమన్త్రయేత్ । కథయేచ్చ తథైవైషాం నియోగాన్ పితృదైవికాన్
మొదటి రోజున, జ్ఞానమున్నవాడు శ్రోత్రియులు వంటి శ్లాఘనీయులను ఆహ్వానించి, పితృదేవతలు మరియు దేవతలకు చేయవలసిన విధులను వారికి తెలియజేయాలి.
తతః క్రోధవ్యవాయాదీనాయాసం తైర్ద్విజైస్సహ । యజమానో న కుర్వీత దోషస్తత్ర మహానయమ్
ఆ తరువాత, యజమాని ఆ బ్రాహ్మణులతో కోపం, కామం, శ్రమ వంటి పనులు చేయకూడదు. అలా చేస్తే పెద్ద తప్పు జరుగుతుంది.
శ్రాద్ధే నియుక్తో భుక్త్వా వా భోజయిత్వా నియుజ్య చ । వ్యవాయీ రేతసో గర్త్తే మజ్జయత్యాత్మనః పితౄన్
శ్రాద్ధానికి నియమించబడ్డ బ్రాహ్మణుడు, భోజనం చేసిన తరువాత, లేదా ఇతరులకు భోజనం పెట్టిన తరువాత, వ్యభిచారంలో లీనమైతే, తన పితృదేవతలను వీర్యపు అగాధంలో పడేస్తాడు.
తస్మాత్ ప్రథమమత్రోక్తం ద్రిజాగ్ర్యాణం నిమన్త్రణమ్ । అనిమన్త్ర్య ద్విజానేవమాగతాన్ భోజయేద్ యతీన్
అందువల్ల, ముందుగా చెప్పినట్టు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను ముందుగా ఆహ్వానించాలి. బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించకుండా వచ్చిన యతులను భోజనం పెట్టకూడదు.
పాదశౌచాదినా గేహమాగతాన్ పూజయేద్ ద్విజాన్
ఇంటికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను పాదప్రక్షాళన మొదలైన విధులతో గౌరవించాలి.
పవిత్రపాణిరాచాన్తానాసనేషూపవేశయేత్ । పితౄణామయుజో యుగ్మాన్ దేవానామిచ్ఛయా ద్విజాన్
వారు ముఖం కడుక్కొని, చేతులు శుభ్రంగా ఉంచిన తరువాత, వారిని ఆసనాలపై కూర్చోబెట్టాలి. ఆపదలు లేని పితృదేవతల జంటలను, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను మన ఇష్టానికి అనుగుణంగా కూర్చోబెట్టాలి.
దేవానామేకమేకం వా పితౄణాఞ్చ నియోజయేత్
దేవతలకు, పితృదేవతలకు ఒక్కొక్కరిని లేదా ఒక్కొక్కరుగా కూర్చోబెట్టాలి.
తథా మాతామహశ్వాద్ధం వైశ్వదేవసమన్వితమ్ । కుర్వీత భక్తిసమ్పన్నస్తన్త్రం వా వైశ్వదైవికమ్
అలాగే, మామగారి శ్రాద్ధాన్ని వైశ్వదేవ పద్ధతితో, భక్తితో, సంపూర్ణంగా చేయాలి. లేక వైశ్వదేవ విధానానుసారం కూడా చేయవచ్చు.
ప్రాఙముఖాన్ భోజయేద్ విప్రాన్ దేవానాముభయాత్మకాన్ । పితృమాతామహానాఞ్చ భోజయేచ్చాప్యుదఙ్ముఖాన్
దేవతల స్వరూపమైన బ్రాహ్మణులను తూర్పు దిశగా కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి. పితృదేవతలు, మామగారిని ఉత్తర దిశగా కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాలి.
పృథక్ తయోః కేచిదాహుః శ్రాద్ధస్య కరణాం నృప । ఏకత్రైకేన పాకేన వదన్త్యన్యే మహర్షయః
రాజా! శ్రాద్ధంలో వీటిని వేరుగా చేయాలని కొందరు చెబుతారు. మరికొందరు మహర్షులు ఒకే వంటతో కలిపి చేయవచ్చని అంటారు.
విష్టరార్థం కుశం దత్త్వా సమ్పూజ్యార్ధ్యం విధానతః । కుర్యాదావాహనం ప్రాజ్ఞో దేవానాం తదనుజ్ఞయా
వీధిక కోసం కుశ గడ్డి పెట్టి, నీళ్ళతో గౌరవించి, దేవతల అనుమతితో పండితుడు దేవతలను ఆహ్వానించాలి.